عروسک‌های کودکی ما شاهکار بودند

نه، خاله نشدم. یک خواهر دارم که 9 سال از من کوچک‌تر است و چون به دنبال یک ارتباط عجیب و غریب با بچه‌ها نبودم، توانستم ارتباط خوبی با بچه‌ها برقرارکنم.

دلم می‌خواست خودم باشم نه این‌که یک شخصیت اغراق‌آمیز برای بچه‌ها داشته باشم و رفتارهایم تصنعی باشد. بچه‌ها خیلی باهوش هستند و بسرعت متوجه رفتار تصنعی می‌شوند، به همین دلیل تلاش کردم کارهای عجیب در برنامه انجام ندهم. البته باید بگویم بچه‌ها را خیلی دوست دارم و از همان زمان نوجوانی هم برایشان می‌نوشتم و عاشق ارتباط با آنها بودم تا این‌که آرام آرام وارد حرفه اجرا شدم و برای ماندن در دنیای زیبا و پاک بچه‌ها همیشه سعی خودم را کردم، چون دنیای بچه‌ها پر از رنگ و به دور از دروغگویی و ریاست. آنها همیشه صادقانه حرف می‌زنند و دلشان می‌خواهد با آنها هم همین‌گونه رفتار شود.

وقتی برای تهیه گزارش به برنامه رنگین‌کمان رفته بودم و آنجا به من پیشنهاد اجرای این برنامه شد، خیلی خوشحال شدم. با توجه به این‌که از سال‌ها قبل فعالیتم را برای بچه‌ها آغاز کرده بودم، دوست داشتم برای آنها کار کنم. احساس خوبی داشتم. حس می‌کردم با پذیرفتن اجرای برنامه کودک حتی خودم به دوران کودکی‌ام نزدیک‌تر می‌شوم. بنابراین وارد حرفه اجرای کودک شدم.

پس از مدتی هم خودم شروع کردم به نوشتن متن‌. معتقدم کسی که قرار است برای بچه‌ها برنامه‌ای اجرا کند یا بسازد نیازمند مطالعات گسترده‌ای است، چون دنیای بچه‌ها خیلی حساس است و باید با احتیاط و درست گام برداشت.

دنیای کودکان پر از جذابیت است. وقتی برای بچه‌ها کار می‌کنم، کلی انرژی می‌گیرم. دنیای بچه‌ها پر از صداقت و روراستی است. محبت بچه‌ها واقعا انسان را گرفتار می‌کند و نمی‌توان راحت از آن گذشت.

گرچه برخی فکر می‌کنند کار برای کودک راحت است، اما اصلاً این‌گونه نیست. می‌توانم در یک جمله بگویم کار برای کودکان همراه با خطرات زیادی است. انگار که فرد روی لبه تیغ راه می‌رود. بچه‌ها کوچک‌ترین حرف‌ها را یاد می‌گیرند. به همین دلیل وقتی با آنها حرف می‌زنیم باید مراقب کلام و رفتارمان باشیم و بدانیم آنها هر لحظه مشغول یادگیری هستند. وقتی ما به‌عنوان خاله در برنامه حضور داریم باید بدانیم بچه‌ها ارتباط خوبی با ما برقرار می‌کنند و تاثیر می‌گیرند پس باید مراقب باشیم.

بگذارید مثالی بزنم. وقتی بچه‌ها از محیط خانه وارد مدرسه می‌شوند، چیزهایی را در خانه یاد گرفته‌اند که حتی معلم‌ها هم بسختی می‌توانند آنها را از ذهن بچه‌ها پاک کنند. حتی می‌توان گفت در برخی مواقع غیرممکن است. روح بچه‌ها خیلی پاک است و ذهنشان آماده تاثیرپذیری از محیط اطراف، پاک کردن چیزهایی که آنها یاد گرفتند کار سختی است؛ بنابراین در زمینه ساخت برنامه‌های کودک باید دقت زیادی کرد.

متاسفانه نه. برخی مواقع شاهد هستیم برای ساخت برنامه‌های کودک سختگیری لازم نمی‌شود و ایرادهایی در کلام و رفتار مجریان و عروسک‌هایی که در برنامه حضور دارند، می‌بینیم. من چندی پیش در یکی از برنامه‌های کودک شاهد بودم مجری خطاب به عروسک‌ها گفت شما جونورها!

درست است در پخش زنده ممکن است اشتباهاتی صورت بگیرد، اما کسانی که برنامه زنده کودک را اجرا می‌کنند، باید بیشتر دقت کنند. مجریان باید ادبیات درستی داشته باشند، چون کوچک‌ترین کلمه‌ای که از دهان مجری خارج شود، بچه‌ها یاد می‌گیرند و بعد به مشکلات زیادی منجر می‌شود.

برنامه‌های زنده کودک خیلی پر مخاطب است و بچه‌های زیادی در استودیو و خانه مشغول دیدن برنامه هستند. بنابراین باید نظارت بیشتری صورت بگیرد. کار کودک راحت نیست و باید نسبت به آن حساسیت بیشتری داشت.

