عکاس؛حافظه تصویری فیلم و سریال

یکی از ضرورت‌های حضور عکاس در فیلم با توجه به موضوعات مختلف تعیین می‌شود. به عنوان مثال در مورد یک فیلم تاریخی با توجه به غیر عادی بودن فضا‌، گریم‌ و لوکیشن، حفظ راکوردها و وضعی صحنه‌، گریم و لباس‌های بازیگران اهمیت زیادی دارد. مثلا فیلمبرداری سریال مختارنامه، نزدیک به شش سال طول کشید. بسیاری از صحنه‌های داخلی این فیلم در فضای کاخ و قصر ضبط شد که زمان زیادی برد. در چنین شرایطی حفظ راکورد‌ها اهمیت بسیار دارد و این کاری ا‌ست که به کمک عکس‌های تهیه شده از صحنه‌ها انجام می‌شود. به همین دلیل تهیه عکس‌های مناسب برای این کار، یکی از وظایف عکاس است.

یکی از مسائل بسیار مهم‌، تبلیغات و برگشت هزینه‌هاست. اما اجازه بدهید اول در مورد همین مساله عکاسی به‌عنوان حافظه تصویری فیلمبرداری توضیح بدهم. کار تهیه عکس توسط خود عوامل فیلم معمولا زمانی انجام می‌شود که با طرح کوتاه‌مدت و کوچکی سر و کار داشته باشیم. این کار را در طرحی می‌توان انجام داد که کل مراحل فیلمبرداری آن یک یا دو ماه طول بکشد. هرچند عکس‌هایی که توسط یک عکاس حرفه‌ای تهیه می‌شود به هیچ وجه قابل قیاس با عکس‌های معمولی نیست، اما در چنین طرح‌هایی با توجه به کوچک بودن حجم کار، عوامل فیلم هم می‌توانند عکس‌های مورد نیاز خود را تهیه کنند و کار خود را پیش ببرند.

بدون شک یکی از مهم‌ترین کاربردهای عکاسی از فیلم، استفاده از آنها برای تبلیغات است. ممکن است برای تبلیغ یک فیلم، بخش کوچکی از تصاویر آن هم استفاده شود، اما در تبلیغات محیطی و رسانه‌ای یک فیلم، از عکس‌های مربوط به صحنه‌های آن استفاده می‌شود. در اینجا نقش عکاس در تهیه عکس‌های مناسب برای تبلیغ خیلی مهم است. عکاس باید بتواند عکس‌هایی را از سکانس‌های مهم یک فیلم تهیه کند که علاوه بر مشخص بودن بازیگران و حالت آنها، نشان‌دهنده سبک فیلم باشد؛ یعنی بیننده با دیدن عکس‌های تبلیغاتی بفهمد با یک فیلم جنایی طرف است یا تاریخی، کمدی یا ...

یکی از مهم‌ترین بخش‌های تبلیغات محیطی فیلم‌‌ همان تصاویر بالای سینما‌هاست. این تصاویر از‌‌ همان عکس‌هایی است که در زمان ساخت فیلم گرفته شده‌اند. بخش دیگر این تبلیغات هم که‌‌ همان بنر‌ها و تابلوهایی است که ممکن است علاوه بر خود سینما‌ها، در جاهای دیگر شهر نصب شوند که باز هم دارای‌‌ همان عکس‌های فیلم است.

نه. به هر حال برای سریال‌ها هم تبلیغ می‌شود یعنی در خود تلویزیون بالاخره تیزرهای تبلیغاتی از یک سریال پخش می‌شود که در آنها عکس‌های فیلم نشان داده می‌شوند. در ضمن ممکن است برای یک سریال تبلیغات محیطی هم انجام شود (البته مطمئنا این تبلیغات هیچ وقت به گستردگی تبلیغات محیطی یک فیلم نیست). بخش دیگری از تبلیغات هم در سایر رسانه‌ها، مطبوعات، مجلات و فضای مجازی انجام می‌شود.

