نباید استیضاح را خیلی زود خرج کرد

بعضی وقت‌ها سوالاتی که از ما پرسیده می‌شد واقعا سوال ملی نبود و گاهی حتی سوال‌ها شخصی بود. این‌که می‌گویم شخصی نه که سوال برای شخص فلان نماینده باشد، بلکه برای منطقه نماینده بود. یا گاهی نماینده‌ای می‌خواست فلان مدیر را جابه‌جا کند، اما ما صلاح نمی‌دانستیم، برای همین سوال از وزیر را مطرح می‌کردند. برخی مواقع نیز نماینده‌ای خواستار امکاناتی برای حوزه‌اش بود، اما دستگاه مربوط امکان این‌که چنین خواسته‌ای را برآورده کند نداشت و این مساله هم باعث طرح سوال از وزیر می‌شد. البته برخی از سوالات هم بحق بود و در مورد آنهایی که قابل رسیدگی بود همان جا در مجلس به معاونان دستور رسیدگی فوری داده می‌شد.

در حال حاضر نیز بشدت نیاز است که ما کار بیشتری انجام بدهیم، بخصوص در شرایط تهاجمی فعلی که از سوی دشمن ترسیم شده است و ما نمی‌توانیم جز با وحدت کارها را جلو ببریم، برای همین ترجیح می‌دهم روش نمایندگانی را که خودم با آنها مواجه بودم، دنبال نکنم چون فرصت کمیسیون‌ها هم محدود است و باید وقتمان را صرف مسائلی کنیم که فواید ملی دارد.

در پاسخ به این سوال باید چند موضوع را باز کرد. یکی بحث گرانی‌هاست و این‌که ریشه گرانی‌های اخیر در کشور چیست؟ آیا به تورم مربوط است یا به سیاست‌های مدیریتی کشور یا حتی تحریم‌ها؟ موضوع دوم این است که چه چیزی تولید داخلی را تهدید می‌کند؟ آیا علت آن واردات است؟ اجازه بدهید من ابتدا پاسخی به موضوع دوم بدهم. من سوالی از شما دارم؛ قبل از اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها قیمت ارز تقریبا تثبیت شده بود. البته قیمت یورو اندکی افزایش یافته بود و قیمت دلار هم تغییر کرده بود، اما ما قیمتش را ثابت نگه داشته بودیم، بنابراین ارزش پول ملی کم شده بود، اما نه نسبت به تورم داخلی! از سوی دیگر میزان یارانه‌های حامل انرژی که به نسبت نرخ آن روز داده می‌شد چیزی بین 80 تا یکصد میلیارد تومان بود. طبق ترازنامه انرژی کشور حدود 40 درصد این یارانه خانگی بود و 60 درصدش به بنگاه‌های خدماتی و تولیدی اعم از دولتی و خصوصی می‌رفت. پس تا اینجای کار ما به حامل‌های انرژی یارانه می‌‌دادیم، در حالی که سایر کشورها نه‌تنها به همین حامل‌ها یارانه نمی‌دهند، بلکه بابت آن مالیات هم از مردم خود می‌گیرند. ترکیه از جمله این کشورهاست و این در حالی است که خیلی‌ها در داخل ایران نگران واردات کالای زیاد از این کشور هستند.

از سوی دیگر میزان مالیاتی که ما در کشور می‌گیریم یک‌پنجم تا یک‌هفتم میزان تولید ناخالص ملی کشورهای توسعه‌یافته است. از طرف دیگر میزان دستمزد در ایران نسبت به کشورهای دیگر بالا نیست. یعنی اگر به دلار حساب شود،‌ میزان دستمزد در ایران بالا نیست. اما اگر همه اینها را کنار هم بگذاریم این سوال پیش می‌آید که چه دلیلی دارد ما جزو دو سه کشور اول جهان در بالابودن تعرفه واردات هستیم؟ چه دلیلی وجود دارد که نگران راه افتادن کارخانه‌ای حتی در کشور افغانستان هستیم و دلواپس افزایش واردات؟ ما باید همه عوامل را با هم ببینیم. باید دید که آیا بنگاه‌هایمان را حرفه‌ای اداره می‌کنیم؟ آیا به سمت توسعه اقتصاد مبتنی بر صادرات رفته‌ایم یا که دنبال توسعه اقتصادی مبتنی بر کاهش وارداتیم؟ که متاسفانه در کشور ما حالت دوم وجود دارد. از سوی دیگر نظام حمایتی‌مان را خوب تعریف نکرده‌ایم. حمایتمان در جهت بهبود شرایط نیست، لذا باید به گونه‌ای رفتار کنیم که فضا را کاملا رقابتی کنیم و رقیبانمان هم خارج از مرزهایمان بوده و به فکر گرفتن بازار خارج از کشور هم باشیم. تنها در این صورت است که به توسعه اقتصادی دست می‌یابیم. بنابراین اگر شما بگویید با کاهش واردات می‌شد از تولید داخلی حمایت کرد من پاسخ می‌دهم این آدرس درستی نیست و این‌که اگر بگوییم فلان کالا وارد نشود تا تولید فلان کالا در کشور رشد کند و ورشکسته نشود حرفی علمی نیست. شما نگاه کنید که در صنعت خودرو سال‌ها در واردات را به روی کشور بسته بودیم، اما آیا این باعث رشد صنعت خودرو شد؟ چطور می‌شود که بسیاری از کشورها واردکننده محصولات زیادی از ایران هستند، اما قدرت رقابت بالاتری نسبت به ما دارند.

