ارتودنسی، درمانی بدون محدودیت سنی

طول درمان به نوع ناهنجاری بستگی دارد و بنابراین برای همه ناهنجاری‌ها الزاما طول درمان یکسانی وجود ندارد. چنانچه دندان‌های دائمی درآمده باشد و ناهنجاری خیلی پیچیده نباشد، در اکثر موارد طول دوره درمان یک سال است. در گذشته معمولا درمان‌های ساده نیز دو سه سال به طول می‌انجامید. البته هنوز بعضی پزشکان دوره‌های درمان طولانی برای بیماران در نظر می‌گیرند، اما به‌ طور کلی این روزها در زمینه روش‌های درمانی و طول دوره درمان شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی هستیم.

در 300 سال اخیر صورت‌ها در مقایسه کشیده‌تر شده که این تغییر در شکل ظاهری صورت می‌تواند در افزایش ناهنجاری‌ها تاثیرگذار باشد، اما حقیقت این است که در سال‌های اخیر توجه به مباحث زیباشناسی هم بیشتر شده و زیبایی ظاهری بعنوان مقوله مهمی مورد توجه قرار گرفته است. جایگزینی دندان از دست رفته در گذشته چندان مهم و مورد توجه نبود، اما در سال‌های اخیر از نظر فرهنگی بستر مناسبی برای توجه به ناهنجاری‌های دندانی و به طور کلی تغییراتی که می‌تواند در شکل ظاهری افراد تاثیرگذار باشد، ایجاد شده و از این رو مراجعه مردم برای درمان بیشتر شده است. به همین علت تصور می‌شود از نظر آماری افراد بیشتری به ناهنجاری‌های دندانی و ارتوپدیک فک مبتلا هستند، اما حقیقت این است که توجه به مقوله زیبایی موجب افزایش آماری مراجعه افراد به ارتودنتیست‌ها شده است.

نامرتب بودن دندان‌ها فقط جنبه ظاهری ندارد، بلکه می‌تواند پیامد‌های مختلفی به همراه داشته باشد. حتی می‌تواند شیوه صحبت کردن فرد را تحت تاثیر قرار دهد. اگر فک‌ها در وضع نامناسبی قرار گرفته باشد، تلفظ بعضی کلمات برای فرد مشکل می‌شود. در ضمن نامرتب بودن دندان‌ها احتمال ابتلا به بیماری‌های لثه را افزایش می‌دهد. اگر فک‌ها در جای مناسبی قرار نداشته باشد، وضع تنفسی، شکل ظاهری چهره و حتی سلامت فرد در معرض خطر قرار می‌گیرد.

در 90ـ80 درصد موارد عوامل ژنتیک و در 20ـ10 درصد موارد عوامل محیطی در بروز ناهنجاری‌های دندانی نقش دارد. شما می‌توانید فک را از پدر به ارث برده باشید و دندان‌هایتان را از مادر یا اجدادتان. اینها مانند کفش‌ها و پاهایی است که به صورت تصادفی انتخاب شده و با هم منطبق نیست. البته ممکن است این کفش به صورت تصادفی اندازه پایتان باشد، اما در بیشتر مواقع چنین نیست. وقتی ژن‌ها را از افراد مختلف به ارث می‌برید نیز اتفاق مشابهی را تجربه می‌کنید و نتیجه ناسازگاری بین دندان‌ها و فک‌ها از نظر اندازه و وضع به ناهنجاری‌های دندانی منجر می‌شود.

این موضوع تا حد زیادی به روش ارتودنسی بستگی دارد. اگر روش انتخاب شده برای درمان بیمار از ابتدا بر مبنای ثبات باشد، نتیجه ثابت‌تری به همراه خواهد داشت. البته بیمار نیز باید برای افزایش موفقیت درمان مواردی را مورد توجه قرار دهد. در اینجا سهم پزشک 80 درصد و سهم بیمار 20 درصد است و همکاری آنها با هم احتمال موفقیت در درمان را افزایش می‌دهد. اما امروزه بندرت پس از درمان بازگشت مجدد ناهنجاری را در بیمار مشاهده می‌کنیم.

در گذشته در بسیاری از موارد از پلاک‌های متحرک استفاده می‌شد، اما در حال حاضر این روش بندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد و تقریبا کنار گذاشته شده است. پلاک‌های متحرک نمی‌تواند دندان‌ها را در یک فضای سه‌بعدی جابه‌جا کند؛ اما در درمان ثابت، امکان جابه‌جایی دندان‌ها در یک فضای سه بعدی وجود دارد. در روش درمانی متحرک موفقیت تا حد زیادی به همکاری بیمار بستگی دارد. البته به این معنی نیست که پلاک‌های متحرک در آینده کنار گذاشته می‌شود، بلکه بمرور استفاده از آنها کمتر خواهد شد.

برخلاف آنچه تصور می‌شود، روش درمانی ثابت کمتر به دندان‌ها صدمه می‌زند، چراکه دندان‌ها در جهت کنترل شده حرکت می‌کنند. اگر از پلاک متحرک استفاده شود، ریشه دندان در جهت نامناسبی حرکت می‌کند که ممکن است به تحلیل ریشه منتهی شود، اما به طور کلی عوارض جانبی ناشی از درمان تا حد زیادی به بهداشت فردی بیمار بستگی دارد.

از طریق ارتودنسی پیشگیری می‌توان تا حد زیادی از ناهنجاری‌های دندانی پیشگیری کرد و در واقع اگر بیمار تحت معاینات دائم دندانپزشکی قرار گیرد و هر شش ماه یکبار به دندانپزشک مراجعه کند، در صورتی که در سنین پایین با مشکلی مواجه شود، می‌توان پیش از این‌که بیمار به شرایطی برسد که غیرقابل پیشگیری باشد، آن را درمان کرد. مثلا اگر دندان‌های شیری زودهنگام کشیده شود، دندان‌ها حرکت می‌کنند و دندان دائمی برای خروج از لثه با مشکل مواجه می‌شود، در نتیجه در آینده نیاز به درمان ارتودنسی پیدا می‌کند، اما اگر به جای دندان شیری از یک فضای نگهدارنده استفاده شود، هریک از دندان‌ها در جای مناسبی رشد می‌کند و برای فرد مشکلی به وجود نمی‌آورد. این روش یک روش درمانی کم‌هزینه است که البته مستلزم مراجعه مرتب و زمان‌بندی شده به متخصص ارتودنسی یا دندانپزشک است. به این ترتیب می‌توان از بروز بسیاری از ناهنجاری‌های دندانی و ارتوپدیک جلوگیری کرد.

فرانک فراهانی‌جم