قصه‌های مادربزرگ با رنگ و لعاب انیمیشن

این انیمیشن از سه شنبه هفته گذشته روی آنتن شبکه پویا رفت. شب‌های شیرین می‌خواهد مسائل تربیتی شامل مهارت‌ها، شناخت ابزار، آداب معاشرت، شناخت اشیا و ... را به کودکان آموزش دهد.

شب‌های شیرین مجموعه جدیدی است که هر قسمت داستان جداگانه‌ای را برای کودکان روایت می‌کند؛ داستان ‌هایی که براساس قصه‌های کوتاه محمد میرکیانی، توسط فرخ یکدانه به نگارش درآمده است.

پیوند قصه گویی با خیالبافی کودکان

فرخ یکدانه کارگردان انیمیشن شب‌های شیرین درباره ساخت این مجموعه به جام‌جم گفت: هدف اولیه ما این بود که شب‌های شیرین بتواند با پخش شبانه نه تنها جایگزین مناسبی برای قصه‌های مادر بزرگ باشد، بلکه ذهن کودکان را در ساعات خواب به پرواز درآورده و​ روی موضوعات آموزشی متمرکز کند. در عین حال در پرداخت فیلمنامه و در فضاسازی گرافیکی سعی شده سلیقه و نوع تفکر خاص مخاطبان هدف یعنی بچه‌های زیر سن مدرسه مد نظر قرار گیرد.

وی با اشاره به این‌که روند تولید این انیمیشن تقریبا دو سال طول کشید گفت: البته به دلیل برنامه‌ریزی فشرده تولید، نوشتن فیلمنامه‌ها و طراحی استوری برد (به‌عنوان مراحلی از پیش تولید) به ناچار به موازات تولید کار پیش رفت. کارگردانی 26 قسمت اول را من به عهده داشتم و قسمت‌های بعدی را خانم فرانک زحلی کارگردانی کردند.

یکدانه درباره وجه تمایز این انیمیشن با مجموعه‌های مشابه گفت: یک وجه تمایز شب‌های شیرین این است که این مجموعه مشخصا برای خردسالان ساخته شده و با توجه به زبان خاصی که دارد کمتر نمونه مشابهی از آن را می‌توان در میان تولیدات پیشین داخلی دید.

وی افزود: زمانی که فیلمنامه شب‌های شیرین را می‌نوشتیم اصرار داشتم که از اصول قصه گویی برای کودکان و همچنین منطق و شوخی‌های کودکانه در برخورد با وقایع استفاده کنم و به جرات می‌توانم بگویم که همدمی با پسرم «دانا» که در آن دوره در همان مقطع سنی بود، بیشترین تاثیر را در درک درست من از ذهنیت کودکانه داشت.

وی گفت: هدف از ساخت این مجموعه آموزش مسائل تربیتی، مهارتی و عاطفی به کودکان زیر سن مدرسه است. موضوعاتی همچون آشنایی با اشیا و کاربرد آنها، آشنایی با حیوانات، آشنایی با صداها، احترام به بزرگ‌ترها، رعایت بهداشت، استفاده صحیح از ابزار، پرهیز از خطر و... که این موارد برای ایجاد ارتباط بهتر با مخاطب، به زبان کودکان، حیوانات ​یا اشیا بیان می‌شود.

وی درباره راوی شب‌های شیرین گفت: راوی همه قسمت‌ها خانم افشاری است. البته لزوم ثابت بودن راوی بسیار بدیهی است چون کودک به این شکل با صدای او ارتباط برقرار کرده و احساس نزدیکی بیشتری با برنامه می‌کند. انتخاب خانم افشاری به‌دلیل سرزندگی که در صدایش وجود دارد صورت گرفت، صدایی با جنسی خاص که می‌تواند خردسالان را به یاد مربیان مهدکودک و تجربیات آموزشی شان با آنها بیندازد.

یکدانه درباره استفاده زیاد از قالب طنز در روایت کار اضافه کرد: در انیمیشن شب‌های شیرین به وفور از عنصر طنز استفاده شده، چرا که طنز ریشه در شباهت‌ها و مقایسه نتایج درست و غلط و گاه تناقض‌ها دارد و کودکان با کنجکاوی ذاتی‌شان عاشق کشف این روابط هستند.

این کارگردان افزود: خط داستانی و قصه‌های مجموعه شب‌های شیرین مشخصا از کتابی با همین عنوان نوشته آقای میرکیانی اقتباس شد. البته ​ ابتدا قرار بود تمامی 111 داستان کتاب به انیمیشن تبدیل شود که در نهایت 65 قسمت اول ساخته شد.