عکاس هم مثل بقیه عوامل فیلم یعنی از زمان مراحل پیش تولید مثل تست بازیگری و تست گریم باید در طرح حاضر شود و تا پایان همراه فیلم باشد.

همانند دوربین فیلمبرداری در سینما برای دوربین عکاسی هم قاب‌های مشخصی وجود دارد. همچنین بسته به ذوق و علاقه عکاس ممکن است این قاب‌ها تغییر ‌کند. گذشته از اینها، قاب‌های عکاسی سینمایی، تعاریف مشخص و مجزایی نسبت به عکاسی از سریال‌ها دارد. مدیوم سینما با تلویزیون فرق می‌کند و در سینما فضاهای بیشتری دیده می‌شود، اما معمولا مدیوم تلویزیون کوچک‌تر است.

با این‌که امروزه با پیشرفت امکانات، کارکردن در زمینه عکاسی ساده‌تر شده، اما قطعا مانند تمام حوزه‌های دیگر عکاسی، در این حوزه هم عکاس باید برای کار آموزش ببیند. بحث تجربه هم زمانی کارایی دارد که با آگاهی کسب شده باشد، در غیر این‌صورت در این زمینه کاری کاربردی ندارد.

این مساله به خود عکاس و جدی بودن او در کار برمی‌گردد. او می‌تواند با رفتار و جدیتی که در کار از خود نشان می‌دهد به یکی از مهم‌ترین عوامل پشت صحنه بدل شود یا برعکس به حاشیه برود و‌‌ همان وضعی را پیدا کند که شما گفتید. مثلا عکاس فیلم «اینجا چراغی روشن است» آقای محسن راستانی بود. آقای میرکریمی، کارگردان فیلم در یکی از کنفرانس‌های خبری این فیلم به شوخی و برای نشان دادن نقش و جدیت راستانی در کار عکاسی گفته بود این آقای راستانی طوری رفتار می‌کند که انگار این‌کار یک طرح عکاسی بوده که ما هم می‌خواستیم در کنار آن فیلمی بسازیم. می‌بینید که این مساله کاملا به خود عکاس و رفتار او برمی‌گردد.

در زمینه سریال‌ها و تله‌فیلم‌ها که آرشیو سازمان صدا و سیما وجود دارد و این عکس‌ها در رزومه خود سریال و تله‌فیلم آرشیو می‌شود. بسیاری از این عکس‌ها هم در آینده به صورت کتاب به چاپ می‌رسد که از آنها می‌توان به عنوان مرجع استفاده کرد.

در سینما بعضی عکس‌ها توسط وزارت ارشاد نگهداری می‌شود، اما مرجع رسمی و مشخصی به شکل حرفه‌ای برای این‌کار وجود ندارد و به دلیل اهمیت این عکس‌ها در بحث تبلیغات، بیشتر توسط تهیه‌کننده‌ها نگهداری می‌شوند.

مثل دستمزد بقیه عوامل فیلم، دستمزد عکاس هم نرخ مشخصی ندارد. یعنی به‌‌ همان شکل که دستمزد یک بازیگر نرخ ثابت و مشخصی ندارد و توانایی‌های آن بازیگر و البته توافقات، مبنای تعیین دستمزد است. در مورد عکاس هم به این ترتیب است.

بعضی سفارش‌ها از طریق انجمن‌های مختلف عکاسان دریافت می‌شود، اما مثل همه بخش‌های دیگر طرح‌های سینمایی و تلویزیونی، این کار از طریق شناخت مستقیم افراد از یکدیگر انجام می‌شود؛ مثلا کارگردان برای انتخاب بازیگر، مستقیم به سراغ خود او می‌رود و بعد از انجام مذاکرات، او در یک طرح حاضر می‌شود. در مورد عکاس هم وضع به همین شکل است. مثلا خود من با آقای میرباقری تا به حال در چند طرح‌ همکاری کرده‌ام و با توجه به این سابقه همکاری، اگر آقای میرباقری بخواهد فیلم دیگری بسازد باز هم اولین انتخابش من خواهم بود.

احسان رنجبران