«توفان» تعزیه‌ای مدرن است

می‌خواهم ابتدای بحث و فارغ از بررسی نمایش توفان موضوع دیگری را از شما بپرسم. تعریف شما از تئاتر چیست و فکر می‌کنید این هنر قرار است مخاطب خود را با چه چیزی روبه‌رو کند؟

یک اثر زمانی می‌تواند عنوان هنری بودن به خود اختصاص دهد که بتواند چیزی را درون مخاطبش تغییر دهد، یعنی آنقدر بر مخاطبش تاثیر بگذارد که او با چیزی فرای تصویر درگیر شود.

باید بتوانیم از تماشاگر گذر کنیم و به پس‌ذهنش برویم، نه این‌که فقط چیزی را ببیند و بشنود و بعد برود پیتزا بخورد. آن وقت من نمی‌توانم بگویم هنرمندم. من باید محصول فرهنگی‌ای ارائه دهم که جهان درونی مخاطبم را به چالش بکشد و درون او تغییر ایجاد کند. تئاتر هم از نگاه من در همین دایره قرار دارد و با همین شاخص‌ها تعریف می‌شود.

تکرار عنصری است که در ادبیات ما از آن زیاد بهره گرفته شده، مثلا ما در اشعار حافظ شاهد دیدن این تکرارها هستیم. در قرآن کریم هم همین‌طور. البته در ادبیات مدرن و روزگار ما این موضوع تغییراتی کرده است.

انسان معاصر دیگر دوست ندارد سیب گاز زده برایش نماد گناه باشد. ذهن او نیاز به تصاویر تازه‌ای دارد؛ تصاویری که برایش معناآفرینی نو کند. بنابراین می‌توانم بگویم با شما موافق هستم و وجود تکرار را در کارم می‌پذیرم، اما همیشه سعی کرده‌ام این تکرارها ساختار متفاوتی داشته باشد تا برای تماشاگر معنای جدیدی ایجاد کند.

ما به اصطلاح هنرمندان و اهالی تئاتر باید بتوانیم مسائل را از زاویه دیگری نگاه کنیم. اگر قرار باشد ما هم مثل دیگران نگاه کنیم و جرات ریسک‌کردن نداشته باشیم تفاوتی با دیگران نخواهیم داشت.

وقتی می‌خواستم کار را شروع کنم با خودم می‌گفتم من قرار نیست برای مخاطب تاریخ را روایت کنم، اما وظیفه دارم کارم را از زاویه‌ای آغاز کنم که بتواند فرصت نگاه‌هایی عمیق و متفاوت را در اختیار مخاطب قرار دهد. حرفه ما این است، بیاییم چیزی را که همگان می‌دانند از دریچه دیگری عرضه کنیم.

با نظر نویسنده حذفیات و جابه‌جایی‌هایی در صحنه‌ها انجام دادیم. همچنین پایان نمایش تغییر کرد. یعنی آن را از یک روایت کلاسیک به یک روایت مدرن تبدیل کردیم. گاهی نیاز است چارچوب‌ها را بشکنیم و خیلی به اصل داستان وفادار نباشیم. داستان ما را بیچاره کرده است. هرقدر داستان شنیدیم بس است.

همین چند روز برای یکی از دوستان رسانه‌ای همین مثال را بیان کردم. می‌گویند اگر نیت یک ساله دارید، گندم بکارید. اگر نیت ده‌ ساله دارید، درخت بکارید و اگر نیت صد ساله دارید، انسان تربیت کنید. تئاتر، انسان تربیت می‌کند، فرهنگساز است و قرار نیست تماشاگر بنشیند اینجا و فقط گوش بدهد. قرار است فعال شود و خودش را پیدا کند. این همه ادبیات ما قصه گفت.

امروز کجا ایستاده‌ایم؟ این همه مثَل، متَل، پند و نصیحت داریم؛ بنابراین تلاش می‌کنم تئاتر کار کنم نه این‌که مثل همیشه یک داستان را روایت کنم.

ما داریم خوراک تماشاگر را عوض می‌کنیم. تماشاگر را عادت داده‌ایم به این که همیشه لقمه را در دهانش بگذاریم. کافی است. تماشاگر باید حرکت کند. تماشاگر امروز ما خیلی باهوش است.

بگذاریم وقتی خودش از سالن بیرون رفت، ضرب و تقسیم‌هایش را انجام دهد. وقتی ما لقمه را در دهانش بگذاریم، زمانی که او از این در بیرون رفت، همه چیز برایش تمام شده و دیگر کنکاشی وجود ندارد. بگذارید پازل را خودش بچیند تا شکل برایش کامل شود.