ساختن فیلم دینی شجاعت می‌خواهد

من بجز «من و زیبا»، فیلم «وقتی همه خواب بودند» را در این ژانر ساختم. استفاده از این تم هم قابل توضیح است، در واقع از نظر من فیلمساز از ابزارها استفاده می‌کند تا حرف به روزی بزند. من فکر می‌کنم «من و زیبا» یک فیلم اجتماعی و به روز است و هرکس که فیلم را دیده به حرف‌های روز آن پی می‌برد. همان‌طور که یک فیلم تاریخی را برای یادآوری اتفاقات تاریخی می‌سازند، من هم از بستر عرفان و مذهب وارد شدم تا هشدارهای به روزی به مخاطب بدهم. اتفاقا اغلب کسانی که فیلم را دیده‌اند، بر این باورند که «من و زیبا» فیلمی اجتماعی است. اما در پاسخ به سوال شما باید بگویم که همه فیلم‌های من از «تعطیلات تابستانی»، «نشانی»، «پای پیاده» گرفته تا همین «من و زیبا»، نگاه امیدوارانه، مثبت و اخلاق‌گرا دارد.

ما دو نوع قانون اجتماعی داریم که شامل قوانین مدون و غیرمدون می‌شود. قوانین مدون اجتماعی مثل قوانین راهنمایی و رانندگی است که برطبق آن اگر از چراغ قرمز عبور کنیم، جریمه خواهیم شد. اما قوانین غیرمدون اجتماعی پیگرد قانونی ندارد، ولی نقش اخلاق در آنها بسیار مهم و پررنگ است. در واقع یکی از وظایف مهم ادیان، حفظ و حراست از اخلاقیات و انسانیت بوده و هست. این قوانین شامل اخلاقیاتی چون سلام کردن کوچک‌تر به بزرگ‌تر و مهربان بودن بزرگ‌ترهاست. من این بخش از اخلاق را بسیار دوست دارم و مبنای ساخت «وقتی همه خواب بودند» هم همین است. یکی از اصل و اساس دین، بخشندگی، مهربانی و بخشش است. تصویر این جنبه از اخلاقیات در کارهای من، نشات گرفته از ضمیر ناخودآگاهم است و قطعا خودآگاه نیست. چون ضمیر هرکدام از ما در یک زمینه‌ای شکل گرفته و با خواندن و نوشتن به یک دیدگاه می‌رسیم. هر چند من نسبت به گذشته خیلی تلخ شده‌ام و در گذشته طنز بیشتری داشتم.

اصل اول خلق هنر، اعتماد است. وقتی از تو به عنوان یک هنرمند اطمینان ندارند، تلخ می‌شوی. همه ما در یک چارچوب اخلاقی، اجتماعی، سیاسی زندگی می‌کنیم و قوانین را می‌شناسیم. کارگردانان ما، خیلی بهتر و بیشتر از برخی ناظران، قوانین کشور را می‌شناسند. چون یک ناظر فقط یک قاعده و فرمول دارد و فقط می‌داند که مثلا اینطور نباید باشد. او که هنرمند، خلاق و آرتیست نیست که بداند این‌گونه هم می‌شود. در چنین شرایطی کار کردن سخت می‌شود و یک هنرمند نمی‌تواند سوژه‌های مورد علاقه‌اش را بسازد و سوژه کم می‌آورد. در این سینما شما یا بساز و بفروشی، یعنی هر فیلمنامه‌ای به دستت می‌رسد، می‌سازی یا به خودت متعهد هستی. خیلی از فیلمسازان معتبر سینما، آنها که سبک و سیاق خودشان را دارند، به نگاه و عقایدشان پایبندند و هزینه مالی مدتها بیکاری شان را هم پرداخت می‌کنند. در هر حال حساسیت‌ها زیاد شده و اعتمادها کم و بی‌اعتمادی باعث شده بحران کنونی در سینما بوجود بیاید. این فضا گاهی فیلمساز را خسته و دلسرد می‌کند. در این شرایط فیلمساز محافظه کار می‌شود و آرام به سمت موضوع‌هایی می‌رود که شاید مورد نیاز جامعه نباشد. یک موقع هم می‌بینید یک زمانی فیلمساز گیشه است و تکلیفش با خودش روشن است و دغدغه این مسائل را ندارد.

این فیلم تقدیم به همه مردم است تا ببینند و متوجه شوند خداوند بخشنده و مهربان است. انسان‌ها هزاران بار از جمله بسم الله الرحمن الرحیم استفاده می‌کنند و از کنارش می‌گذرند، یک بار هم به آن واقعا توجه کنند. خداوند مهر است و همه چیز را به واسطه مهری که به انسان داشته، خلق کرده است. چیزی که درون انسان را کدر می‌کند، خشم، خشونت و نفرت است و هر کس که این حس‌ها را داشته باشد، ابتدا در حق خودش نفرت ورزیده است. در شرایط کنونی، جامعه نیازمند این نگاه است.

