برلین دیواری که باید فرو می‌ریخت

به گزارش فارس، هر ساله نهم نوامبر (هجدهم آبان)‌ برای آلمانی‌ها نوعی مفهومی از آزادی را تداعی می‌کند. روزی که اصلی‌ترین «نماد جنگ سرد» در این کشور فروریخت. این دیوار که به پرده آهنین شهرت داشت 28 سال شهر برلین را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم کرده بود.

پس از پایان جنگ جهانی دوم و تقسیم آلمان در سال 1947 میان قدرت‌های پیروز، برلین نیز در حالی که تحت تسلط اتحاد جماهیر شوروی سابق بود، تقسیم شد. به این ترتیب بخش‌های شرقی به دست شوروی افتاد و سال 1948 بخش‌های غربی که تحت حاکمیت آمریکا، انگلیس و فرانسه قرار داشت تشکیل آلمان غربی به نام جمهوری فدرال آلمان را اعلام کرد. احداث این دیوار چنان شتابان انجام گرفت که بسیاری از خانواده‌ها که در مناطق مختلف شهر زندگی می‌کردند برای مدت 28 سال از یکدیگر جدا شدند. بعدها با وخامت اوضاع اقتصادی و اجتماعی در آلمان شرقی شماری از مردم به بخش غربی مهاجرت کردند. طول دیواری که به دور برلین غربی کشیده شده بود، 155 کیلومتر بود که 45 کیلومتر آن از وسط شهر می‌گذشت. با احداث این دیوار، شهر برلین غربی به صورت یک شهر محصور در خاک آلمان شرقی درآمد. گذرگاه‌های دو طرف در 192 مسیر قطع شد. 97 مورد خیابان‌های شهری برلین در جهت شرقی ـ غربی و 95 مورد مسیرهای بیرون شهری بین برلین غربی و دیگر مناطق آلمان شرقی بسته شد.

مرحله آخر ساخت دیوار در سال 1975 آغاز شد و در آن از 45 هزار قطعه بتونی مقاوم شده به ارتفاع 3.5 متر و عرض 1.5 متر استفاده شد. همچنین لوله‌هایی افقی در بالای دیوار کار گذاشته شد تا عبور از روی دیوار دشوارتر شود.

تا پایان سال 1961 دیوار گسترش یافت و سیم‌های خاردار متصل شده به جریان برق در فواصل زیاد نصب شد. بر بالای دیوار برج‌های مراقبت برای حفاظت و کنترل عبور و مرور ساخته شد. بیستم سپتامبر 1961 نیز کار ساخت حصار موازی با فاصله‌ای در حدود 91 متر از سوی هر دو آلمان آغاز شد. تمام خانه‌هایی که در فاصله بین این دو حصار قرار داشتند، تخریب شد و بین دو حصار، محدوده‌ای به وجود آمد که به آن نوار مرگ می‌گفتند.

این نوار که خاک آن کاملا کوبیده شده‌بود، با شن پوشیده شد تا ردپای کسانی که قصد فرار از این حصارها را داشتند براحتی مشخص شود. فاصله زیاد بین دو حصار این امکان را به نگهبانان مرزی می‌داد تا در صورت لزوم بتوانند به فراریان شلیک کنند. در نقاط مرزی برای عبور و مرور، ایستگاه‌های بازرسی ایجاد شد که مهم‌ترین آن گذرگاه چارلی در بخش آمریکایی برلین غربی بود.

براساس تحقیقات پژوهشگران آلمانی و گزارش‌هایی که بتازگی منتشر شده در طول سال‌هایی که دیوار برلین برپا بود، 125 نفر در پای آن کشته و حدود 200 نفر نیز بشدت مجروح شدند.

