توقف بی‌جا فقط در جمعه‌ها

برای تهیه گزارش از برنامه توقف بی‌جا، همراه گروه برنامه‌ساز می‌شوم.

پژمان کریمی، سردبیر برنامه اولین کسی است که درباره توقف بی‌جا سخن می‌گوید. او صحبت‌های خود را این گونه آغاز می‌کند: برنامه جدید توقف بی جا کاری از گروه نیمروزی رادیو تهران است که جمعه‌ها از ساعت 9 با آخرین رویدادها و اتفاقات خبری در طول هفته به زبان طنز همراه شنوندگان خواهد بود. این برنامه با ساختاری ساده و همچنین زبانی روان، اخبار و رویدادهای خبری را که طی یک هفته در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و... رخ داده در فضایی مفرح و با نگاهی طنز به نقد می‌کشد.

کریمی به مشارکت شنوندگان در برنامه اشاره می‌کند و می‌افزاید: علاقه‌مندان نقش ویژه‌ای در این برنامه دارند و با تکمیل مصرعی از شعر خوانده شده توسط مجری و اظهارنظر، درباره مهم‌ترین رویدادها و اخبار به زبان طنز نیز صحبت می‌کنند.

وی درباره کارکردهای برنامه‌های مفرح رادیویی معتقد است: از آنجا که یکی از کارکردهای اصلی رادیو، تفریح و سرگرمی است، می‌تواند با تهیه برنامه‌های طنز به نیاز شادی توام با اطلاع‌رسانی و تفکر پاسخ دهد و با بالا بردن حس رضایتمندی شنوندگان بر تعداد مخاطبان خود بیفزاید. من معتقدم هر کاری که با طنز توام باشد، شنونده بیشتری خواهد داشت و باعث افزایش جذابیت برنامه‌ها و انبساط خاطر شنوندگان می‌شود.

صادق عبداللهی از نویسندگان پیشکسوت طنز رادیو و مجری برنامه‌های رادیویی نیز به جمع ما اضافه می‌شود و با روی گشاده پیشنهادم را برای گفت‌وگو می‌پذیرد و درباره چگونگی انتخاب موضوعات در برنامه توقف بی‌جا می‌گوید: موضوعات برنامه‌ای که من 50 سال پیش می‌نوشتم، 80 درصدش همین الان مصداق دارد. مثلا گرانی، دروغ، بداخلاقی و ترافیک و 20 درصد آن هم به مسائل روز و آنچه پیش‌روی ماست، اختصاص پیدا می‌کند. زمانی مسائل خانوادگی و برخی رفتارها خیلی مطرح و از سوژه‌های ثابت بود. الان به‌دلیل گذشت زمان و ارتقای فرهنگ و تغییر الگوی رفتاری و اجتماعی، بسیاری از این مسائل حذف شده و کمتر کسی با آن موارد مواجه است. پرداختن به موضوعات یا مضامینی که دغدغه و مشکلات کسی نیست و شاید افراد کمتری با آن دست به گریبان هستند، نمی‌تواند انتخابی خوب یا سوژه بکری برای برنامه باشد، پس به موضوعاتی می‌پردازیم که مبتلا به جامعه باشد. البته باید گفت برخی موضوعات درصد قابل توجهی از موارد را شامل می‌شود مثل ترافیک، آلودگی، بدگویی و... گرچه سال‌هاست به ورطه تکرار افتاده، اما با پرداختن به آنها می‌توان لباس تازه‌تری تن آن کرد و به نتیجه مطلوب رسید.

عبد اللهی برای نوشتن طنز رادیویی همه سنین را مد نظر قرار می‌دهد و می‌گوید: با توجه به این که رادیو یک رسانه فراگیر است و افراد از سنین مختلف و قشرهای گوناگون به آن گوش می‌سپارند، پس باید دقت نظر داشت و با در نظر گرفتن همه شرایط و ضوابط، خطوط قرمز را رعایت کرد تا در کنار جذابیت و قابل درک بودن، بدآموزی نداشته باشد.

