سود دسترنج عشایر در جیب دلالان

در شهرستان بافت که یکی از سرسبزترین مناطق کشور محسوب می‌شود، 8 ایل و 41 طایفه مختلف زندگی می‌کنند که بالغ بر 5880 خانوار را شامل می‌شود که کار عمده این افراد، پرورش دام و بخصوص بز راینی است.

پشم این بزها به دلیل طولانی بودن الیاف و محکم بودن در جهان، بی‌نظیر است و از پرمشتری‌ترین کرک‌ها در جهان به شمار می‌رود، به طوری که بیشتر کارخانه‌های مشهور اروپا مشتری این کرک‌ها هستند.

طبق آمار در سال هزار تن کرک در بافت تولید می‌شود که از این میزان بالغ بر 400 تن کرک نژاد راینی محسوب می‌شود که اغلب از کارخانه‌جات مشهور اروپایی سر در می‌آورد.

اما به دلیل نبود ساز و کار مناسب در کشور برای صادرات محصول، نبود برند مشخص برای این کرک و مهم‌تر از همه تعطیلی چند ساله کارخانه کرک بافت، این محصول پس از آن که به نرخ اندک توسط دلالان از عشایر بافت خریداری می‌شود، به چند برابر قیمت به کارخانه‌های خارجی و داخلی فروخته شده و پس از فرآوری، ارزش قیمت آن چندین برابر می‌شود.

البته حرکت‌هایی ازجمله برگزاری جشنواره کرک نژاد راینی در بافت، برای معرفی این محصول برگزار شد، اما این برنامه‌ها تداوم نیافت و وعده و وعیدها درخصوص بهبود وضعیت صنعت کرک‌سازی در بافت، در حد حرف باقی ماند.

محمد سلیمی، فعال بخش تولید کرک و کارشناس دامپروری در گفت‌وگو با مهر درباره وضعیت صنعت کرک در بافت می‌گوید: به دلیل سال‌ها فعالیت مردم این شهرستان بخصوص عشایر در ارتفاعات بافت، این صنعت به صورت یک فرهنگ و بخشی از زندگی مردم این منطقه شده است.

محمد سلیمی می‌افزاید: بالا بودن میزان تولید کرک در محصول در مقابل ضایعات از یک سو، جلاپذیری کرک بافت، مقاوم بودن کرک راینی در مقابل گذر زمان و همچنین عایق بسیار مناسب در مقابل گرما از مهم‌ترین مزایای کرک است.

وی با بیان این که در گذشته عشایر از این محصول برای بافت سیاه چادر استفاده می‌کردند، تصریح می‌کند: اما رفته رفته کرک بافت جایگاه خود را پیدا کرد؛ به طوری که در دوران قاجار از این محصول به عنوان ذخیره مالی استفاده می‌شده و یکی از ارزشمندترین کالاهای داخلی به شمار می‌رفت.

وی خاطرنشان می‌کند: هم‌اکنون نیز کرک بافت که از نژاد بز راینی گرفته می‌شود، ارزآوری سالانه معادل 20 میلیون دلار دارد که تمام تولیدات در این زمینه حاصل فعالیت‌های عشایری است و هیچ گونه حمایت یا ساماندهی تولید در این بخش وجود ندارد.

سلیمی می‌گوید: هم‌اکنون 2 میلیون راس بز راینی در کشور وجود دارد که تولید کرک آنها در جهان بی‌نظیر است و بخش عمده آنها در شهرستان بافت پرورش داده می‌شود، اما خشکسالی و کمبود علوفه طی سال‌های اخیر به مشکل اصلی و حل نشدنی عشایر تبدیل شده، به طوری که عملا بر میزان دام و همچنین میزان تولید کرک تاثیر منفی گذاشته است.

محمد سلاجقه، دیگر تولیدکننده پشم راینی در این باره می‌گوید: بسیاری از مراتع خشکیده است و به همین دلیل مجبور به تغذیه دستی دام‌ها هستیم که بخش قابل توجهی از این تغذیه با استفاده از جو انجام می‌شود.

وی می‌افزاید: اقتصاد دامداری در منطقه به حمایت نیاز دارد، در صورتی که عملا با تخریب مراتع پس از خشکسالی‌های پیاپی این امر صورت نگرفته است و با افزایش قیمت جو و علوفه و از سوی دیگر دلال بازی در بازار کرک راینی، سود کار ما عملا به جیب دلال‌هایی می‌رود که در طول عمرشان حتی یک بز راینی هم ندیده‌اند.

سلاجقه با اشاره به افزایش هزینه تولید کرک و پرورش دام تصریح می‌کند: اگر محصول خود را به دلالان نفروشیم در مقابل، متقاضی عمده‌ای در کشور وجود ندارد، زیرا در عرصه صنعت نساجی تنها چند کارخانه محدود وجود دارد که قیمت خرید کرک را در دست خود دارند و دلالان نیز هیچ قاعده‌ای برای خرید محصول ارائه نمی‌دهند.

وی یکی دیگر از خطراتی که صنعت تولید کرک راینی در بافت را تهدید می‌کند، خرید و فروش کرک ناخالص توسط برخی افراد سودجو عنوان می‌کند و می‌گوید: این افراد با این کار به جایگاه تولید کرک راینی نیز ضربه می‌زنند.

احمد عزیزی، فعال بخش اقتصادی استان کرمان نیز در این باره می‌گوید: بدون شک کرک راینی یکی از مرغوب‌ترین محصولات تولید کرک در کشور محسوب می‌شود، اما در این خصوص تاکنون اطلاع‌رسانی مطلوب صورت نگرفته است.

این کارشناس کشاورزی می‌افزاید: سالانه هزاران تن محصول خالص در بافت تولید و روانه بازار می‌شود که خالص‌ترین و ناب‌ترین کرک ایران به شمار می‌آید، اما عملا برخی استان‌های دیگر به دلیل فعالیت‌های تبلیغاتی، خود را در این زمینه برتر نشان می‌دهند.

به گفته وی، نبود یک برند مشخص موجب می‌شود که این کرک‌ها حتی در مواردی به عنوان تولید سایر استان‌ها فروش بروند، به طوری که در بازارهای جهانی نیز کسی کرک بافت را بخوبی نمی‌شناسد و از آن به عنوان کرک بز راینی نام برده می‌شود.

این فعال اقتصادی می‌گوید: از سوی دیگر، صنایع بالادستی تولید کرک نیز در استان کرمان وجود ندارد یا اگر هم به صورت معدود در حال فعالیت هستند، با فراز و نشیب‌های زیادی مواجهند؛ به طوری که سال‌ها پشت‌سر هم تعطیل می‌شوند و در مقاطعی نیز فعالیت خود را از سر می‌گیرند.

عزیزی با بیان این که تولید کرک در بافت توسط عشایر صورت می‌گیرد، می‌افزاید: اما تاکنون برای ساماندهی تولید این محصول هیچ کاری انجام شده است و سود افزوده کرک بافت که با تلاش عشایر بافت تولید می‌شود، در استان‌های دیگر یا کشورهای خارجی به جیب دیگران می‌رود.

وی با بیان این که تاکنون اقدامی در جهت جذب سرمایه‌گذار نیز در این زمینه صورت نگرفته است، می‌گوید: این در حالی است که اگر کارخانه‌ای با پشتوانه قوی و در کنار آن، حمایت مسوولان استان فعالیت می‌کرد و عشایر نیز با قیمت مناسب مکلف می‌شدند محصول خود را به این کارخانه بفروشند، در نهایت موجب اشتغال در منطقه و رونق اقتصادی می‌شد.