سالانه 1000 وقف جدید در کشور

نیکوکاران و واقفان خیراندیش با تنظیم سند وقف‌نامه به وقف اموال و املاک خود اقدام می‌کنند. بعضی موقوفات وقف انتفاع هستند، یعنی فردی خانه‌اش را وقف کرده و می‌گوید در خانه او قرآن‌خوانی کرده یا از یتیم‌ها نگهداری کنند، ولی وقف منفعت هم داریم در این نوع وقف فرد خانه‌اش را وقف کرده و می‌گوید درآمدی را که از این خانه به‌دست می‌آید در کار خیر هزینه کنید. ما هم آن خانه را طبق مقررات و ضوابط مربوطه اجاره می‌دهیم و درآمد آن را آن‌طور که واقف سفارش کرده هزینه می‌کنیم.

عزاداری برای اهل‌بیت(ع) و بویژه امام حسین(ع) نیت بسیاری از نیکوکاران است، شاید دلیل آن این است که در دوره‌های گذشته عزاداری ممنوع بوده به همین دلیل هم در آن دوره موقوفات برای این کار بیشتر شد یعنی هر جا مردم نیاز دیدند از اموال و دارایی‌های خود گذشتند تا آنجا که بیشترین تعداد موقوفات به عنوان عزاداری برای سیدالشهدا(ع) و ائمه‌اطهار(ع) است. علاوه بر این مسابقات قرائت و ترویج قرآن هم بخش عمده‌ای را به خود اختصاص داده است. درباره جدیدترین هم باید بگویم برای انرژی هسته‌ای وقف داشتیم نیکوکاری ساختمانی را وقف کرده تا در آمد آن در راه توسعه انرژی هسته‌ای هزینه شود.

وقف قابل تغییر نیست. ما موقوفاتی که از نظر موضوعی از بین رفته و کارکردی ندارد، مانند کاروانسرا و آب‌انبار‌ها را به شکلی تغییر می‌دهیم که به نیت واقف نزدیک باشد. برای نمونه دیگر این روزها شهر یا روستایی نیست که به آب‌انبار نیاز داشته باشد برای همین کارشناسان ما بررسی می‌کنند و درآمد موقوفه را به نیازی که به نیت فرد نیکوکار نزدیک است، اختصاص می‌دهند. برای نمونه حالا که آب‌انبار نیست درآمد را در جهت آب آشامیدنی مردم منطقه هزینه می‌کنیم. البته در کنار آب‌انبارها آبخوری‌هایی هم درست می‌کنیم یا خیلی از آب‌انبارها به شکل موزه درآمده یا به مکان‌هایی ورزشی مانند زورخانه تبدیل شده است و درآمد آن نزدیک به نظر واقف هزینه می‌شود.

در حال حاضر ما مرکز مشاوره وقف جدید را در همه اداره‌های استان‌ها راه‌اندازی کرده‌ایم، در این مراکز کارشناسان ما به نیکوکارانی که می‌خواهند، اموال خود را وقف کنند مشاوره داده و نیازهای روز مردم را به آنها معرفی می‌کنند، اما باز هم اختیار دست واقف است ما سعی می‌کنیم جهت بدهیم تا وقفی که مردم انجام می‌دهند حداقل تا 100 سال قابلیت اجرا داشته باشد. برای نمونه وقف در جهت بهداشت، محیط زیست و پزشکی نیازهای عمومی است که مردم همیشه به آن نیاز دارند.

بقعه تعداد زیادی از امامزادگان در کشورمان قرار دارد، چرا که با توجه به شرایط اجتماعی آن دوره خیلی از این بزرگان از دست حکومت شهر و کشورشان فرار کرده و به ایران می‌آمدند، در این بین خیلی از آنها ساکن کشورمان شدند و بعد از مدتی یا به مرگ طبیعی فوت کرده یا به شهادت رسیدند. برای همین مدفن خیلی از آنها در کشورمان قرار دارد که نعمتی برای ماست. همان‌طور که حضرت امام هم فرمودند ما می‌خواهیم مردم در پناه این عزیزان در آرامش زندگی کنند و رهبر معظم هم فرمودند: باید این مراکز به قطب فرهنگی تبدیل شود. برای همین ما تلاشمان را می‌کنیم تا امامزاده‌ها به مراکز فرهنگی تبدیل شوند.

تعداد اماکن زیارتی کشور و بقاع متبرکه نزدیک به 8000 است. البته همه امامزاده نیست بعضی زیارتگاه است و برخی مزار بزرگان دین و برخی پیامبران، در برخی از بقعه‌ها چند امامزاده داریم که در یک محل شهید شده‌اند، غیر از اینها ما تعدادی بقعه هم داریم که امامزاده نیستند و در گروه بزرگان دینی به حساب می‌آیند و مردم برای آنها بقعه درست کرده‌اند مانند ابن‌بابویه در شهرری، باید یادآوری کنم که بقعه این بزرگان جزو آمار امامزاده‌ها حساب نمی‌شود. ما در بخش عمرانی امامزاده‌ها فعالیت می‌کنیم، چرا که مردم باید خدمات بگیرند مثلا بهداشت و نظافت ساختمان و امنیت و رفتار زائران آنها باید مناسب باشد یا هیات امنای قوی برای امامزاده‌ها در نظر می‌گیریم. در بخش فرهنگی هم در کنار امامزاده مراکز فرهنگی قرآنی تاسیس کردیم. سال گذشته هم کار ویژه‌ای مانند ‌آرامش بهاری در کنار امامزادگان را داشتیم. در این طرح امامزاده‌ها میزبان مهمان‌های نوروزی شدند و کنار بقعه این عزیزان خیمه‌های معرفت زده شد و کارشناسان به پرسش‌های دینی زائران پاسخ دادند.

