این ماهی ها طعم سلامت می دهند

یکی از بیماری های مهم قارچی در مزارع تکثیر و پرورش ماهی بخصوص قزل آلا سایرولگنیاسیس است که باعث آلودگی ماهی و تخم ماهی می شود.

کد خبر: ۵۱۴۷۵

این قارچ ها به صورت طبیعی در آبهای شیرین یافت می شوند و بعضی از آنها بیماریزا هستند. این قارچ ها بیشتر تخمهای مرده را مورد حمله قرار می دهند و با گسترش به تخمهای سالم باعث ایجاد تلفات در آنها می شوند.
تاکنون در کشور برای جلوگیری از قارچ زدگی و درمان تخمهای قارچ زده در مراکز تکثیر پرورش ماهی از نوعی ماده شیمیایی به نام مالاشیت گرین استفاده می شده که مصرف این ماده به دلیل قابلیت سرطانزایی ، ایجاد تغییرات ژنتیکی و همچنین ایجاد تلفات در تخمها و بچه ماهیان در بسیاری از کشورهای دنیا ممنوع شده است.
بر این اساس محققان مرکز تکثیر و پرورش ماهی شهید مطهری یاسوج که چندی پیش نیز موفق به تهیه خاویار از ماهی قزل آلای رنگین کمان شده بودند، برای نخستین بار در کشور توانسته اند.
مخلوطی از سولفات مس و نمک خوراکی را که بدون عوارض ذکر شده و به شکل موثری از گسترش قارچها جلوگیری می کند، جایگزین یک قارچ کش شیمیایی خطرناک کنند.
از بیماری های مهم قارچی ماهیان آب شیرین (مانند قزل آلا)، ساپرولگنیاسیس است. قارچ این بیماری درجه حرارت های مختلفی را تحمل می کند و اسپور آن نسبت به درجه حرارت ، خشک کردن و بعضی ضدعفونی کننده ها مقاوم است.
کمبود اکسیژن ، بالا بودن آمونیاک ، تراکم زیاد، استرس ، جابه جایی و کاهش درجه حرارت به گسترش این قارچ کمک می کند.
مالاشیت گرین نوعی ماده شیمیایی است که از گذشته تاکنون به عنوان نوعی قارچ کش در مزارع تکثیر و پرورش ماهی استفاده می شده است که با توجه به مضراتش از جمله سرطانزایی ، ایجاد تغییرات ژنتیکی و ایجاد تلفات در تخمها و بچه ماهیان ، مصرف آن در بسیاری از کشورهای دنیا ممنوع شده است ؛ بنابراین مرکز تکثیر و پرورش ماهی شهید مطهری یاسوج تحقیقات گسترده ای برای حذف مالاشیت گرین آغاز کرد که البته نتایج به دست آمده در شروع کار رضایت بخش نبود.

مخلوطی از سولفات مس و نمک طعام

ادامه تحقیقات نشان داد مخلوط سولفات مس و نمک خوراکی می تواند به شکل موثری از گسترش قارچها جلوگیری کند. مهندس یدالله مهرابی، رئیس مرکز تکثیر و پرورش ماهی شهید مطهری یاسوج و مجری طرح حذف مالاشیت گرین از حوضچه های پرورش ماهی در کشور می گوید:
مخلوط سولفات مس و نمک طعام به دلیل کم خطر بودن ، خاصیت قارچ کشی قوی و در عین حال ارزان بودن و سهولت تهیه در کشور می توانست جایگزین خوبی برای مالاشیت گرین باشد.
دوز مورد استفاده مخلوط موردنظر PPm 3-4 (یک PPm مساوی یک میلی گرم در لیتر) تعیین شد.