مرتب مطالعه می‌کنم و نشریات کودک را می‌خوانم. سعی می‌کنم از آثار نویسندگانی که برای کودکان خیلی خوب می‌نویسند، استفاده کنم. وقتی قرار است برای کودکان کار کرد، باید مرتب آثار مربوط به آنها را مطالعه کرد تا شناخت خوبی در زمینه ادبیات کودک داشته باشیم و بتوانیم بهترین و صمیمانه‌ترین ارتباط را برقرار کنیم.

این مساله برای همه برنامه‌سازان و مجریان برنامه‌های کودک باید اهمیت زیادی داشته باشد. البته معضلی که شما به آن در زمینه ادبیات برنامه‌های کودک اشاره کردید، فقط شامل حال برنامه‌ها نیست و گاهی هم در نشریات بچه‌ها شاهد ادبیات مناسبی نیستیم. به یاد دارم چندی پیش در نشریه‌ای برای کودکان جمله‌ای به نقل از عروسک خواندم که نوشته بود «این آدم بی‌عقل».

وقتی قرار است نشریه‌ای برای کودکان منتشر شود باید دوستان در زمینه ادبیات مراقب باشند تا مبادا حرفی نوشته شود که بچه‌ها آن را یاد بگیرند و بعد همان کلمات را استفاده و بددهنی کرده یا به بزرگ‌ترهایشان بی‌احترامی کنند. بنابراین لازم است برنامه‌ها و نشریات کودک با دقت بیشتری برای بچه‌ها ساخته و نوشته شود.

من هم سعی می‌کنم آثار نویسندگان خوب را در زمینه ادبیات کودک حتما مطالعه کنم. مجری برنامه کودک باید مرتب اطلاعاتش را به روز کند و با آخرین روش‌های روز آشنا باشد و با بهره بردن از موارد سازنده، بهترین برنامه را تهیه کند.

ما تلاش کردیم برنامه‌های گل‌آموز شبکه آموزش و «اتل متل تماشا» شبکه دو به استانداردها نزدیک باشد. نمی‌گویم صددرصد موفق شدیم، اما تلاش کردیم خیلی به استانداردها نزدیک شویم.

من برای تهیه برنامه گل‌آموز سعی کردم ارتباط خوبی با روان‌شناسان کودک داشته باشم تا بتوانم از نظرات آنها برای برنامه استفاده ببرم. اختلالات یادگیری یکی از مسائل مهمی است که باید مورد توجه برنامه‌سازان قرار بگیرد؛ بنابراین تلاش کردیم این برنامه متفاوت از دیگر برنامه‌های کودک باشد.

ما در هر قسمت از برنامه گل‌آموز یک مساله را گام به گام با بچه‌ها حل می‌کنیم. روش حل مساله اهمیت زیادی دارد و به بچه‌ها یاد می‌دهیم که چگونه با مسائل اطرافشان برخورد کنند و چگونه باید خلاقیت داشته باشند تا بتوانند مشکلات را بر طرف کنند.

فکر می‌کنم به خاطر این است که از اتاق فکر درست بهره‌برداری نمی‌شود. باید همه موارد برنامه بویژه متن در اتاق فکر از تمام ابعاد مورد بررسی قرار بگیرد. اتاق فکر در برنامه گل‌آموز کاملا کاربردی است و تنها اسم اتاق فکر را یدک نمی‌کشد. متن‌های برنامه چند بار مورد بررسی قرار می‌گیرد تا ایرادی نداشته باشد.

ما در اتاق فکر کارشناس اختلالات یادگیری و تقویت حافظه داریم. آزیتا محمودپور در زمینه تقویت حافظه و اختلالات یادگیری خیلی کار کرده و ما هم سعی کرده‌ایم به بهترین شکل از این موارد بهره ببریم.

در این باره بچه‌ها مشکلات زیادی دارند و باید سعی کنیم در قالب‌های مختلف به چنین موضوعاتی بپردازیم تا بتوانیم مشکلات بچه‌ها را در این زمینه کاهش دهیم. در برنامه گل‌آموز مرتب با کلمات بازی می‌کنیم. به بچه‌ها یاد می‌دهیم حافظه کوتاه مدت و بلند مدت چیست. با بازی کلمات سعی می‌کنیم حافظه بچه‌ها را تقویت کنیم. در هر برنامه دقایقی را به این مساله اختصاص داده‌ایم تا بتوانیم تاثیرگذاری لازم را در بچه‌ها داشته باشد.

بچه‌ها همیشه در کتاب‌ها عکس حیوانات مختلف را دیده اند و ما هم برایشان توضیح داده‌ایم که خزندگان یا پستانداران چه ویژگی‌هایی دارند، اما آنها فقط تصاویر آنها را دیده‌اند، اما ما تلاش کردیم با حضور کارشناس، حیوانات زنده را به استودیو بیاوریم تا بچه‌ها از نزدیک با حیوانات آشنا شوند و بدانند حیواناتی همچون روباه، هزارپا، عقرب و... چه شکلی هستند و چه ویژگی‌هایی دارند.

