آی‌فیلم؛ موفقیت‌ها و محدودیت‌ها

اگر تا دیروز سخن از جنگ رسانه‌ای و عصر ارتباطات و مسائل مبتلا به آن در مباحث نظری و محافل علمی مطرح می‌شد، امروزه بستر عملی و اجرایی آن فراهم شده و تبادل و تقابل رسانه‌ای مصداق و صورتی عینی پیدا کرده است. بعد از موجی که شبکه‌هایی مثل فارسی وان و امثال آن در جامعه ما ایجاد کرد اینک نوبت رسانه‌های داخلی است تا به مقابله‌به‌مثل رسانه‌ای بپردازند و گوی سبقت را از رقیب بربایند. این رقابت رسانه‌ای با افتتاح شبکه جدید آی‌فیلم کلید خورد و با اضافه شدن شبکه نمایش تکمیل شد. این شبکه که دفاتر خود را در کشورهای عربی نیز بازگشایی کرده، تولیدات نمایشی ایرانی با مضامین اجتماعی، کمدی، پلیسی، تاریخی و بویژه انبیای الهی و داستان‌های قرآنی را که به زبان عربی دوبله شده به پخش گذاشته و امکان استفاده همزمان 2 زبان فارسی و عربی بر تعداد مخاطبان این‌شبکه در داخل و کشورهای منطقه افزوده است.

واقعیت این است که تاسیس هر شبکه جدید رسانه‌ای راباید به فال نیک گرفت و آن را به مثابه تولد و گشودن یک پنجره جدید به سوی جهان مجازی و حقیقی معاصر قلمداد کرد که در آن هرچه مجاری ارتباط با دیگران فراهم شود امکان تعامل آگاهانه‌تر با مردم جهان فراهم می‌شود. وجود هر شبکه‌ای می‌تواند یک گام موثر در جذب و رضایت بیشتر مخاطب باشد و ضمن اشتغالزایی به انواع نیازهای مخاطبان پاسخ دهد و درست است که شبکه‌های تخصصی در کشور ما جایگاه ضعیف و کمرنگی دارد اما در کنار این رشد کمی باید به افزایش کیفی این شبکه‌ها و محتوایی برنامه‌های آنها نیز اندیشید و از قابلیت و توانمندی افراد متخصصی استفاده کرد که رسانه را می‌شناسند. محتوا و عملکرد شبکه‌ آی‌فیلم در ماه‌های اخیر و تاسیس شبکه نمایش که تکمیل‌کننده آن است در همین مدت کوتاه و فرصت تجربه‌اندوزی موفق به ریزش مخاطبان شبکه‌های ماهواره‌ای شده است. ضمن این‌که ضرورت تاسیس شبکه نمایش خود دلیل محکمی است برای ضرورتی دیگر در رسانه ملی و آن هم ضرورت تاسیس شبکه‌های تخصصی است. درست است که تلویزیون مخاطبان عام دارد اما در میان این مخاطبان عام هم سلایق و علائق گوناگونی وجود دارد که می‌تواند هدایت و ساماندهی شود. در حالی که تلویزیون به‌عنوان یک رسانه اثرگذار می‌تواند مخاطب عام را به مخاطب خاص تبدیل کند و قطعا یکی از کارکردهای تلویزیون به‌عنوان رسانه همگانی و قدرتمند در همین کارآمدی است. با این حال آنچه تا‌کنون از شبکه‌آی‌فیلم شاهد بودیم بازپخش فیلم و سریال‌هایی بوده که مخاطبان ایرانی بارها آن را از شبکه‌های داخلی دیده‌اند. حتی برخی از این سریال‌ها پس از مدت کوتاهی که از پایان پخش آن در شبکه‌های داخلی گذشته، روی آنتن می‌روند.درست است که بازپخش فیلم و سریال‌های ایرانی برای مخاطبان عرب زبان که قبلا این آثار را ندیده‌اند تازگی دارد اما استمرار این روند ممکن است برای مخاطب ایرانی فقط تکرار مکررات باشد و جذابیت و تازگی خود را از دست بدهد.البته بازپخش این مجموعه‌ها بدون کارکرد هم نیست. مثلا اگر کسی موفق نشده تا در زمان پخش یک سریال آن را تماشا کند اکنون از این فرصت برخوردار است که به تماشای آن بنشیند. بازپخش برخی سریال‌ها و طنزهای شبانه مثل پاورچین، زیرآسمان شهر و بدون شرح که در یک ماه گذشته از این شبکه پخش شد به‌واسطه حس نوستالژیک و جاذبه خاطره بازی برای بسیاری از مخاطبان ایرانی دلنشین است و لذا نمی‌توان کارکرد آنها را در جلب رضایت مخاطب انکار کرد اما بدون شک این ساختار و برنامه‌ریزی برای یک شبکه بین‌المللی کافی نیست و مخاطبان انتظار دارند تا با آثار تولیدی و اختصاصی این شبکه مواجه شوند؛ سریال‌ها و تله‌فیلم‌هایی که محصول تولیدات این شبکه تلویزیونی بوده و برای نخستین‌بار و فقط توسط این شبکه قابل دریافت باشد. همین تولیدات اختصاصی است که موجب اعتبار و هویت بخشی به این شبکه شده و آن را وابسته و آبشخور شبکه‌های دیگر نمی‌کند.

