کشاورزی با کنترل از راه دور
سنجش از دور، یکی از مهیج ترین ، نیرومندترین و سریع الرشدترین فناوری های موجود در دست دانشمندانی است که با مسائل زیست محیطی در زمینه های گوناگونی مثل زمین شناسی ، هواشناسی ، جغرافیا، کشاورزی ، منابع طبیعی
با افزایش جمعیت در جهان ، نیاز انسان به مواد غذایی هم به طور محسوس افزایش پیدا می کند و انسان به طور مداوم برای شناخت سریع منابع زیستی که تامین کننده اصلی مواد غذایی هستند تلاش می کند.
سنجش از دور، علم و هنر کسب اطلاعات درباره اجسام ، اراضی یا پدیده های مختلف ، به کمک جمع آوری اطلاعات از آنها بدون تماس با پدیده های تحت بررسی است.
از سال 1960میلادی ، عصر نوینی برای سنجش از دور آغاز شد، بخصوص با توسعه و پیشرفت ماهواره های مستقر در مدار زمین ، امکان دستیابی به تصاویر ماهواره ای در ارتفاع های بالا از سطح زمین ، صرف نظر از مرزهای سیاسی کشورها عملی شد.
اولین ماهواره ای که برای جمع آوری اطلاعات درباره منابع زمین طراحی شد، ماهواره تکنولوژی منابه لندست بود که در سال 1972میلادی به فضا پرتاب شد.
در ایران فعالیت سنجش از دور از سال 1354به صورت طرح ماهواره در سازمان برنامه و بودجه شروع شد و با مشارکت امریکایی ها یکی از اولین ایستگاه های گیرنده زمینی در مردآباد کرج ساخته شد.
این ایستگاه چند ماه پیش از انقلاب اسلامی شروع به کار کرد و همزمان با خروج افراد آن ، از کار افتاد. مرکز سنجش از دور ایران پس از سالها از سازمان برنامه و بودجه جدا شد و به سازمان رادیو و تلویزیون پیوست و طبق مصوبه مجلس شورای اسلامی تحویل وزارت پست و تلگراف و تلفن شد و هم اکنون در سعادت آباد تهران مشغول کار است.
اجزای تشکیل دهنده سنجش از دور
هر سیستم سنجش از دور که از تابش الکترومغناطیسی استفاده می کند، 4 قسمت اصلی دارد که شامل منبع ، بر هم کنش با سطح زمین ، بر هم کنش با جو زمین و سنجنده می شود.
منبع تابش الکترومغناطیس می تواند طبیعی باشد، مانند نور بازتابیده خورشید، یا گرمای گسیل شده از زمین ، یا مصنوعی باشد، مانند رادار میکرو موج. در قسمت برهم کنش با سطح زمین ، مقدار و مشخصه های تابش گسیلی یا بازتابیده از سطح زمین به مشخصه های اشیای روی سطح زمین بستگی دارد.
بعد از این قسمت در قسمت برهم کنش با جو زمین ، انرژی الکترومغناطیسی که از جو زمین عبور می کند، پیچیده و پراکنده می شود. تابش الکترومغناطیسی که با سطح و جو زمین بر هم کنش می کند، به وسیله سنجنده ای مانند تابش سنج یا دوربین عکاسی ثبت می شود.
در سنجش از دور سکوهایی هم برای قرار گرفتن سنجنده تعبیه شده ، که شامل سکوهای زمینی ، سکوهای هوایی و سکوهای فضایی هستند. سنجنده ها شامل وسایلی هستند که اشعه الکترومغناطیسی منعکس شده از پدیده های مختلف یا سایر انرژی های ساطع شده را جمع آوری می کند و به شکل مناسبی برای کسب اطلاعات از محیط اطراف ارائه می دهد.
کاربردهای کشاورزی
از روشهای سنجش از دور برای تعیین سطح زیر کشت محصولات مختلف به تفکیک و میزان عملکرد کمی آنها استفاده می شود.
همچنین برای برآورد خسارت ها و نوع بیماری های گیاهی و میزان گسترش علفهای هرز در مزرعه کاربرد دارند. مراحل مختلف رشد گیاه شامل مراحل گیاهچه ای ، پنجه دهی ، ساقه دهی ، گل دهی ، دانه دهی ، رسیدگی فیزیولوژیک و زمان برداشت با استفاده از این روش براحتی پیگیری می شود.
خاکهای کشاورزی در مزارع مختلف از نظر میزان مواد آلی و معدنی و قابلیت این اراضی برای کشاورزی ، همچنین تعیین میزان شوری آبها و طبقه بندی خاکهای زراعی باهم متفاوتند. این ویژگی ها را با روشهای سنجش از دور در هر مزرعه ای می توان تشخیص داد.
در مرتع داری ، برای بررسی پوشش گیاهی و تراکم آن در مراتع و میزان مرتع قابل استفاده برای تغذیه دام و در جنگلداری برای تعیین نوع و میزان جنگلها و صدمات وارد شده ، به آنها از طریق آفات ، بیماری ها و آتش سوزی ها و مهمتر از همه پیش بینی آتش سوزی جنگلها، از این روشها استفاده می شود.
کاربرد نور مرئی
در دورسنجی سه رنگ اصلی آبی ، سبز و قرمز در طیف مرئی تابش خورشیدی مورد توجه است.
انرژی الکترومغناطیسی در راه رسیدن به پدیده های سطح زمین از جو عبور می کنند و به علت وجود گازهایی مثل اکسید دو کربن ، ازن ، بخار آب و همین طور ذرات مختلف ، تحت تاثیر جو قرار می گیرند و این تاثیر، از نظر چگونگی و میزان تاثیر در طول موجهای مختلف متفاوت است.
