کنترل بیماری‌ها در‌ مناطق زلزله‌زده

زلزله آذربایجان شرقی بیش از 150 هزار نفر را از امکانات اولیه بهداشتی مانند دسترسی به سرویس بهداشتی، حمام و آب آشامیدنی سالم محروم کرد. از سوی دیگر تلف شدن تعداد بسیار زیادی از احشام منطقه، سبب ایجاد نگرانی از شیوع بیماری‌های واگیردار شده است، اما از همان روزهای آغازین پس از زلزله رسیدگی به وضع بهداشتی منطقه همچون برطرف‌کردن نیازهای خوراکی و پوششی زلزله‌زدگان در دستور کار مسئولان قرار گرفت و علاوه بر تهیه امکانات بهداشتی مورد نیاز، تیم‌های کارشناسی و بهداشتی به منطقه اعزام شده و توانستند وضع بهداشت و درمان و سلامت زلزله‌زدگان را کنترل کنند، به طوری که به غیر از یکی دو مورد بیماری مانند اسهال و سل موارد حاد دیگری گزارش نشده است. حتی مقوله بهداشت روانی نیز که یکی از مهم‌ترین تبعات و تهدیدات حوادث طبیعی برای بازماندگان است، مورد توجه مسئولان بهداشت قرار گرفت و ستادی برای رسیدگی به این مهم تشکیل و متعاقب آن تیم‌هایی از روان‌شناسان و مشاوران برای امدادرسانی به منطقه اعزام شد.

اگرچه هنوز در این زمینه کاستی‌های فراوانی وجود دارد، اما رضایت از اقدامات انجام شده به حدی است که مرضیه وحید دستجردی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی آن را با شرایط زلزله‌های رودبار و بم مقایسه کرده و می‌گوید: رسیدگی به وضع بهداشتی و درمانی زلزله‌زدگان آذربایجان شرقی بسیار بهتر از زلزله بم و رودبار است و بر اساس آخرین گزارش‌ها رسیدگی در حد صددرصد بوده و هیچ نگرانی در این زمینه وجود ندارد.

مدیر گروه بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به اقدامات انجام شده در این زمینه به جام‌جم می‌گوید: از همان روزهای اول حادثه، ماموران بهداشت سعی کردند با گندزدایی و سم‌پاشی روستاها از یک سو و آموزش روستاییان در مقابل بیماری‌های عفونی از سوی دیگر، آنها را از گزند هر نوع بیماری در امان نگه دارند.

بهروز آهنگری می‌افزاید: بر این اساس بیش از 474 هزار مترمربع از روستاها سم‌پاشی و بیش از 215 هزار مترمربع هم گندزدایی شده است.

وی با بیان این‌که در دو سه روز اول پس از حادثه، نبود و کمبود سرویس‌های بهداشتی مشکلاتی را ایجاد کرده و باعث رنجش اهالی منطقه شده بود، تصریح می‌کند: احداث و راه‌اندازی سرویس‌های بهداشتی و حمام به عهده هلال احمر است و با توجه به وخامت حادثه، هلال احمر در دو سه روز اول به امدادرسانی، تغذیه و اسکان زلزله‌زدگان پرداخت و احداث سرویس‌های بهداشتی به چند روز بعد موکول شد.

آهنگری خاطرنشان می‌کند: اما پس از گذشت این دوره کوتاه، هلال احمر به صورت فشرده و سریع عملیات بهسازی و احداث سرویس‌های بهداشتی و حمام را آغاز کرده است، به طوری که تا امروز حدود 531 سرویس بهداشتی موجود در منازل روستاییان که آسیب چندانی ندیده بود، بهسازی و برای استفاده مردم آماده شده و حدود 282 سرویس بهداشتی سیار نیز با کمک خیرین در سطح روستاها احداث شده است.

مدیر گروه بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بیان این‌که این تعداد سرویس بهداشتی جوابگوی نیاز بازماندگان زلزله نیست، می‌گوید: اکنون حدود یکهزار دستگاه سرویس بهداشتی و حمام در منطقه در حال ساخت است و به نظر می‌رسد با نصب و راه‌اندازی این تعداد دستگاه در یکی دو روز آینده، تا حدود زیادی مشکل سرویس‌های بهداشتی و حمام اهالی منطقه برطرف شود.

آهنگری به وجود اجساد و لاشه حیوانات در مناطق زلزله‌زده نیز اشاره کرده و می‌افزاید: همکاران بهداشت محیط با همکاری دامپزشکی برای دفن اجساد حیوانات در منطقه حضور یافته و پس از سم‌پاشی، لاشه حیوانات را در گودال‌های مخصوصی دفن کردند و اکنون بجز یکی دو روستا آن‌هم در شهرستان هریس، لاشه هیچ حیوانی در مناطق زلزله‌زده باقی نمانده که سعی می‌شود این لاشه‌ها نیز به کمک بیل مکانیکی از زیر آوار برداشته و معدوم شود.