بله. چون در بازار تجارت غیر از این هم نمی‌شود. شما به هیچ تاجری نمی‌توانید بگویید چه وارد کند و چه چیزی را وارد نکند. حتی اگر هم تعرفه بگذارید یا مقدارش را بالا ببرید بعد از مدتی همان افزایش هم جزو قیمت کالا می‌شود و اتفاق خاصی نمی‌افتد. به عنوان مثال حتی اگر تعرفه 200 درصدی هم برای خودرو بگذارید باز یک عده‌ای آن را می‌خرند و آن تعرفه رسما به قیمت خودرو تبدیل می‌شود. از طرف دیگر نمی‌شود جلوی ورود اجناس و کالا را گرفت. تجربه نشان داده که اگر ورود قانونی کالا بسته شود از طریق مجاری‌ دیگر این کار صورت می‌گیرد پس چه بهتر که ورود همه چیز آزاد، اما تحت کنترل باشد. ضمن آن که باید شرایط را برای مدیران بنگاه‌ها سهل کنیم تا این افراد به‌جای این‌که درگیر مسائلی از این دست شوند به فکر توسعه کار و ارتقای کیفیت و کاهش ضایعات باشند.

این به همان سیاست‌ها برمی‌گردد. تمام مسئولان و دست‌اندرکاران کشور باید با وحدت به راهکارهای درمانی برسند؛ برنامه‌ای که به دور از احساسات بوده و به حل مشکلات بپردازد. باید تجربه برخی کشورها را مطالعه و استفاده کنیم تا ببینیم آنها چه اقداماتی کرده‌اند که امروز نگران نیستند. البته شرایط امروز ما کمی به علت تحریم‌ها متفاوت است، اما آنچه بنده ذکر کردم مربوط به شرایط غیرتحریم بود، بنابراین نمی‌شود همه چیز را به گردن تحریم انداخت. بعضی مواقع ما معلول را می‌بینیم و براساس معلول برنامه‌ریزی می‌کنیم و سراغ علت‌ها نمی‌رویم. چه بخواهیم چه نخواهیم بخشی از درآمد ما بر اساس درآمد نفتی است. نفت فروخته می‌شود و در ازای آن دلار دریافت و در خزانه نگهداری می‌شود و بعد ریال در کشور خرج می‌شود. دلار هم در کشور فروخته می‌شود. سوال اینجاست این کسی که دلار می‌خرد باید با آن چه کار کند؟ خب باید با آن خرید کند. الان دیگر مثل اول انقلاب نیست که دلار را به خارج از کشور ببرند، بنابراین با این دلارها یا کالای مصرفی آورده می‌شود یا واسطه‌ای یا سرمایه‌ای. لذا ما باید کاری کنیم که این دلارها به سمت خرید کالاهای واسطه‌ای یا سرمایه‌ای برود. معتقدم برای این‌که بتوانیم موفق باشیم باید در سیاست‌هایمان بازنگری کنیم. از طرف دیگر باید بپذیریم که کشوری در حال رشد هستیم. ویژگی‌ کشورهای در حال رشد هم این است که واردات و صادراتشان به یک میزان رشد می‌کند. من در دوره‌ای که در وزارت بازرگانی بودم نمودار حدود 40 کشور را در طول سال‌های رو به توسعه‌شان تهیه کردیم و کاملا ثابت شد که میزان صادرات و وارداتشان به یک اندازه رشد کرده است یعنی کشوری نبوده که صادراتش بالا رفته و همزمان وارداتش پایین آمده باشد. حتی چین که در حال حاضر از بزرگ‌ترین کشورهای صادرکننده است، حجم بسیار زیادی واردات دارد. بنابراین واردات نه‌تنها بد نیست بلکه نیاز هست که در قالب تهیه مواد اولیه یا حتی حضور کالاها در بازار آزاد وجود داشته باشد.

یک مثال می‌زنم. یادتان هست برای یکهزار قلم کالا تعرفه زیاد تعیین کردند که البته من در آن جلسه شرکت نکردم، چون معتقد بودم این کار فقط باعث به هم ریختن بازار می‌شود. با این حال برای گوشی موبایل تعرفه 60 درصدی گذاشتند، اما نتیجه‌اش چه شد؟ گوشی در داخل کشور تولید کردیم؟ البته این طور نیست که نتوانیم در داخل گوشی تولید کنیم که اتفاقا می‌توانیم، اما برای این‌که تولید گوشی موبایل، اقتصادی باشد باید با تعداد بالا و در حدود 60 ـ 50 میلیون گوشی صورت بگیرد تا صرفه داشته باشد. 999 قلم دیگر هم همین طور. بنابراین باید بپذیریم که رشد اقتصادی ما خوب نبوده، چون یکی از علائم رشد اقتصادی این است که میزان مبادلات جهانی یک کشور زیاد باشد. پس نکته اساسی این است که سیاست حمایتی ما باید به گونه‌ای باشد که رقابت‌پذیر باشد. با این حال در حال حاضر هم بخشی از صنایع در کشورمان هست که در اروپا بازار دارد، چراکه نگاهشان رقابت در جهان است و آن‌قدر به اصلاح سیاست‌های خود پرداخته‌اند که توانسته‌اند به این قابلیت دست یابند.

مریم جمشیدی / جام​جم