رطوبت و انعکاس خاک
با افزایش رطوبت ، انعکاس خاک در تمامی طول موجها کاهش می یابد و در باندهای جذب آب ، افت شدید انعکاس دیده می شود. به این ترتیب انعکاس ، کلیه خاکها در حالت خشک ، بیش از حالت مرطوب آنهاست.
علاوه بر رطوبت و مواد آلی که بر میزان انعکاس خاک موثرند، بافت خاک و خصوصیات فیزیکی سطح خاک و مواد خاک هم بر انعکاس آن اثر می گذارند. هرچه بافت خاک ریزتر باشد، میزان انعکاس کمتر است و برعکس.
به نظر می رسد دلیل این امر، برخورد امواج به ذرات ریز و پخش مقداری از آن در داخل خاک و در نهایت ، کاهش انعکاس باشد. بعلاوه هرچه سطح ذرات گرد و غبار ریزتر باشند بازتاب کمتر و هرچه سطح ذرات خاک مسطح و درشت باشند، میزان انعکاس بیشتر خواهد بود.
سطح خاک هم در حالتی که پوسته دار و سله بسته باشد، نسبت به خاک شخم خورده دارای انعکاس بیشتری است. مواد معدنی هم به نوبه خود بر انعکاس اثر می گذارند.
تفاوت های عمده در بازتابندگی متوسط نور سبز و بازتابندگی شدید تابش فرو سرخ نزدیک ، تفاوت های عمده در بازتابندگی برگ در میان گونه های گیاهی مختلف ، به طور مستقیم به ضخامت برگ بستگی دارد که به نوبه خود در میزان رنگدانه و ساختار فیزیولوژیکی برگ موثر است.
برای مثال ، برگ ضخیم ساقه گندم ، بیشتر تابش رسیده به آن را جذب می کند و تنها بخش اندک از تابش خود را عبور می دهد، در حالی که برگ نازک کاهو تمایل زیادی به عبور تابش نشان می دهد و بخش کمی را جذب می کند. مساحت برگهای درون سایه انداز گیاهی را می توان به وسیله شاخص سطح برگ ثبت کرد.
در سایه اندازهایی که شاخص سطح برگ بالایی دارند، مثل چراگاه ها، ویژگی های بازتابندگی در راستای سایه انداز با ویژگی های نیمکره ای برگ یکسان است.
تاثیر سن گیاه
همچنان که سن گیاه بیشتر و زمان برداشت محصول نزدیکتر می شود، بازتابندگی فروسرخ نزدیک برگ کاهش چندانی نمی یابد؛ اما از بین رفتن رنگدانه های گیاهی ، باعث افزایش بازتاب طول موجهای آبی و سرخ می شود.
در نتیجه ، رابطه ای مثبت بین بازتابندگی دوراستایی در هر طول موج و شاخص سطح برگ گیاهان مسن وجود دارد.
مواد آلی
مواد آلی موجود در خاک تیره رنگ هستند و وجود آنها به میزانی بیش از حدود 4 تا 5 درصد در خاک موجب کاهش بازتابندگی آن می شود، هنگامی که مواد آلی موجود در خاک بیش از 5 درصد باشد، خاک تیره می شود و هرگونه افزایش بیشتر مواد آلی در خاک ، تاثیر اندکی بر بازتابندگی خواهد داشت.
همایش سنجش از دور و آخرین خبرها
در همایش بین المللی کاربردهای فناوری ماهواره ای در ارتباطات و سنجش از دور که در روزهای پایانی مهرماه امسال برگزار شد به ضرورت تبادل کارشناس و آموزش بین کشورهای اسلامی در راستای استفاده از تجربیات متقابل در عرصه فناوری و علوم فضایی اشاره شد.
همچنین شرکت کنندگان بر اجرای هرگونه طرح مرتبط با فناوری و علوم فضایی کشور مورد نظر باید امکانات مورد نیاز خود را بررسی کنند تا بتوانند از امکانات و تجربیات سایر کشورهای عضو استفاده کنند.
در حال حاضر، تشکیلاتی تخصصی در میان کشورهای عضو که سیاستگذاری لازم در عرصه توسعه فناوری و علوم فضایی بین کشورهای اسلامی را پی ریزی کند، وجود ندارد. به نظر می رسد با یک دید اصلاحگرانه می توان این خلائ را پر کرد.
در نهایت ، باید کمیته ای از سوی Isnet (Inter-Islamic Network on Space Scienceand technology) برای ارزیابی تجربیات موجود در کشورهایی نظیر الجزایر، مصر، اندونزی ، ایران ، مالزی ، پاکستان ، سودان و ترکیه به منظور مشارکت بخش خصوصی در این کشورها در فعالیت های مرتبط با فناوری علوم فضایی تشکیل شود تا کشورهای عضو از آن بهره مند شود.
به گفته مهندس احمد طالب زاده ، دبیر سمینار و معاون سازمان فضایی ، شرکت کنندگان در سمینار تاکید زیادی بر ضرورت توسعه فناوری فضایی در زمینه ارتباطات و سنجش از دور در میان کشورهای اسلامی تاکید کردند.
همچنین از این که کارشناسان ایرانی تجربیات خود را در این زمینه ها ارائه کردند، مهندس طالب زاده در زمینه توسعه این فناوری در کشور می گوید: ما باید آینده را بسازیم و در این راه تلاش می کنیم ، باید دید در این راستا، چگونه می توان از اطلاعات به طور موثرتری استفاده کرد، فناوری ماهواره ای در این میان جایگاه ویژه ای برای ساختن آینده بهتر دارد.
امروز، ایران آماده همکاری و تبادل اطلاعات بیشتر بین کشورهای اسلامی است.
عاصفه اله وردی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