اولین قربانی فرار از دیوار برلین جوان بیست و چهار ساله‌ای بود که بیست و هشتم آگوست 1961 قصد فرار به برلین غربی را داشت. 14 نفر از قربانیان کسانی بوده‌اند که از غرب قصد ورود به آلمان شرقی را داشته‌اند. 32 نفر دیگر نیز زمانی کشته شدند که اصلا قصد فرار نداشتند. در این میان هشت نگهبان نیز به طور اتفاقی کشته شدند. گفته می‌شود 80 درصد کشته‌شدگان زیر 30 سال بودند و میان آنها هشت زن وجود داشته‌ است. این آمارها در یک گزارش دولتی آلمان با عنوان مرگ روی دیوار از 1961 تا 1989 ذکر شده‌ است. پیش از این تعداد کشته‌شدگان روی دیوار برلین 200 نفر ذکر می‌شد.

در بین سال‌های 1961 تا 1989 حدود 5000 نفر موفق شدند به برلین غربی فرار کنند. بیشتر فرارها به زمانی برمی‌گردد که تنها حصار بین دو بخش شهر سیم‌های خاردار بود. همچنین بعضی‌ها از طریق پنجره‌های آپارتمان‌های کنار مرز به آن طرف حصارها رفتند. در طول این سال‌ها چند مورد عملیات فرار منحصر‌به‌فرد نیز اتفاق افتاد. در روزهای سوم، چهارم و پنجم اکتبر 1964، 57 نفر موفق شدند از طریق تونلی که به طول 145 متر در زیر نوار مرگ کنده بودند، فرار کنند. مورد دیگر فرار عجیب دو برادر بود که با بستن بال‌های بسیار سبکی به دست‌هایشان فاصله بین دو دیوار را بر فراز نوار مرگ پرواز کردند و خود را به طرف دیگر رساندند.

با بهبود تدریجی مناسبات میان شرق و غرب در اواخر دهه 1980 میلادی، زمینه فروپاشی دیوار برلین فراهم شد. سال 1989 حکومت کمونیستی شوروی تصمیم گرفت دموکراسی‌سازی را به‌عنوان یک اصل در کشورهای اروپایی شرقی تحت نفوذ خود دنبال کند، اما در این میان اتفاقی افتاد که آغازگر روند رو به پایان دولت آلمان شرقی بود. دولت کمونیستی مجارستان درهای خود را روی غرب گشود.

در پاییز همان سال، تظاهرات اعتراض‌آمیز مردم نسبت به دولت آلمان شرقی شدت گرفت تا این که هجدهم اکتبر همان سال اریک هونکر رهبر آلمان شرقی از سمت خود کناره‌گیری کرد و چند روز بعد ایگون کرنس جانشین او شد. دولت جدید تصمیم گرفت به ساکنان برلین شرقی اجازه دهد برای سفر به برلین غربی تقاضای روادید کنند. با اعلام این مطلب ده‌ها هزار نفر از ساکنان برلین شرقی خود را به محل‌های مشخص شده رساندند تا از مرز عبور کنند و به برلین غربی بروند.

هجوم این جمعیت به کنار مرز ماموران و نگهبانان را دچار مشکل کرد؛ چراکه آنها برای مقابله با چنین جمعیتی آمادگی نداشتند. لحظه به لحظه بر انبوه جمعیت اضافه می‌شد. سرانجام ماموران مرز را گشودند و مردم توانستند از آن عبور کنند. در آن طرف مرز، اهالی برلین غربی برای استقبال از همشهریان سابقشان جمع شده بودند. به این ترتیب نهم نوامبر 1989 روز فروپاشی دیوار برلین نام گرفت.

این دیوار طی روزها و هفته‌های بعد و به دست کسانی که از دیگر نقاط آلمان شرقی خود را به برلین رسانده بودند بتدریج خراب شد. فروریختن دیوار برلین، اولین قدم در راه اتحاد مجدد دو آلمان بود که سرانجام سوم اکتبر 1990 صورت گرفت. اکنون 34 قطعه از دیوار اصلی برلین در موزه نگهداری می‌شود.