وی افزود: داستان‌های آقای میرکیانی به‌دلیل نوع کاربردشان کوتاه بودند و حداکثر می‌توانستیم انیمیشن‌هایی با زمان تقریبی دو دقیقه از آنها بسازیم. بدیهی است برای تبدیل این داستان‌ها به انیمیشن‌های 10 تا 12 دقیقه‌ای لازم بود تا هم به آنها شاخ و برگ داده شود (از لحاظ جزئیات وقایع، تعداد کاراکترها و حجم و نوع دیالوگ‌ها) و هم شاخصه‌های دراماتیک و تصویری در آنها تقویت گردد.

انیمیشن شب‌های شیرین اقتباسی از کتابی به همین عنوان از محمد میرکیانی است. میرکیانی قصه‌گویی و قصه‌نویسی برای کودکان را از سال 61 آغاز کرد و تا سال 72 برنامه «ظهر جمعه» را در رادیو تهیه می‌کرد. او مدتی مدرس قصه گویی در کانون پرورش فکری بود و مدتی هم مدیر گروه کودک شبکه یک و دو بود.

میرکیانی درباره قصه‌گویی برای بچه‌ها به جام‌جم گفت: مهم‌ترین نیاز پدران، مادران و آموزگاران ما دسترسی داشتن به متن قصه است. البته منظور قصه گویی است نه قصه خوانی. قصه‌خوانی معمولا کاری است که در مراکز فرهنگی انجام می‌دهند و با این کار بچه‌ها را علاقه‌مند به خواندن کتاب می‌کنند. یعنی کتاب‌ها را همان طور که هست روخوانی می‌کنند. اما در قصه‌گویی متن قصه عامیانه می‌شود و چیزهایی به آن اضافه و کم می‌شود تا به قصه‌های پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها نزدیک شود.

وی درباره کتاب شب‌های شیرین گفت: هدف از نوشتن قصه‌ها این بود ​ افرادی که تجربه قصه‌گویی ندارند با خواندن این متن‌ها با این موضوع آشنا شوند. البته در مواردی مثل قصه «سلام بزغاله» سعی کردم آن را به دو شکل متن روایی سالم و متن روایی شکسته روایت کنم تا تفاوت میان قصه‌گویی و قصه‌خوانی را نشان دهم.

وی اضافه کرد: مجموعه انیمیشن شب‌های شیرین با هدف تولید یک مجموعه کامل پویانمایی برگرفته از قصه‌های بچه‌ها ساخته شده است. یکی از امتیازات فرهنگ این مرز و بوم داشتن هنر قصه‌گویی است. روانشناسان معتقدند ​ فرهنگ قصه‌خوانی باید دوباره احیا شود و شب‌های شیرین با این هدف عمده یعنی احیای دوباره فرهنگ قصه‌گویی در میان خانواده‌ها تهیه شد. با دیدن این مجموعه بچه‌ها به قصه دلبستگی پیدا می‌کنند و وقتی مادری برای بچه‌اش قصه می‌گوید احساس و عاطفه خود را به او نزدیک می‌کند.

میرکیانی ادامه داد: البته پیچیدگی‌های زندگی شهری و پیشرفت رسانه‌های جمعی مثل اینترنت، ماهواره و تلویزیون بخش زیادی از نیازهای انسان را برطرف کرده است، به همین دلیل قصه‌گویی کم‌کم به حاشیه رفته چرا که کارکرد خودش را به این رسانه‌های جمعی داد و ارتباطات رودررو بتدریج کمرنگ شد.

وی با اشاره به این‌که قصه گویی می‌تواند به تقویت دایره واژگانی کودکان و خانواده‌ها کمک کند، افزود: کودکانی که با شنیدن و خواندن قصه عادت کرده‌اند، راحت‌تر می‌توانند حرف بزنند و با دیگران ارتباط برقرار کنند. از آنجا​​ که انیمیشن شب‌های شیرین نیز درباره کودکان پیش‌دبستانی است به بهترین نحو می‌تواند مطالعه و شنیدن را در آنها نهادینه و آنها را برای ورود به مدرسه آماده کند. این نویسنده درباره شباهت متن قصه‌ها با انیمیشن شب‌های شیرین گفت: طبیعتا وقتی یک داستان برای ساخت انیمیشن انتخاب می‌شود، تغییراتی می‌کند. در مورد این انیمیشن نیز به همین صورت بود. دیالوگ‌ها و فضای کلی داستان همان بود و تغییری نکرد اما طنز بیشتری به قصه‌ها اضافه شد که این به سلیقه کارگردان برمی گردد.

میرکیانی درباره داستان‌های شب‌های شیرین اضافه کرد: این داستان‌ها هیچ‌گونه خشونتی ندارند. ناامیدی و ترس و نگرانی به هیچ وجه در فضای قصه‌ها وجود ندارد و سعی کردم با این قصه‌ها دنیای دوست داشتنی‌تری را برای بچه‌ها خلق کنم.