در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سوار بر قاعده بازی
«ما یاد گرفته ایم مطرح کنیم که با هم تولید کنیم ، با هم کار کنیم و با هم سود ببریم و طبیعتا انتخاب شرکا از میان دوستان ، انتخاب مطمئن تری خواهد بود.» اینها جملاتی بود که سال گذشته رئیس هیات بلند پایه اقتصادی عربستان سعودی هنگام دیدار از ایران
اگر چه بسیاری از کارشناسان اقتصادی کشور با شنیدن آن جملات بسادگی از کنار آن گذشتند و حتی آن را به فراموشی سپردند، با گذشت یک روند تاریخی ، به مرور زمان برخی متوجه شدند منظور هیات سعودی در آن وقت چه بوده است.
کشورهای عربی امروزه دیگر مصرف کننده صرف نیستند، بلکه با هم پیوندی منطقه ای و کنار گذاشتن اختلافات خود رفته رفته به آرزوهای دیرینه رهبران گذشته خود چون جمال عبدالناصر جامه عمل می پوشانند.
اقتصادهای جهانی در 45 سال گذشته و بخصوص از پی جنگ جهانی دوم همواره سمت و سوی جهانی شدن را پیموده اند. آنچه پیش از همه باعث شتاب گیری این چرخه شگفت انگیز شده ، علاوه بر همگونی و هم پیوندی مدرنیته های اقتصادی ، وجود و گسترش تجارت منطقه ای و در یک کلام پیدایش و تکوین تجارت آزاد است.
گسترش منطقه گرایی بویژه از نیمه دوم قرن بیستم ، موجب تسریع در توسعه و پیشرفت اقتصادی و افزایش تجارت خارجی در برخی مناطق جهان شده است.
بویژه در اروپای غربی ، جامعه اقتصادی اروپا و پیمان تجارت آزاد اروپایی منشا تحولات عظیمی شده ، به طوری که بیش از نیمی از تجارت خارجی این منطقه را در بر گرفت.
اگر چه تجربه های کشورهای در حال توسعه در زمینه پیمانهای تجاری منطقه ای نتایج موفقیت آمیزی را نشان نمی دهد و تنها کمتر از 10 درصد تجارت خارجی این کشورها را در بر می گیرد، اما با بررسی نظریه های تجارت بین المللی از اقتصاددانان کلاسیک با نظریه های مزیت مطلق آدام اسمیت و مزیت نسبی ریکاردو در برقراری تجارت بین کشورها تا نظریه های نوین امروزی همه نشاندهنده آن است که بدون ارتباط مستمر تجارت با کشورهای منطقه نمی توان توسعه و رشد موردنظر اقتصادی را کسب کرد.
ایران از نظر موقعیت جغرافیایی ، دسترسی به آبهای آزاد بین المللی از طریق خلیج فارس و دریای عمان ، نزدیکی به کشورهای آسیای مرکزی و ماورای قفقاز و داشتن راههای ارتباطی جاده ای و دریایی ، قرار گرفتن در حد فاصل ارتباط زمینی شرق آسیا تا غرب اروپا ویژگی حایز اهمیتی دارد.
کشور ما در مرکز یک بازار 360میلیون نفری (منطقه اکو، سازمان همکاری اقتصادی) قرار دارد و با گسترش مناسب سیاسی اقتصادی خود به جهان خارج و بویژه کشورهای منطقه می تواند در همکاری های اقتصادی منطقه ای نیز نقش فعالی ایفا کند.
با فروپاشی شوروی سابق و تشکیل جمهوری های تازه استقلال یافته که شماری از آنها به عضویت سازمان همکاری اقتصادی در آمدند، اتحاد منطقه ای به بازار بزرگی بدل شد که ایران در مرکز آن می تواند در گسترش همکاری های اقتصادی ، تجاری ، صنعتی ، کشاورزی ، انتقال فناوری ، خدمات و... نقش کلیدی ایفا کند.
رهبران گروه هشت در نهم ژوئن طرحی را برای حمایت از اصلاحات دمکراتیک اقتصادی و اجتماعی در خاورمیانه و شمال آفریقا (با هم پیوندی کشورهای عربی) مورد تایید قرار داده اند که پس از پایان آخرین اجلاس این گروه ، جورج بوش رئیس جمهور ایالات متحده درباره کنفرانسی ، خبر از یک نیروی محرکه قدرتمند در خاورمیانه داده است و درباره لزوم اصلاحات در منطقه اتفاق نظرهایی نیز میان سران این گروه صورت گرفته است.
همچنین الحیات ، روزنامه لیبرال عرب زبان مستقر در لندن ، سندی اجرایی با عنوان همکاری گروه هشت در پروژه خاورمیانه بزرگ انتشار داد که در آن گزارش تهیه شده امریکایی ها زیر نظر بنیاد عربی توسعه اقتصادی و اجتماعی و دفتر منطقه ای برنامه ریزی سازمان ملل متحد برای توسعه با مکث طولانی روی روابط در جهان عرب به میزان فقر، بی سوادی و بیکاری در کشورهای عربی اشاره می کند که در آن سعی شده است برای جلب توجه اعضای گروه هشت ، زنگ خطر این منطقه را برای منافع مشترک این گروه به صدا درآورد.
اگرچه از زمان افشای این موضوع به وسیله الحیات، این سند مورد انتقادهای شدید جهان عرب قرار گرفته است، اما به این موضوع هم باید اشاره کرد که در این مدت نیز سیاست این گروه بخصوص امریکا به هدف خورده است، چراکه با امضای توافقنامه تجارت آزاد میان امریکا و بحرین و در آینده نه چندان دور با تونس و فراهم کردن زمینه های الحاق لیبی به سازمان تجارت جهانی (WTO)، مذاکرات تجاری با مراکش و مصر و تسلط بر عراق حکایت از نشانه گیری دقیق سیاسی ، اقتصادی از سوی گروه مذکور و امریکاست.
با وجود این که در یک سال گذشته بخش بازرگانی کشور ما به منظور تعامل بیشتر با کشورهای اسلامی و خاورمیانه رویکرد جدیدی را مبنی بر امضای پیمان های منطقه ای و موافقت نامه تجارت آزاد با کشورهای اسلامی در پیش گرفته است متاسفانه به گفته برخی مسوولان وزارت خارجه ، برآیند تمام این تلاشها هنوز موفق به امضای یک قرارداد آزاد تجاری اصولی با یکی از کشورهای مذکور نشده ایم.
حال با این اوضاع و احوال به نظر می رسد این کشورها یا از ما روی گردانند یا اعتماد نمی کنند یا آنقدر قوانین اقتصادی ما دست و پا گیر و محدود کننده است که حاضر به نشستن بر سر میز مذاکره نیستند که در اینجا باید این موضوع به وسیله سازمان های ذی ربط آسیب شناسی شود.
واقعیتی که به چشم می خورد این است که بسیاری از کشورهای منطقه خلیج فارس با عملکردی کاملا هوشیارانه مناطقی را ایجاد کرده اند که شبیه آن در کشور ما کم نیست و از این طریق توانسته اند جایگاه تجاری ، گردشگری و ترانزیستی ایران را از آن خود کنند که از آن جمله می توان به مناطقی چون دبی ، جبل علی و گوادر و... اشاره کرد.
براساس مطالعات انجام شده در کشورهای اروپایی ، موقعیت ایران بین کشورهای غربی و شرقی به لحاظ ترانزیت کالا بسیار مطلوب است ، اما به لحاظ اتخاذ سیاست های نامناسب اقتصاد بین الملل سمت و سوی بهره برداری از این موقعیت به نفع کشورهای عربی تغییر شکل یافته است.
در سطح جهان ، پیمان های منطقه ای با فرهنگ مشترک حرف اول را می زنند و بسیاری از کشورهای عربی در این زمینه موفقیت هایی کسب کرده اند، حتی هنگام وارد کردن فشار سیاسی ، از طریق پیمان های اقتصادی عمل می کنند؛ بنابراین تقویت و یافتن طرفهای تجاری جدید و ایجاد رابطه مستحکم اقتصادی با بلوک های اقتصادی جهان باید مورد توجه کشور ما قرار گیرد، چون رابطه مکملی برای عضویت در سازمان تجارت جهانی WTO و گسترش مناسبات در قالب پیمان های منطقه ای وجود دارد.
اگر ایران بتواند در پیمانی منطقه ای خارج از آسیا حضور داشته باشد به گونه ای که با اعمال مقررات زدایی و هماهنگی با کلیه قوانین اقتصادی کشورهای منطقه مذکور مشکل چندانی با صف آرایی کشورهای عربی در منطقه نخواهد داشت و از سوی دیگر برای پیوستن به WTO که بعد گسترده تر پیمان های منطقه ای است تسهیلات لازم مهیا خواهد شد.
به نظر می رسد وابستگی اقتصاد ایران به چند محصول بخصوص نفت و نداشتن اقتصادهای مکمل ، نبود زیرساخت های ارتباطی ، تعارض های فرهنگی و ایدئولوژیکی ، نداشتن امنیت در مرزهای منطقه و استفاده سیاسی و تبلیغاتی از پیمان های منطقه ای و قوانین و مقررات پیچیده باعث ایجاد نوعی بی اعتمادی به کشور ما در عرصه بین المللی شده است.
اگرچه ایران در برخی هم پیوندهای اقتصادی و سیاسی حضور دارد اما به تجربه ثابت شده است ضمانت اجرایی این پیمان ها آنقدر ضعیف است که فقط در حد تعارفات و پرستیژهای بین المللی باقی مانده است.
همچنین برخی کشورهای منطقه خاورمیانه در شرایط سخت در برخورد با کشور ما به راهبرد وقت کشی و همسویی با هم پیمانان غربی خود روی آورده اند. گردهمایی کشورهای عربی خطری را متوجه کشور ما می کند که چنانچه به آن توجهی نشود، نوای تنهایی ایران در منطقه به گوش خواهد رسید.
رابطه مستقیم بین افزایش تجارت جهانی و دیپلماسی کشور یکی از ارکان مهم توسعه اقتصادی در عرصه بین المللی است. برای هر کشور همواره همراه موقعیت های بد، فرصتهای خوبی هم وجود دارد که استفاده از آنها منوط به عملکرد درست سیاسی است.
جهانگیری ، وزیر صنایع و معادن با اشاره به خلائ دیپلماسی اقتصادی آن را سبب حذف پیمانکاران ایرانی در مناقصات خارجی دانسته و می گوید: با وجود برنده شدن بسیاری از پیمانکاران ایرانی در مناقصات خارجی ، به علت مسائل سیاسی این پیمانکاران از مناقصه حذف می شوند که این مساله ضرورت شکل گیری دیپلماسی اقتصادی و کارکرد مثبت آن را دوچندان می کند.
به گفته وی درونگرایی اقتصادی سبب شده است سهم ایران در تجارت جهانی به 5/0 درصد برسد.
داریوش نوروزی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