بخشی از این نذورات برای کار فرهنگی هزینه می‌شود، بخشی هزینه جاری بقعه مانند تلفن و نظافت و آب آشامیدنی می‌شود و بخشی هم صرف هزینه عمرانی هر بقعه می‌شود و هر امامزاده‌ای درآمدش صرف خودش می‌شود و ما نمی‌توانیم پولی را که جمع می‌شود، در امامزاده دیگری هزینه کنیم.

رابطه و همکاری ما با این دو دستگاه بویژه سازمان جنگل‌ها و مراتع در بالاترین سطح همکاری و تفاهم و توافق است. ما اختلافی نداریم هر سه دستگاه مجموعه‌هایی هستند که کار می‌کنند تا به رشد کشورمان خدمت کنند. اختلاف نیست، بعضی مباحث است که طی سال‌ها به وجود آمده مثلا بسیاری از مدارس در زمین‌های وقفی ساخته شده‌اند. ما می‌گوییم نیت واقف ممکن است، آموزش نبوده باشد، برای همین اجاره ملک باید در محلی که واقف گفته هزینه شود. البته این مدارس تعدادشان کم نیست، این بحث‌ها باید در نشست‌های مختلف بررسی و حل شود. شرع در هیچ‌جا اجازه نداده دولتی‌ها و غیردولتی‌ها حق وقف را پرداخت نکنند، علاوه بر این شرع بر ما واجب کرده است حق را مطالبه کنیم و برای همه دستگاه‌های دولتی و اشخاص حقیقی و حقوقی هم واجب است حق وقف را پرداخت کنند. درباره سازمان جنگل‌ها هم ما یکسری مراتع داریم که همه به عنوان انسان نسبت به آنها وظیفه داریم به آنها رسیدگی کنیم تا از بین نروند. در این بین ما موقوفاتی داریم که در طول زمان‌های مختلف حد و مرزی برایشان مشخص نشده برای همین باید نمایندگان اوقاف و سازمان جنگل‌ها در محل حاضر شوند و براساس وقف‌نامه و نقشه‌های قدیمی مرزها را مشخص کنند با این‌کار راه تعرض سودجو‌ها را هم می‌گیریم، زیرا افرادی هستند که از این بحث‌ها استفاده کرده و دست به زمین‌خواری و ویلاسازی می‌زنند، چیزی که مشخص است این که ما و سازمان جنگل‌ها که منفعت شخصی نداریم، برای همین باید برای حفظ موقوفات، جنگل و محیط زیست تصمیم‌های خوبی بگیریم. البته این بحث‌ها مربوط به آموزش و پرورش و سازمان جنگل‌ها نیست با شهرداری هم چنین بحث‌هایی داریم.

البته خیلی از اینها مربوط به قبل از انقلاب است. در زمان طاغوت مسائل شرعی رعایت نمی‌شد، افرادی به کار اوقاف رسیدگی می‌کردند که نیات واقفان برایشان مهم نبود و چه‌بسا که خطرناک هم بود. برای همین با اولویت‌های خودشان کار می‌کردند، البته بعد از انقلاب هم بوده و اجاره‌نامه‌هایی وجود دارد، اما مشکلاتی که آموزش و پرورش دارد، باعث شده نتواند اجاره‌ها را پرداخت کند. درباره شهرداری هم باید بگویم این مشکل مربوط به امسال یا سال گذشته نیست بلکه چند سال است برای نمونه در قبل و بعد از انقلاب خیلی از خیابان‌ها و اتوبان‌ها از زمین‌های وقفی عبور کرده است، شهرداری باید دقت کند مثلا آنها وقتی خانه کسی را خراب می‌کنند، پولش را می‌دهند برای همین وقتی جاده‌ای از زمین وقفی می‌گذرد شهرداری باید حق کسی را که دستش از دنیا کوتاه است، پرداخت کند.

البته ما برنامه‌هایی برای کاهش پروند‌های قضایی داریم، چرا که اوقاف بالغ بر 8500 پرونده دارد که در بیشتر آنها از دست موقوفه‌خواران شکایت کرده است، اما شکایت‌هایی هم از ما شده است بالاخره حق وقف باید حفظ شود. به این ترتیب ما مجبور می‌شویم از راه قضایی وارد شویم، توجه داشته باشید یک میلیون و 300 هزارملک وقفی در کشور داریم که رسیدگی به آنها شرایط خاصی را طلب می‌کند.

ما می‌خواهیم فعالیت خود را شفاف‌تر کنیم، برای همین سایت‌هایی را راه‌انداخته‌ایم که ریز همه فعالیت‌های اوقاف روی آن قرار دارد و مردم می‌توانند با مطالعه آنها از عملکرد اوقاف باخبر شوند. برنامه‌هایی هم برای رشد موقوفات داریم. توجه کنید نسبت به سال گذشته موقوفات پنج برابر رشد داشته است. از سال 88 به این طرف به‌طور میانگین 200 وقف جدید داشته‌ایم الان سالی 1000 وقف داریم. علاوه بر رشد موقوفات ما برنامه‌هایی هم برای ایجاد موزه وقف و ایجاد مرکز اسناد وقف داریم. با راه‌اندازی سامانه جامع مدیریت موقوفات و بقاع متبرکه نیز تمام فعالیت‌ها مکانیزه و دسترسی و ایجاد بانک جامع اطلاعاتی و آمار فعالیت‌های به روز و اعمال مدیریت باکیفیت و سرعت بالا در کنار خدمات‌رسانی به مردم امکان‌پذیر شده است. این خود فعالیت کم‌نظیر و شایان توجهی است.