این پیشکسوت و طنزنویس رادیویی همچنین از معیارهای خود در نگارش طنز رادیویی توقف بی جا بیشتر توضیح می‌دهد و می‌گوید: رویکرد اصلی این برنامه ارائه اخبار هفته گذشته به زبان طنز است، بنابراین ابتدا اخباری انتخاب می‌شود که عمومیت داشته باشد و بتوان با آن شوخی کرد. بی‌احترامی و توهین را نباید با طنز تلفیق کرد. گرچه طنز، تصویر هجوآمیزی را از جهات منفی و ناجور زندگی، معایب و مفاسد جامعه و حقایق تلخ اجتماعی به صورتی اغراق‌آمیز یعنی زشت‌تر و بدترکیب‌تر از آنچه هست، ترسیم می‌کند تا صفات و مشخصات آن روشن تر و نمایان تر جلوه کند؛ اما نباید توهین، بی‌احترامی و تمسخر را به عنوان طنز مطرح کرد. طنز نباید جنبه توهین داشته باشد. طنز خوب همواره راهگشا و حل کننده مسائل و مشکلات است. من معتقدم، تلخی‌ها و شیرینی‌های زندگی و مسائل جامعه اگر به شکل طنز بیان شود، زیباست.

برنامه امروز با موضوع فرهنگ شهرنشینی آغاز می‌شود و مجریان که خود نویسندگی برنامه را به عهده دارند مهم‌ترین اخبار را با زبان طنزآمیز ارائه می‌دهند و با پخش موسیقی‌های شاد، برنامه ریتم تندتری به خود می‌گیرد.

امیرحسین ثقفی که تهیه‌کنندگی برنامه را به عهده دارد، می‌گوید: ما در این برنامه می‌کوشیم به مفهوم واقعی طنز که بیان نارسایی‌ها با یک زبان رسا و روشن و در عین حال مسلحانه و به نوعی تفکربرانگیز است، مخاطب را به تفکر واداریم. در این برنامه مخاطب فرا می‌گیرد در برخی زمینه‌ها بویژه اخبار و رویدادهای روز، تامل و تفکری توام با توقف داشته باشد و با اندیشه‌ورزی به نقد و چالش موضوع بپردازد تا به مفهوم واقعی آن مسائل دست یابد.

ثقفی در ادامه درباره آسیب‌ها و آفت‌های برنامه‌های طنز رادیویی این گونه می‌گوید: به نظر من، برخی برنامه‌های طنز فقط این نام را یدک می‌کشد و طنزآمیز نیست و گاه به هجو پهلو می‌زنند. از طرف دیگر گاه بعضی برنامه‌ها به لودگی نزدیک می‌شود. نکته دیگر به طنزپردازان اندک رادیویی برمی‌گردد، چون ما طنزنویسانی داریم که طنزنویس رادیویی نیستند. وقتی ما از طنز صحبت می‌کنیم یعنی وجهی از سرگرمی نهفته؛ اما از آنچه غفلت می‌شود فراهم‌آوری بستری از اطلاع‌رسانی و آموزش و در مراحل بعدی تجزیه و تحلیل و نقد است.

آنچه بیشتر از هر چیزی توجه شنونده را به خود جلب می‌کند، موسیقی‌های شاد و نویی است که شاید کمتر شنیده شده باشند.

«سرگرمی و بخصوص قالب طنز دارای ویژگی‌هایی است که تاثیرگذاری رسانه‌ای را بیشتر می‌کند، چون طنز بر مبنای شوخی و خنده است؛ اما این خنده، خنده شوخی و شادمانی نیست... اشاره و تنبیهی اجتماعی است که هدف آن اصلاح و تزکیه است، نه غرغر و مردم‌آزاری» اینها را رضا احسان‌پور، طنزپرداز و کارشناس ـ مجری برنامه می‌گوید و ادامه می‌دهد: باید پشت پرده برنامه‌های طنز یک توقف داشته باشیم تا نکاتی که گوشزد می‌شود، فرصتی برای حرکت و پیدا کردن مسیر درست یا حل مشکلات فراهم آورد. طنز اگر چه با لبخند و تفکر همراه است، اما بذری در ذهن مخاطب است که پرورش می‌یابد و به محصول می‌رسد.

وی با انتقاد به این که امروزه خیلی‌ها برنامه‌های طنز را به شوخی می‌گیرند، می‌گوید: در درجه اول باید تکلیف طنزپرداز با خودش و دنیا مشخص باشد تا برنامه در مسیری درست هدایت شود و عاری از سطحی‌نگری باشد. از کاه کوه ساختن هنر نیست. غرغر کردن، کپی‌برداری و تکرار مکررات و رونوشت از کتاب‌ها، مجلات و روزنامه‌ها کار سختی نیست.

باید طنزپرداز رادیویی در کنار بالا بردن معلومات خود، بر تجربیات، نظرات دیگران، متخصصان و منتقدان این حوزه تکیه داشته باشد و با پیشنهادها و رهنمون‌های آنها سره را از ناسره تشخیص دهد و با نگاه انتقادی و به قصد اصلاح گام بردارد.

مریم کریمی