تالاب گندمان دوباره جان گرفت

طبق آخرین آمار، 80 درصد تالاب‌های کشور در حال نابودی است که علت عمده آن افزون بر خشکسالی‌های اخیر، دخالت‌های بیجای انسان و استفاده بی‌رویه و ناصحیح از منابع آبی است، بنابراین واردکردن صدمه به محیط طبیعی و اجزای آن، موجب لطمه به کشاورزی و اقتصاد مناطق اطراف تالاب‌ها نیز شده است. ضمن این‌که در بسیاری موارد سلامت و حیات انسانی را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

این اتفاق ناگوار اما با کمی درایت، برنامه‌ریزی و ساماندهی بخش کشاورزی و تغییر شیوه‌های آبیاری سنتی قابل جبران است و شاید نیازی به انجام پروژه‌های کلان،‌ انتقال آب بین حوزه‌ای و اختصاص اعتبارات میلیاردی نباشد، مساله‌ای که بتازگی در استان چهارمحال و بختیاری و در مورد تالاب گندمان روی داده است. به گونه‌ای که با تغییر شیوه آبیاری در اراضی کشاورزی حاشیه تالاب و با استفاده از روش‌های نوین آبیاری،‌ راندمان آبیاری در این منطقه بالا رفته و بر این اساس، بخشی از آبی که در سال‌های گذشته صرف کشاورزی می‌شد، ذخیره و به سوی تالاب سرازیر شده است. این اتفاق که با استفاده از دانسته‌های محلی،‌ اطلاعات منطقه و همت مسئولان و کشاورزان انجام گرفت، باعث احیای تالابی شد که پیش از این کاملا خشک‌شده بود.

خشکی بی‌سابقه و صدمات وارده از یک سو و نبود امکانات و اعتبار لازم از سوی دیگر، وضع تالاب گندمان را ـ که یکی از ده تالاب برتر پرند‌ه‌نگری در ایران است ـ در سال‌های گذشته بحرانی و بسیار نگران‌کننده کرده بود، به طوری که هر لحظه احتمال آتش‌سوزی در آن وجود داشت و پرندگان نیز دیگر به این تالاب مهاجرت نمی‌کردند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری دراین‌باره به مهر می‌گوید: در ده سال گذشته از یک سو به سبب این‌که حقابه تالاب گندمان توسط سد چغاخور تامین نمی‌شد و از سوی دیگر به دلیل خشکسالی و بهره‌برداری بیش از حد از منابع آبی تالاب و حاشیه آن، منابع آبی این تالاب به حدی کم شده بود که هر سال شاهد آتش‌سوزی در سطح آن بودیم.

سعید یوسف‌پور با اشاره به این‌که امسال توانستیم طرحی را با اعتبار 890 میلیون تومان برای مدیریت تالاب چغاخور و احیای اساسی تالاب گندمان در سازمان محیط‌زیست مصوب کنیم، می‌افزاید: اما در سال 91، اعتبار نهایی‌شده حدود 420 میلیون تومان است که در این زمینه تخصیص می‌یابد و می‌توان در زمینه احیای تالاب هزینه کرد. وی با بیان این‌که اکنون مطالعات لازم برای احیای اساسی گندمان در حال انجام است، تصریح می‌کند: اما اتفاقی که هم‌اکنون در اراضی کشاورزی حاشیه تالاب گندمان افتاده و باعث احیای آن شده است، بحث بهره‌وری و استفاده بهتر از منابع آبی از طریق تبدیل آبیاری غرقابی و سنتی به آبیاری بارانی و قطره‌ای است.

یوسف‌پور یادآور می‌شود: کشاورزان منطقه با تغییر شیوه آبیاری و از راه صرفه‌جویی در منابع آب، حجم قابل توجهی آب مازاد بر استفاده را ذخیره‌سازی کرده بودند که این مقدار آب با کمک کشاورزان، بخشدار گندمان، ستاد مدیریت بحران و محیط‌زیست استان و شهرستان‌ها، مدیریت و به سطح تالاب رسانده شد و اکنون 20 درصد سطح تالاب را پوشانده و حیات را به آن برگردانده است،‌ به طوری که پرندگان به تالاب برگشته‌اند.