بچه‌ها این تصور را دارند که خارپشت خارهایش را پرت می‌کند، در حالی که کارشناس برنامه برای بچه‌ها توضیح داد که اصلا چنین اتفاقی نمی‌افتد یا در برنامه حیوانی دوپا آوردیم که کمتر نام آن شنیده شده است. این حیوان شبیه کانگوروست و در بیابان‌های ایران زندگی می‌کند.

گرچه بودجه کارهای کودک در مقایسه با دیگر کارها کم است، ولی این‌طور هم نیست که نتوان کار کرد. خدا را شاکرم که برای تهیه برنامه گل‌آموز حمایت مدیران شبکه را داشته‌ایم.

ما موظف هستیم بودجه‌ای را که در اختیارمان گذاشته می‌شود به بهترین شکل در برنامه استفاده کنیم. این بودجه حق مردم ایران است و همه در آن شریک هستند. بنابراین باید بکوشیم بهترین برنامه را تهیه کنیم تا مدیون مردم نشویم.

مسلما ساخت هر برنامه‌ای هزینه‌بر است و ما با این هزینه‌ها در برنامه گل‌آموز روبه‌رو هستیم، اما تلاش کردیم برنامه برای بچه‌ها تنوع داشته باشد. البته باید بگویم کارشناسان، نویسندگان و دیگر عوامل عاشقانه کار می‌کنند.

مسلما می‌تواند تاثیرگذار باشد. سازمان صدا و سیما چند تجربه مختلف و خوب در راه‌اندازی شبکه‌های ماهواره‌ای داشته که در این باره می‌توان به شبکه‌های آی فیلم و نمایش اشاره کرد.

ما به یک شبکه کودک نیاز داشتیم. بچه‌ها باید یک شبکه اختصاصی برای خودشان داشته باشند تا از دید آنها به تمام موضوعات نگاه کنیم. وقتی چند ساعت از برنامه‌های یک شبکه به کودک اختصاص یابد بقیه برنامه‌ها برای بزرگسالان خواهد بود، اما زمانی که شبکه برای بچه‌ها باشد تمام برنامه‌ها مختص آنها خواهد بود و می‌تواند تاثیر زیادی در آموزش آنها بگذارد.

مثلا وقتی می‌خواهیم درباره شهدا حرف بزنیم، می‌توانیم در قالب برنامه‌های مختلف به اهداف و آرمان‌های شهدا بپردازیم تا بچه‌ها با اهداف و آرمان‌های آنها آشنا شوند. به هر موضوع باید از دید بچه‌ها نگاه کرد، نه این‌که نگاه بزرگسالانه داشته باشیم.

برایتان مثالی می‌زنم. فیلم سینمایی «کلاه قرمزی و بچه ننه» توانست پس از گذشت چند روز به فروش خوبی دست پیدا کند. این نشان می‌دهد عروسک‌ها تا چه میزان می‌توانند محبوب مردم باشند، به شرط آن‌که برنامه‌های ماندگاری ساخته شود. نه تنها کلاه قرمزی، بلکه عروسک‌های دیگری هم می‌توانند محبوب و ماندگار شوند. بنابراین با همت و تلاش می‌توان به چنین افتخاراتی رسید.

ما در زمینه موسیقی برنامه‌های کودک ضعف داریم. باید موسیقی کودک درست شود، حتی زمانی من نمی‌خواستم در برنامه هایم از موسیقی استفاده کنم، چون تعریف درستی در ارتباط با موسیقی کودک وجود نداشت، اما وقتی دیدم همه برنامه‌ها بسیار از موسیقی استفاده می‌کنند و مخاطب هم عادت به شنیدن آن دارد، بناچار ما هم استفاده می‌کنیم. معتقدم در این باره باید یکپارچگی وجود داشته باشد تا بتوانیم به یک نتیجه مشخص دست یابیم.

متاسفانه تعداد زیادی از کسانی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، تحصیلات موسیقی کودک ندارند، به همین دلیل چون اطلاعات لازم را ندارند بدون شناخت این کار را انجام می‌دهند که باید در این باره ساماندهی صورت بگیرد.

ما خیلی خوش شانس بودیم که در آن دوره زندگی می‌کردیم و برنامه‌های عروسکی همچون مدرسه موش‌ها، خونه مادربزرگه، هادی و هدی و... را می‌دیدیم. ولی در حال حاضر بیشتر برنامه‌ها به مجری و عروسک ختم شده است.

به نظرم یکی از معضلاتی که برنامه‌های کودک دارد، این است که در فواصل یک برنامه که مثلا به موضوع دروغگویی می‌پردازد، کارتون پخش می‌شود. این بدترین آفت است، چرا که فاصله‌گذاری باعث می‌شود از تاثیرگذاری موضوع کم شود. در هیچ جای دنیا هم این‌گونه به موضوع نمی‌پردازند. باید در ساخت برنامه‌های کودک دقت زیادی کرد تا شاهد چنین مشکلاتی نباشیم.

می‌توانیم انیمیشن‌های خوبی تولید کنیم