عروسک‌هایی برای شکستن سکوت

نمایشنامه دقیق «فرزانه سهیلی» و کارگردانی حساب‌شده زندی‌نژاد، نمایش بی‌عیب و نقصی را پدید آورد که تماشاگران عام و خاص آن را پسندیدند و تائید کردند. اینک او در دومین تجربه کارگردانی، دوباره سراغ همان مضمون و محتوایی رفته که در نمایش پیشین آزموده بود، ولی با تفاوت‌های اساسی در شکل اجرایی و ساختار کارگردانی.

نمایش «عروسک‌های سکوت» که در چهارمین شب جشنواره تئاتر فجر با استقبال فراوان و تحسین تماشاگران مواجه شد، نسبت به کار قبلی این کارگردان جوان، عمیق‌تر شده و تماشاگر باید با تمرکز و توجه بیشتری کار را دنبال کند. اینجا زندی‌نژاد در همکاری مجدد با نویسنده و ایده‌پرداز نمایش قبلی،«فرزانه سهیلی»، برخلاف نمایش «به مراسم...»، تا توانسته از دیالوگ‌ها کاسته و بر فرم دیداری و حرکتی نمایش افزوده. دیالوگ‌ها موجز و البته حاوی اطلاعات کلیدی و کافی است که در جای مناسب خود و با انتخابی هوشمندانه در کلمه‌ها ارائه می‌شود. ضمن این‌که کاربرد سه موضوع زمان، خواب و مرگ همچنان دغدغه خالق نمایش است.

سمانه زندی‌نژاد در کارگردانی این متن دراماتیک، از فضای اوهام و خیال‌های روان‌پریش بیشترین و بهترین بهره را برده است. پژواک صدای شخصیت‌ها و تکرار برخی دیالوگ‌ها، اشاره‌ای است به‌ خالی ‌بودن فضای خانه و همین‌طور واقعه دردناکی که مدام در ذهن پدر مرور می‌شود. از جابه‌جایی درها و تختخواب دخترها، شیشه پنجره که در پایان از آن به‌عنوان بوم نقاشی نیز استفاده شده، گوی‌های آبی و سرخ در صحنه مواجهه پدر با روح مادر و همسر،به لحاظ زیبایی‌شناسی تئاتر بسیار عالی و کم‌نظیر از کار درآمده‌اند. میان بازی بازیگران، گرچه بازی هر سه بازیگر، خوب و قابل‌تحسین است، ولی «داریوش موفق» و «افسانه ماهیان» بیش از میزان تصور و توقع تماشاگر با نقش خود درآمیخته و یکی شده‌اند. «موفق» در بیان و به‌کارگیری صدا و چهره‌اش، توانسته شخصیت یک پدر نفرت‌انگیز، بدبین و در عین‌حال دلسوز و عاشق را القا کند. ماهیان نیز با ایفای این نقش، یکی از بهترین بازی‌های کارنامه تئاتری‌اش را ثبت کرده است. سهیلی با آن‌که در نقش «شبنم» حضوری قابل‌قبول دارد، اگر با نقشی که در «به مراسم...» ایفا کرده بود، قیاس شود،افت محسوسی در بازی‌اش داشته و نتوانسته هماهنگ با جنس بازی ماهیان و موفق پیش برود.

با تمام این تفاسیر، «عروسک‌های سکوت» را باید از بهترین و موفق‌ترین آثار حاضر در این دوره از جشنواره برشمرد. در آنچه زندی‌نژاد و گروهش خلق کرده‌اند، به‌واقع تئاتر اتفاق می‌افتد و تماشاگر نمی‌تواند پس از پایان نمایش، ابراز خستگی و عدم‌رضایت کند. نگاهی منصفانه به «عروسک‌های سکوت» می‌تواند این نمایش را در فهرست نامزدهای دریافت جایزه در رشته‌های بهترین کارگردانی، متن و بازیگری قرار دهد.

احمدرضا حجارزاده ‌‌/‌‌ جام‌جم