در جشنواره فیلم فجر علیه این فیلم جوسازی شد و من معتقدم در سالن برج میلاد نمی‌شود در مورد فیلم‌ها نظر درستی داد. اتفاقا من با همین منتقدان بسیاری از فیلم‌های جشنواره را دیدم و معتقدم جو حاکم بر برج میلاد، جو مناسبی برای قضاوت یک فیلم نیست. از طرفی نقد و نقادی، فضای مناسبی ندارد و منتقدان جوان فکر می‌کنند باید به فیلمسازان توهین کنند و فیلم‌ها را به استهزا بکشند. معیار این منتقدان هم اسپیلبرگ و کاپولاست! این مساله را هم در نظر نمی‌گیرند که این کارگردان‌ها، برای تولید یک فیلم 200 میلیون دلار هزینه می‌کنند، نه 300 میلیون تومان. به همین خاطر است که فکر می‌کنم برای بررسی یک فیلم باید با مردم و منتقدان درجه یک کشور آن را دید. به اعتقاد من یک فیلم را باید با خودش مقایسه کرد، مقایسه فیلم «من و زیبا» با «وقتی همه خواب بودند» همان‌قدر اشتباه است که با «نشانی» و «تعطیلات تابستانی». شما باید فیلم مرا مستقل از خودم و کارهایم مورد بررسی قرار دهید. «وقتی همه خواب بودیم» داستان پیرزنی است که می‌خواهد به مکه برود اما نمی‌شود ولی «من و زیبا» در ایام محرم می‌گذرد. ما یک شخصیت موسی داریم که عشقش این است که شب عاشورا برود افسار ذوالجناح را بگیرد و مرثیه بخواند. حرف اجتماعی که می‌خواستیم بزنیم مهم است که فکر می‌کنم به هدف و منظورم رسیده‌ام و فیلم تاثیر خودش را گذاشته است.

من اصلا سفارشی ساز نیستم. اگر می‌خواستم سفارشی بسازم که سراغ این فیلم نمی‌رفتم. باید به شما بگویم برای ساختن این فیلم از من تعهد گرفتند تا فیلم غیرقابل اکرانی نشود، بعد شما می‌گویید سفارشی است؟! من پروانه ساخت «من و زیبا» را به تهیه‌کنندگی محمد پیرهادی گرفتم، یکسال بعد تقاضای پروانه ساخت مجدد به تهیه کنندگی جواد نوروزبیگی کردم. اینجا بود که گفتند فیلمنامه را از نو بنویس. من وقتی گفتم دیگر از این جنس فیلم‌ها نمی‌سازم، نه به دلیل این‌که دیگر دوست ندارم، چون سختی‌های فیلم دینی بسیار است. شما یک فیلم اجتماعی می‌سازی، فقط کافی است تعبیرهای مختلفی از آن شود، هم مطبوعاتی می‌شوی، هم فیلم‌ات بیشتر می‌فروشد و هم اپوزیسیون می‌شوی. اما ساختن فیلمی مثل «من و زیبا» که همه از آن گریزان هستند، شجاعت می‌خواهد. از همان ابتدا انتخاب من برای نقش موسی پرویز پرستویی بود، بعد از آن تغییر تهیه‌کننده هم این شانس را داشتم که آقای نوروزبیگی با آقای پرستویی دوست بودند. ایشان هم فیلمنامه را خواندند و قرارداد بستیم. کار با پرویز پرستویی برای هر کارگردانی افتخاری است. خیلی از هنرمندان هستند که وقتی کار نمی‌کنند جایشان خالی است و همه دلشان می‌خواهد که آنها کار کنند، یکی از این هنرمندان پرویز فنی‌زاده بود و دیگری پرویز پرستویی. من خیلی حسرت می‌خورم که پرستویی کار نمی‌کند، او عاشق و مجنون بازیگری است و من از دوره دستیاری ام تا به حال که کارگردانی می‌کنم، کمتر بازیگری را دیدم که تا این حد عاشق کارش باشد. اگر پرستویی نبود، من در پروسه تولید به مشکل برمی خوردم، او در تمام طول کار به من انرژی می‌داد. او در بازیگری یک استثناست.

من یک دکوپاژ اولیه از این سکانس داشتم و 300- 400 نفر هم در این سکانس حضور داشتند که اغلب هم از اعضای یک هیات عزاداری بودند. قبل از شروع فیلمبرداری اغلب دوربین را که می‌دیدند، می‌خندیدند. من هم برایشان توضیح دادم که چه اتفاقی قرار است بیافتد و آنها چه نقشی در این ماجرا دارند، بعد از این‌که قصه را برایشان تعریف کردم، به شدت تحت تاثیر قرار گرفته بودند و بعضی‌هایشان وقتی اطراف پرویز پرستویی می‌رفتند، گریه می‌کردند. این حس و حال واقعی فیلم بود که تماشاگران دیدند.

به عنوان کوچک‌ترین فرد سینما که تلاش کرده‌ام به نگاه و عقیده خودم متعهد باشم، فکر می‌کنم باید به فیلمسازان کمک کرد تا در آرامش فیلم بسازند تا سینما باوجود بزرگان سینما و کمک مسوولان پرنشاط و زنده باشد. باید همه به هم کمک کنیم تا روح دلمردگی و فضای کدر را از بین ببریم.