هرچند ذائقه مخاطب ایرانی و میل فرهنگی او به تداعی خاطرات گذشته و لذت از این نوستالژی موجب شده تا‌ آی‌فیلم مخاطبان ایرانی خود را حفظ کند؛ اتفاقا این شبکه فرصتی است تا از ظرفیت‌های نمایشی و انسانی که در بخش فیلم و سریال نهفته است استفاده شده و چه بسا از طریق تولیدات این شبکه بتوان به آثار فاخر و ارزشمندی دست یافت که بتدریج آی‌فیلم را به شبکه‌ای مرجع در تولیدات آثار نمایشی بدل کند. ضمن این‌که این شبکه از حیث محتوی و مضمون نیز نیازمند تنوع بیشتری در انتخاب سوژه است.

اکثر فیلم‌ها و سریال‌هایی که از‌ آی‌فیلم پخش می‌شود یا ملودرام‌های خانوادگی است یا مجموعه‌های طنز و کمدی، درحالی‌که می‌توان با پوشش گونه‌های دیگر سینمایی تعداد بیشتری از سلیقه‌ها را جذب کرد و موجب افزایش مخاطبان این شبکه شد. البته مدیر شبکه بین‌المللی فیلم و سریال ایران معتقد است: «شعار اصلی آی‌فیلم شبکه نمایش برای خانواده است و همین شعار بیانگر ویژگی منحصربه‌فرد آی‌فیلم است زیرا بسیاری از رقبای ما، فاقد جایگاه مناسب برای پخش در محیط سالم خانوادگی هستند. یکی از مهم‌ترین دلایل جذابیت آی‌فیلم در خارج از کشور رعایت همین ارزش‌های فرهنگی و انسانی است.» ولی واقعیت این است که همین خانواده ایرانی نیز انتظار دارد تا تنوع بیشتری در آثار نمایشی این شبکه وجود داشته باشد و هرکس با هر سلیقه‌ای بتواند اثر مورد علاقه خود را در این شبکه پیدا کند. به‌نظر می‌رسد که شبکه آی‌فیلم برای اعتلای کیفی خود و افزایش و رضایت مخاطبانش باید سهم تولیدات خود را دست‌کم به اندازه بازپخش فیلم و سریال‌ها بالا ببرد و از ظرفیت‌های تبلیغاتی شبکه‌های داخلی برای معرفی این آثار و دیده‌شدن آنها استفاده کند.