بخشدار گندمان نیز در این‌باره می‌گوید: اراضی کشاورزی کنار تالاب (مزرعه جوی گل متعلق به اهالی شهر گندمان) سال گذشته با حمایت دولت زیر پوشش آبیاری نوین (قطره‌ای و بارانی) قرار گرفت و سه استخر بزرگ برای این اراضی ایجاد شد و آب در استخرها ذخیره‌سازی و به صورت بارانی و قطره‌ای پمپاژ و استفاده شد.

بهروز امینی می‌افزاید: در تابستان امسال متوجه شدیم قسمت عمده‌ای از آب، مازاد است و مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و به رودخانه سرازیر می‌شود و به روستاهای زیردست می‌رود، به همین دلیل طی جلسه‌ای با تعدادی از کشاورزان منطقه، نظرشان برای جلوگیری از هدر رفتن آب و استفاده از آن برای تالاب جلب شد که کشاورزان نیز از این طرح استقبال کردند.

وی با بیان این‌که آب مازاد کشاورزان از ماه رمضان امسال وارد تالاب و تاکنون موجب احیای تالاب شده است، تصریح می‌کند: همچنین یک بند خاکی سدمانند در خروجی تالاب برای جلوگیری از خروج آب ایجاد شد و هم‌اکنون بخش عظیمی از تالاب زیر آب فرو رفته است. به گفته بخشدار گندمان، این اقدامات موجب شده پرندگان زیادی از جمله درنای قهوه‌ای وارد تالاب شوند.

در حالی که خبر خوش احیای تالاب گندمان و مهاجرت دوباره پرندگان به این تالاب به گوش می‌رسد، مرگ تالاب هامون در سیستان و بلوچستان، حیات وحوش این استان را به طور جدی تهدید می‌کند.

هرچند اداره حفاظت محیط‌زیست، روستاییان و عشایر سیستان و بلوچستان طی اقدامی به کمک حیوانات وحشی شتافته و با ساخت آبشخور و گودال‌های طبیعی و غیرطبیعی آب شرب آنها را تامین می‌کنند، اما برخی گونه‌های حیوانی که از دسترس اهالی خارج هستند و در کوه‌ها و بلندی‌های استان زیست می‌کنند، بعضا برای تهیه آب و غذا دچار مشکل شده و حتی از مرگ طبیعی آنها کسی مطلع نمی‌شود یا به طور اتفاقی توسط روستاییان و چوپان‌ها لاشه آنها کشف می‌شود. مرگ یک قلاده پلنگ در روزهای اخیر از جمله این اتفاقات است که موجب ناراحتی مردم منطقه شد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست سیستان و بلوچستان دراین‌باره به مهر می‌گوید: هیچ نشانه‌ای از گلوله در بدن این جانور که جسدش در کوهستان‌های خاش پیدا شده، دیده نشده است و موقعیت منطقه نیز به گونه‌ای نیست که احتمال مسموم‌شدن آن باشد. بنابراین به احتمال زیاد علت مرگ این پلنگ کهولت سن آن باشد.

خسرو افسری با بیان این‌که با توجه به علائم و بررسی‌های صورت‌گرفته حدود 10 قلاده پلنگ در استان شناسایی شده است، می‌افزاید: انواع گونه‌های حیات وحش به محل زندگی مردم حمله کرده و به دام‌ها و احشام عشایر خساراتی وارد می‌کنند، اما مردم این استان آسیبی به این گونه‌های نادر وارد نمی‌کنند و در این زمینه همکاری خوبی با محیط زیست دارند.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست سیستان و بلوچستان با اشاره به این‌که سیستان و بلوچستان ظرفیت بالایی در زمینه توریستی و گردشگری دارد ، خاطرنشان می‌کند: تاکنون حدود 315 گونه پرنده در این استان شناسایی‌شده، اما متاسفانه خشکسالی‌های چند سال گذشته ضربه شدیدی به محیط زیست سیستان و بلوچستان وارد کرده است.