سرودن شعر کودک سخت‌تر است

اولین گام در سرودن شعر کودک پیدا کردن توانایی نگاه به هستی از زاویه دید بچه‌هاست. اگر این را پیدا کنیم می‌توانیم راحت شعر کودک بسراییم، این امر مستلزم پیدا کردن جهان‌بینی کودکانه در گام اول است که یک بحث فلسفی و روانشناختی است.

شاید خیلی‌ها بتوانند به زبان ساده شعر بگویند، ولی شعر کودک نباشد و نگاهشان نگاه بزرگسالانه است. پیدا کردن جهان‌بینی و نگاه کودکانه و نگاه کردن از زاویه دید بچه‌ها سخت است و کار هر شاعری نیست.

مثلا یک بچه سه‌ساله که مادرش از اتاق بیرون می‌رود، حس می‌کند مادرش برای همیشه رفته و شاید دیگر برنگردد و در نتیجه شروع می‌کند به داد و فریاد و گریه کردن و اینجاست که با نصیحت کردن به کودک سه ساله نمی‌توانیم او را تغییر دهیم. باید ما هم بپذیریم مادر رفت و دیگر برنمی‌گردد. این امر مستلزم شناخت و درک جهان‌بینی اوست تا از این طریق و با نگاه خودش با او ارتباط برقرار کنیم.

به طور کلی ما در موسیقی کودک مشکلات زیادی داریم و در این حوزه هنوز می‌لنگیم، چون آهنگساز متخصص کودک و نوجوان نداریم یا دست‌کم آنچنان شناخته شده نیست و در این ژانر کسی نیست که بگوید من آهنگساز کودک هستم و فقط در این حوزه کار می‌کنم و برای بزرگسالان کار نمی‌کنم.

کسانی هستند که تخصص آموزش موسیقی کودکان را دارند، اما تخصص آهنگسازی برای آنها را ندارند یا من سراغ ندارم. حدود 11 سالی که عضو شورای شعر و موسیقی صداوسیما بودم، ندیدم کسی مدعی باشد آهنگساز ویژه کودک است.

به نظرم موسیقی الان ما وضع 40 سال پیش ادبیات کودکان را دارد. در آن مقطع برخی نویسنده‌های بزرگسال گاهی از سر ذوق اشعاری را هم برای کودکان در کنار سایر کارهایشان می‌سرودند، اما چندان موفق نبودند که بعدها با گذشت زمان کم‌کم یکسری نویسنده کودک که فقط در این حوزه می‌سرودند، ظهور کردند و به این مرحله از شعر کودک رسیدیم که الان شاهد حضور بسیاری از شاعران خوب در این حوزه هستیم و کماکان هم به صورت تخصصی در این حوزه هستند.

در حوزه موسیقی هم الان تقریبا همین وضع را داریم. کسانی که در حوزه موسیقی بزرگسال کار می‌کنند گاهی از سر سیری هم شده کارهایی را برای کودکان می‌سازند اما شاهد حضور آهنگسازان کاملا متخصص نیستیم.

ما انواع شعر داریم. شعر آموزشی برای کودکان که به نظم نزدیک‌تر است و شعر ناب که براساس ویژگی‌های روان‌شناسی کودکان مطرح شده و حاوی نوعی عاطفه کودکانه است. حال شعری با این شرایط داریم که لازم است در تلفیق با موسیقی به تکامل برسد. در شعر چون اصل کلام تاثیر معنوی دارد، معنی آن مطرح و مهم است و در موسیقی ریتم اهمیت دارد. در گذشته‌های نه چندان دور هر ملودی و آهنگی که در جامعه و میان بزرگسالان به اصطلاح می‌گرفت را برمی‌داشتند و روی آن شعر کودک می‌گذاشتند و تصور می‌کردند این می‌شود ترانه کودکانه. من حدود 80 ترانه از این دست را در آرشیو دارم که آن زمان به این شکل ساخته شده‌اند و از رادیو پخش می‌شدند. کودکان روی ملودی‌های ماندگار خوانده‌اند، در حالی که در این مقوله فقط به ملودی و ریتم توجه شده و اهمیت چندانی به کلام و محتوای آن نداده‌اند که همین مساله باعث شده در مجموع موفق نباشند.

اصل و درستش این است که ملودی و ریتم و کلام براساس ویژگی‌ها و جهان‌بینی کودک باشد و از تلفیق این دو به شکل استانداردش شاهد تولید یک کار موفق باشیم.

شاید چون کسی در موسیقی ما آنچنان که باید این دغدغه را ندارد که موسیقی ماندگار بسازد. به همین دلیل ما طی 30 سال اخیر کاری نداشته‌ایم که مردم سال‌ها آن را زمزمه کرده باشند. در حوزه موسیقی کودکان، تعداد کارهای ماندگار انگشت‌شمارند شاید به این علت که برنامه‌سازان ما بیشتر به فکر پر کردن آنتن هستند. از طرف دیگر این مساله در نگاه کلان ما به موسیقی کودک ریشه دارد. شما به کارهایی که غرب در این خصوص انجام داده نگاهی بیندازید. آنها آثار کلاسیک خود را برای سنین مختلف کودکان بازسازی کرده‌اند (مانند آثار باخ، بتهوون و...) و پشت این کار تفکر عمیقی نهفته است. ما هم باید با این نگاه در خصوص خلق آثار عمیق برای کودکان و حتی بازسازی و شناساندن آثار تاریخی و اسطوره‌ای و فرهنگی گذشته‌مان بیشتر تلاش کنیم.