بحث درمان و توزیع داروی بموقع نیز یکی از حیاتی‌ترین و ضروری‌ترین مواردی است که در شرایط بحرانی مانند وقوع زلزله باید مورد توجه قرار گیرد. خوشبختانه در این مورد هم دانشگاه علوم پزشکی تبریز با همکاری دیگر نهادها و ارگان‌ها تا حدودی موفق عمل کرده است. هرچند در برخی موارد گلایه‌هایی از سوی روستاییان و داغ‌دیدگان مشاهده می‌شود، اما با امکانات موجود و زمان بسیار اندک، همت و تلاش کادر پزشکی و درمانی در مقایسه با زلزله‌های سال‌های گذشته کشور قابل مقایسه نیست. دلیل این ادعا نیز انجام 1668عمل جراحی در 24 ساعت اولیه بعد از زلزله است.رئیس دانشگاه علوم پزشکی تبریز در این‌باره معتقد است: با وجود تمام مشکلاتی که هنگام وقوع حادثه‌ای با این وسعت به وجود می‌آید، نیروهای پزشکی ما اعم از درمانی و اورژانسی تا حداکثر دو ساعت بعد از وقوع حادثه در مناطق زلزله‌زده حضور یافته و خدمات مورد نیاز را به آسیب‌دیدگان ارائه دادند.

علیرضا یعقوبی با بیان این‌که اکنون 230 چادر ثابت به منظور ارائه خدمات بهداشتی ـ درمانی در مناطق زلزله‌‌زده مستقر است، می‌گوید: همچنین روزانه 30 اکیپ بهداشتی ـ درمانی اعم از پزشک، ماما، روان‌شناس، دارویار و کارشناس بهداشت محیط به مناطق زلزله‌زده اعزام می‌شوند تا با معاینه رایگان روستاییان بخصوص کودکان و زنان باردار، ضمن تشخیص بیماری‌های احتمالی، داروهای مورد نیاز را در محل تجویز و در صورت نیاز آنها را به مراکز درمانی منتقل کنند.

وی با بیان این‌که تاکنون هیچ بیماری‌ای به صورت اپیدمی در منطقه گزارش نشده است، یادآور می‌شود: به منظور آشنا‌کردن روستاییان با برخی بیماری‌های عفونی و واگیر، بیش از 25 هزار مورد دوره‌های آموزش گروهی و انفرادی در کمپ‌های استقرار زلزله‌زدگان برگزار شده است.

وقوع آسیب‌های روانی بعد از وقوع هر حادثه‌ای بویژه اگر با از دست دادن اطرافیان و نزدیکان فرد همراه باشد، امری طبیعی است که البته نیاز به توجه و درمان دارد و در غیراین‌صورت صدمات جبران‌ناپذیری به فرد و حتی جامعه وارد خواهد کرد.

مسئول بهداشت و روان بهداشت محیط استان آذربایجان شرقی به اقدامات انجام شده در این زمینه اشاره کرده و می‌گوید: با توجه به عمق فاجعه و گستردگی جغرافیایی حادثه از ساعات اولیه بعد از وقوع زلزله، کارشناسان و همکاران بهداشت و روان استان و روانپزشکان و کادر روانی بیمارستان رازی تبریز با برگزاری جلسات متنوع آموزشی، هماهنگی‌های لازم را انجام دادند و از صبح روز سه‌شنبه 31 تیم دو‌نفره با حضور در سه شهرستان اهر، هریس و ورزقان و روستاهای تابعه به غربالگری چادر به چادر حادثه‌دیدگان پرداختند.

فریده حیدرلو می‌افزاید: براساس این طرح، روان‌شناسان و روانپزشکان به چادرهای برپا شده در مناطق زلزله‌زده رفته و افرادی را که دارای علائمی چون ترس اضطراب و وحشت‌زدگی هستند، شناسایی می‌کنند. پس از آن با برگزاری حدود چهار پنج جلسه و با تکنیک‌های خاص روان‌شناسانه، حمایت‌های روانی، اجتماعی از این افراد صورت می‌گیرد تا این افراد سلامتی روحی ـ روانی و جسمی خود را بازیافته و به زندگی روزمره خود بازگردند.

به گفته وی، تاکنون عملیات غربالگری بیش از 8800 حادثه‌دیده صورت گرفته و بیش از 884 نفر هم نیازمند حمایت شناسایی شده و تحت درمان هستند.

سعیده دلال علیپور / جام‌جم تبریز