سنتی‌ترین شغل‌های خانگی ایران

اگرچه در قرن‌های گذشته هم بافندگی و ساخت ظروف در کارگاه‌های بیرون از خانه نیز انجام شده است، اما می‌توان با اتکا به شواهد تاریخی عنوان کرد که ساخت منسوجات نخی و ظروف گلی و فلزی در منزل، سابقه‌ای چند هزار ساله دارد.

در صورتی که بخواهیم فهرستی از سنتی‌ترین مشاغل خانگی را ارائه کنیم، مجموعه‌ای از شغل‌های بسیار زیاد و متنوع خواهد شد که به همین دلیل نیز در این نوشتار، فقط به بخشی از نام‌آشناترین آنها اشاره خواهیم کرد.

نساجی سنتی، سابقه‌ای به عمر پوشش انسان

ابریشم‌بافی، جاجیم‌بافی، عبابافی و شالبافی را می‌توان در زمره باسابقه‌ترین محصولات نساجی سنتی به شمار آورد که این محصولات نساجی سنتی در محیط خانه ساخته می‌شود و هم‌اکنون نیز این محصولات در همه جای کشور ساخته می‌شود.

گلیم‌بافی، گبه‌بافی و زیلوبافی هم ازجمله شغل‌های خانگی قدیمی است که محصولات این شغل‌های خانگی، به‌عنوان زیرانداز استفاده می‌شود؛ البته به دلیل رواج زیراندازهای ماشینی، بافت این کالاهای خانگی رو به افول است و کمتر فردی پیدا می‌شود که بتواند با بافت این زیراندازها، دخل‌وخرج زندگی‌اش را بدون دغدغه فراهم کند.

در زمینه تولید پوشاک‌های سنتی هم گیوه‌بافی، کلاه‌بافی و جوراب‌بافی، رونق بیشتری دارد و بجز گیوه‌دوزی که بازار آن رفته‌رفته کم‌متقاضی شده است، کلاه و جوراب‌بافی در خانه همچنان طرفداران خود را نگه داشته است.

کاشی و سفال، ترکیب هنر و قدمت

کافی است به کاشیکاری‌های سنتی در مسجدهای ساخته شده در عصر صفوی نگاهی بیندازید یا به تماشای تولیدات سفالی شهر یزد بنشینید، آنگاه براحتی متوجه می‌شوید که مردمان سده‌های پیشین با اتکا به هنر والایشان، محصولاتی را در گوشه خانه‌هایشان ساخته‌اند که هنوز هم با گذشت زمان، چشم‌ها را مسحور خود می‌سازد.

با وجود آن که امروزه تولید کاشی‌های مشبک و زرین‌فام در منازل کاهش یافته و ظهور صنعت، بازار کاشیکاری‌های سنتی را از سکه انداخته است، اما هنوز هم می‌توان در کنج برخی خانه‌های کشور، شاهد ساخت کاشی‌های هفت رنگ، کاشی معرق، کاشی‌های مینایی و سایر کاشیکاری‌های سنتی بود.

اما ساخت سفال در منزل، قدمتی به مراتب بیشتر از ساخت کاشی در خانه‌ها دارد. بشر برای رفع نیازهای اولیه‌اش به ساخت سفال‌ها روی آورد تا با کمک آن راحت‌تر آب بنوشد و غذا بخورد ولی امروزه سفال‌ها و سفال‌سازی در منازل، بیشتر به منظور تزئین خانه‌ها ساخته می‌شود و جنبه هنری آن مورد توجه است.

چرم‌کاری، از جنگ تا صلح

در روزگاری نه‌چندان دور از چرم‌ها در میدان‌های نبرد، استفاده‌های زیادی می‌شد. از غلاف شمشیر گرفته تا زره و لباس‌های میدان رزم، سراسر چرم‌کاری می‌شد، اما امروزه بیشترین استفاده از چرم حیوانات، در صنایع غیرنظامی است.

در بسیاری از کارگاه‌های خانگی، از چرم‌ها برای ساخت کیف و کفش چرمی، معرق چرم، جلدسازی چرمی، نقاشی و حکاکی روی چرم استفاده می‌شود و البته به دلیل بازار چرم‌کاری‌های تقلبی و ارزان، چرم‌کاری‌های واقعی و گرانقیمت‌تر برای نفوذ گسترده در بازار، راه سختی پیش رو دارند.

نیازهای دیروز، دکوری‌های امروز

شاید بتوان میدان نقش جهان اصفهان را مهد بازار صنایع‌دستی کشور دانست. در این بازار وسیع، هر آنچه از تولیدات هنری مشاغل خانگی را که بخواهید، در دسترس شماست.

طلاکوبی، خاتم‌کاری، میناکاری، فیروزه‌کوبی، معرق‌شیشه، قلمزنی، معرق چوب، منبت چوب و حکاکی روی فلز با قدمتی بیش از چند صد سال، هنوز هم جای خود را در این بازار بزرگ و سایر کارگاه‌های خانگی شهرهای دیگر کشور حفظ کرده است.

در حالی که این هنرهای والا، هنوز هم در خانه‌های بسیاری از شهروندان، جایگاه تزئینی خود را حفظ کرده است، ولی به دلیل قیمت بالای بسیاری از این محصولات هنری، نمی‌توان انتظار داشت که همه مردم توان خرید این دکوری‌های گرانقیمت را داشته باشند.

فرش دستباف، نگین صنایع دستی ایران

با قاطعیت می‌توان گفت که فرش دستباف ایران، سرآمد فرش‌های دستباف جهان است و سال‌های طولانی است که زنان و مردان سختکوش ایرانی، دارهای قالی را در گوشه‌ای از خانه‌شان می‌آویزند و محصولاتی کم‌نظیر به جهانیان عرضه می‌کنند.

فرش‌بافی و قالیبافی را می‌توان در شمار سنتی‌ترین مشاغل خانگی ایران به حساب آورد که البته امروزه شرایط به گونه‌ای است که سود بیشتر تولید این محصولات جهانی، به جیب تاجر فرش می‌رود و کمترین سود به تولیدکننده فرش‌های دستباف تعلق می‌گیرد.