سولفات مس و کنترل بیماری های میکربی

سولفات مس (cuso4)سالهای زیادی است که به عنوان ابزاری شیمیایی در استخرهای آب شیرین و آبزی پروری مورد استفاده قرار می گیرد.
مهندس مهرابی تاکید می کند: این ماده شیمیایی هم روی خزه و جلبک ها و هم قارچها موثر است. از سولفات مس برای کنترل بیماری های میکربی و قارچی میوه ها، سبزیها و محصولات کشاورزی استفاده می شود و مس آن یکی از 26موادمعدنی ضروری است که به صورت طبیعی در بافتهای گیاهان و جانوران دیده می شود.
از این ماده شیمیایی برای مبارزه با گیاهان آبزی و قارچها استفاده می کنند. گفتنی است برای تعیین دوز مورداستفاده ، پیش از کاربرد باید سطح قلیایی بودن و PH آب را اندازه گیری کرد؛ زیرا میزان سمی بودن سولفات مس با کاهش قلیائیت و PH افزایش می یابد.
بر این اساس اگر سطح قلیایی بودن کل پایین تر از 40میلی گرم در لیتر باشد استفاده از سولفات مس توصیه نمی شود و حداکثر دوزی که می توان استفاده کرد 2 میلی گرم است که در غلظتهای زیاد برای ماهی و دیگر موجودات زیان آور است ، ولی اگر در غلظت های توصیه شده استفاده شود برای آبیاری و حیوانات اهلی خطراتی در بر نخواهد داشت.
در واقع این ماده شیمیایی با غیرفعال کردن سیستم آنزیمی قارچها آنها را از میان می برد.

نمک طعام و خاصیت ضدعفونی کنندگی

نمک طعام (Sodium chlorde Nacl) به صورت طبیعی در بسیاری از کشورهای جهان به صورت خالص در موادمعدنی و آب دریاها وجود دارد. رنگ آن از بی رنگی تا سفید، خاکستری و قهوه ای وجود دارد.
از نمک طعام علاوه بر استفاده در تغذیه انسانی ، دامی و آبزیان برای ضدعفونی و نگهداری موادغذایی و جلوگیری از رشد باکتری ها و قارچها استفاده می شود. نمک با خاصیت تنظیم اسمزی خود باعث آزاد شدن مقدار زیادی موکوس (فلس) از پوست و برانش های ماهی شده و موکوس های آزاد شده باعث دور کردن یا کشتن انگلها و در غلظت کم باعث کاهش استرس در خلال حمل و نقل می شود.

ممنوعیت واردات قاچاق مالاشیت

براساس آنچه گفته شد، مالاشیت گرین از نظر بهداشتی خاصیت سرطانزایی و ایجاد جهش ژنتیکی دارد و رسوب آن در گوشت ماهی می تواند سلامت انسان را به مخاطره اندازد. مهندس سهرابی می افزاید:
این ماده شیمیایی وارداتی و گران قیمت بوده و واردات آن نیز به کشور به صورت قاچاق صورت می گیرد، چراکه مصرف آن در بسیاری از کشورهای دنیا ممنوع شده است و تنها مصارفی در رنگرزی دارد.
جالب آن که به دلیل نبود ماده ای با خاصیت قارچ زدایی که بتواند جایگزین مالاشیت گرین باشد، در مراکز تکثیر سراسر ایران از این ماده شیمیایی استفاده می شود.

برتری نسبت به فرمالین

باتوجه به ممنوعیت استفاده از مالاشیت گرین در حوضچه های پرورش ماهی در بسیاری از کشورهای دنیا از ماده جایگزین به نام فرمالین استفاده می شود.
فرمالین ترکیبی با خاصیت قارچ زدایی است که در کشور ما نیز تولید می شود. با این حال به علت ضرورت کاربرد غلظت زیاد این ماده ضدعفونی کننده نسبت به ترکیب سولفات مس و نمک طعام (تقریبا 100 برابر غلظت مورد نیاز سولفات مس و نمک طعام در هر لیتر) جایگزینی و کاربرد ترکیب اخیر - که فاقد عوارض جانبی است - در حوضچه های پرورش ماهی و بخصوص در سالن تکثیر به پرورش دهندگان و آبزی پروران حتی نسبت به فرمالین توصیه می شود.
به نظر می رسد توسعه تحقیقاتی از این دست در کشورمان علاوه بر تامین سلامت افراد می تواند مزیتهای اقتصادی و تولیدی نیز برای صنایع غذایی کشور به همراه آورد و بدین ترتیب نه تنها فاصله ما با کشورهای توسعه یافته از حیث نظارت بر موازین بهداشتی تولیدات برای ورود به بازارهای جهانی کاهش خواهد یافت ، بلکه شاهد بهره برداری مطلوب در صنایع تولیدی کشور نیز خواهیم بود.