در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
شما در جایگاه دبیر یک جشنواره هنر دینی بارها تاکید کردهاید در پی معاصرسازی مضامین دینی برای تولید نمایشهای فاخر هستید. کمی درباره این موضوع توضیح دهید.
یکی از ایدهآلهای من این است که محتوای هنر دینی را معاصرسازی کنیم تا به کار جامعه امروز بیاید. مخاطب وقتی بهره خودش را میبرد که ما با محتوا کاری کنیم که او بر صحنه تئاتر بتواند برای یافتن چیستیهای خود در جهان هستی پاسخهایی در خور پیدا کند؛ مثل این که از کجا آمده و در این دنیا چه مسئولیتی دارد و از اینجا به کجا خواهد رفت.
وقتی میگوییم قرآن، کتاب انسان سازی است؛ به نظرم صحنه تئاتر باید محلی شود برای اثبات این نظر و پرداخت این سازندگی. یعنی مخاطب باید علاوه بر همذاتپنداری با آنچه در صحنه اتفاق میافتد، همسو و همراه هم بشود، اعتقادش تقویت بشود یا اگر بیاعتقاد است، به فکر بیفتد و این اتفاق نمیافتد مگر این که با محتوای غنی دینی، رفتاری هنرمندانه بشود نه صرفا برخوردی شعاری و سطحی، در این حد که پولی گرفته و نمایشی را بر صحنه برده باشیم.
دلم نمیخواهد با پز دینی وارد شویم و نسبت به کاری که میکنیم، بی اعتقاد باشیم. دلم میخواهد وقتی سراغ شخصیتهای موثر بر حیات دینی میرویم، تفکر آنها را درک و آن را طوری عرضه کنیم که مخاطب با لایههای مختلف این گونه شخصیتها که در دوره خود موثر بودهاند، آشنا بشوند و تاثیر بگیرند. متاسفانه در بیشتر آثار عرضه شده، ائمه ما تبدیل شدهاند به کسانی که عدهای را شفا میبخشند یا قرض عدهای را ادا میکنند؛ در صورتی که همه عظمت آنها برمیگردد به تفکر و نوع زندگیشان. باز هم تاکید میکنم معاصرسازی موضوعها و مضمونها یکی از ایدهآلهای من است.
منظورتان دقیقا از معاصرسازی چیست و چه مواردی را دربرمیگیرد؟
معاصرسازی یعنی «این زمانی»کردن هر چه در گذشته بوده است. پرداختن به وقایع گذشته در نمایشهای ما وقتی مقبول طبع میافتد که صرفا تاریخنگاری نباشد، بلکه همانطور که قرآن میگوید، آنچه از پیشینیان در قرآن آمده، برای عبرتآموزی بوده، برای این که بشر بداند در چه دنیایی به سر میبرد و باید چه شیوهای را برای زندگی سالم اختیار کند. معاصرسازی یعنی بهروزکردن مفاهیمی که در گذشته اتفاق افتاده، اما امروز ما با طرح دوباره آنها، هدفی مشخص را که روشنگری است، دنبال میکنیم. اگر مدعی هستیم قرآن همه زمانی است و پاسخگوی نیازهای بشر در هر دورهای از زندگی اوست، پس در روند کار نمایشی نیز باید به صورتی عمل کنیم که این حقیقت برای مخاطب ملموس شود و این همه برمیگردد به هنرمندانه عملکردن هنرمندانی که پا در این عرصه میگذارند.
در این میان حوزه پژوهش تا چه اندازه اهمیت دارد؟
مؤذنی: معاصرسازی یعنی «این زمانی»کردن هر چه در گذشته بوده است. پرداختن به وقایع گذشته در نمایشهای ما وقتی مقبول طبع میافتد که صرفا تاریخنگاری نباشد و مطابق تعریف قرآن براساس عبرتآموزی پیش رود
ما نیاز داریم تبیین و تعریف درستی از تئاتر دینی ارائه شود. به نظرم تعریفهای موجود تا حدود زیادی مخدوشند. در فکریم در این زمینه تالیفهایی صورت بگیرد که البته پیداکردن افرادی که هم نسبت به دین اشراف داشته باشند هم نسبت به تئاتر، کار راحتی نیست. ممکن است کسانی باشند که بتوانند در حد یک سخنرانی نیازی را برطرف کنند، اما رسیدن به تالیفاتی که جامعیت داشته باشند، زمانبر است.
