طرحی نو برای موضوعی کلیشه‌ای

در مجموعه مستند آخرین روزهای زمستان شاهد اتفاقات دوره‌های تاریخی دهه‌های 30، 40، 50 و زمان جنگ هستیم. مسلماً به تصویر کشیدن این دوره‌های تاریخی دردسرهای خودش را هم دارد. چطور با دشواری‌های کار کنار آمدید؟

با توجه به این‌که موضوع برایم اهمیت داشت، دشواری‌هایش را هم به جان خریدم. دلم نمی‌خواست یک کار بیهوده و سردستی انجام بدهم. افرادی که برای کارشان انرژی نمی‌گذارند به این خاطر است که به اثرشان به‌عنوان یک شغل نگاه می‌کنند. باید آثار جنگی با وسواس زیادی ساخته شود تا اثر ارزشمندی به مخاطبان ارائه گردد.

گاهی نداشتن چنین روحیه‌ای باعث می‌شود آثار جنگی کلیشه‌ای، خسته‌کننده و کسالت‌بار شود، اما من چنین روحیه‌ای ندارم و علاقه‌مند هستم آثار دیدنی درباره جنگ کارگردانی کنم. حبیب والی‌نژاد هم به‌عنوان تهیه‌کننده با من نهایت همکاری را انجام داد. در مجموع ما تلاش کرده‌ایم و اثری در شأن و قد و قامت شهید باقری تولید کنیم.

بله، با ساخت آثار جنگی می‌خواهم پاسخگوی سوالات و نیازهای دوران کودکی‌ام باشم. این مستند به اندازه چند فیلم سینمایی جدی و سخت از ما وقت و انرژی گرفت. عکس‌‌العمل‌های مخاطبان تا آنجا که دیدم، خوب است و آنها این درام مستند را باور کرده‌اند. البته بودجه آثار مستند در مقایسه با کارهای نمایشی کم است، در حالی که ما همان وقت و انرژی حتی بیشتر هم صرف کردیم تا این مستند را تولید کنیم.

گرچه ساختار مستند آخرین روزهای زمستان با آثار نمایشی یکی نیست، اما به لحاظ نحوه تولید همان زمان را برده است، به همین دلیل فکر می‌کنم بهتر بود در ردیف کارهای داستانی قرار می‌گرفت. همه عوامل برای تولید این مجموعه مستند زحمت زیادی کشیدند تا این اثر دیدنی شود.

ما یک گروه سه نفره برای تحقیق بودیم. من خیلی اصرار داشتم جزئیات زندگی شهید باقری را پیدا کرده تا یک مجموعه کامل تولید کنیم. بنابراین زمان زیادی برای تحقیق صرف کردیم و از هیچ چیز براحتی عبور نکردیم. همه فیلم‌ها و صداهای موجود در موسسه شهید باقری را بررسی کردیم. حدود یک سال درباره شهید باقری تحقیق کردیم و هر آنچه برای کار نیاز بود، جمع‌آوری شد. حدود یک سال هم با نزدیکان، خانواده، دوستان و همکاران شهید باقری صحبت کردیم و مصاحبه‌های مفصل گرفتیم. بعد از تمام‌شدن این موارد نگارش آغاز شد.

قصد داشتیم از ابتدا این مجموعه را با قصه‌گویی آغاز کنیم، چون این مجموعه یک درام مستند است، به همین دلیل باید روایت هم دراماتیک باشد. علاقه‌مند بودم مصاحبه‌ها و صحنه‌های بازسازی شده در خدمت قصه باشد و هر کدام جایگاه مناسبی داشته باشند، نه این‌که هر بخشی ساز خودش را بزند.

مصاحبه‌ها را قبل از نگارش تهیه کرده بودم و می‌دانستم هر کدام از آنها را باید در کدام بخش از کار قرار بدهم تا روایت منسجم باشد و برای مخاطبان هم خسته‌کننده نباشد.

من خیلی اصرار داشتم این جنس صدا را در مجموعه داشته باشیم. به‌دنبال صدایی بودم تا حس خوبی به مخاطب القا کند. در ضمن وقتی راوی درباره آن سال‌ها حرف می‌زند، اتفاقات و شخصیت‌ها برای مخاطب قابل لمس باشد. می‌توانم در یک جمله بگویم به‌دنبال صدای منحصربه‌فردی بودم که گرم باشد و مخاطب را یاد صداهای دیگر نیندازد و تازگی داشته باشد.

منظورم این است که نمی‌خواستم صدای راوی حالت اجرای نمایش داشته باشد تا مخاطب نتواند ارتباط لازم را با آن برقرار کند. فکر می‌کنم صدای محمد آوینی بهترین انتخابی بود که ما می‌توانستیم داشته باشیم.