جشنواره تئاتر صاحبدلان رویدادی داخلی است. آیا برنامهای برای فعالکردن بخش بینالملل جشنواره دارید؟
یکی دیگر از ایدهآلهای من درمورد همین بخش بینالملل است. دلم میخواست از بسیاری کشورها کار داشته باشیم، اما واقعیت این است که نه بودجه به ما این امکان را میدهد که دوره بیفتیم و به این کشور و آن کشور برویم و ارتباط برقرار کنیم و با گروهها برای تولید نمایشهای دینی وارد مذاکره شویم یا مثلا متن بدهیم و از آنها اجرا بخواهیم، نه آنها مطابق با مولفههای ما کار تولید میکنند. چند تا کاری که طی این دو سال از آنها به دستمان رسیده، بیشتر ناظر بر تفکر سکولار بوده است. بنابراین پیداکردن گروه یا گروههایی در خارج از کشور برای رسیدن به نمایشی که مولفههای مورد نظر ما را دارا باشد، یا وجود ندارد یا آنقدر گم است که یافتنشان مثل دنبال سوزن گشتن در انبار کاه است. دلم هم نمیخواهد تجربه بینالمللی جشنوارههای دیگر را که منحصر شده به آذربایجان و تاجیکستان و... تکرار کنم. دلم میخواهد از کشورهای مختلف جهان کار با محتوای دینی داشته باشیم و باید روی این مطلب کار کنیم.
برای این دوره جشنواره هم سیاستهای کلی دو دوره گذشته را پی خواهید گرفت؟
بله. اصلیترین سیاست اجرایی ما که اجرای عمومی آثار منتخب است، مثل گذشته در شهرستانها پیگیری میشود و کارهایی که بازبینی شدند، برای آن نمایشهایی که هنوز به استاندارد اجرا نرسیدهاند، کارشناس اعزام میکنیم تا مثل سالهای گذشته در گپ و گفت با کارگردان و گروه به نتایج لازم برسند و مشکل حل شود. اما در تهران برای انتخاب آثار تهرانی در تلاشیم چهار یا پنج تا کار را سفارش بدهیم به کارگردانهایی که میتوان امید بست که کاری در خور ارائه میدهند.
جشنواره تئاتر صاحبدلان تا چه اندازه در پیشبرد تئاتر دینی موثر است و میتواند هنرمندان را با این جریان همراه کند؟
هماکنون تنها جشنوارهای که در حوزه نمایش، علم دین را برافراشته و نویسندگان و کارگردانان را با سبکهای مختلف دعوت به کار میکند و آنها را به زیر این علم فرامیخواند، جشنواره صاحبدلان است. پس وقتی نیروهای بالقوه هنر نمایش، اعم از با تجربه و جوان با توجه به امتیازهای این جشنواره و اهداف آن اقدام به نگارش و اجرا میکنند، اتفاق موثری در این سطح میافتد که بانی آن جشنواره است و از آنجا که جشنواره سعی دارد آثار کیفی ارائه کند، به امید خدا پیشرفت مورد نظر اتفاق میافتد، گیرم که در یک زمان ممکن است این پیشرفت سرعت داشته باشد و در یک زمان حرکتش به نظر کندتر بیاید.
برای بهبود اوضاع نمایشنامهنویسی در حوزههای مطرح این جشنواره بویژه دین چه باید کرد؟
برای بهبود هر کاری از جمله نمایشنامهنویسی دینی، راهی وجود ندارد جز سرمایهگذاری درست. باید از نمایشنامهنویسان حرفهای دعوت کرد و به آنها سفارش کار داد. باید استعدادیابی از طریق فراخوانها را ادامه داد. به نظرم مهمتر از استعدادیابی، حفظ استعدادهاست. نباید با بیاعتنایی، نویسندگان مستعد را دلسرد کرد. باید با ارائه امتیازهای گوناگون، آنها را برای ورود به این عرصه ترغیب کرد.
فروغ شمیم / جامجم
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: