قرار بود وکیل باشم، رفتگر شدم

نه زیاد اما کمی مرا می‌شناسند.

بله می‌شناسند.

از سریال شهریار. اسمم را نمی‌دانند. صدا را می‌شناسند. گاهی صدا را که می‌شناسند برمی‌گردند. مثلا توی سوپرمارکت بر می‌گردند. خیلی‌ها من را شهریار می‌دانند و اسم مهم نیست؛ مهم تاثیر بازی و کلام است که می‌تواند در روان انسان‌ها بگذارد. شاید اهالی سینما من را نشناسند اما یک خبرنگار حتما من را می‌شناسد.

می‌شود کلمه هنرمند را برایش استفاده کنم برایش و حرفه خاصی را برایش قائل نشوم. برای این که من کاریکاتوریست بودم اما مقاله‌های خوبی هم نوشتم. طراحی لباس کردم. طراحی دکوراسیون داخلی کردم. کارهای گرافیکی خوبی انجام دادم. بعد، کتاب‌های خوب نوشتم. به موضوعات مهمی پرداختم. مجسمه‌سازی می‌کنم. بازیگری کردم. فیلم‌های کوتاه ساختم. کارگردانی می‌کنم. فیلمنامه می‌نویسم. و اینها همین طوری دارد ادامه پیدا می‌کند. من فکر نمی‌کنم چه کاره هستم یا چه کاری را می‌توانم انجام دهم. اما حتما بدانید اگر کاری را انجام می‌دهم مطمئن هستم کسی نمی‌تواند آن کار را آن طور که من انجام می‌دهم نمی‌تواند انجام دهد. حتی شزیف را هم هر کس دیگری انجام می‌داد نمی‌توانست آن را این طوری انجام دهد.

توی آن نقش شاید اتفاق خاصی رخ نداد اما اگر شخص دیگری آن را بازی می‌کرد اصلا دیده نمی‌شد. مهرجویی و دستیارشان آقای دُرمیشیان به این معتقدند.

بله من نامه‌ای برای مهرجویی نوشتم و به او گفتم شریف باید چنین نقشی باشد. این جارو را دستش بگیرد. با زمین این طور رفتار کند. این شعر را بخواند.گفتم به این شرط این نقش را می‌پذیرم.

ما سال‌ها بود که قرار بود با هم کار کنیم. مهرجویی از زمان شهریار می‌خواست با من کار کند اما هیچ مجالی پیش نیامد این همه سال طول کشید. من هم گفتم من بلد نیستم بازی کنم. او هم گفت خودت باش. لازم نیست بازی کنی. چون من خیلی سخت با آدم‌های توی کار هماهنگ می‌شوم. یک جورهایی خجالت می‌کشم و از همان اول باید سنگ‌هایمان را وا بکنیم. استرس داشتم.

گفت خودت باش پسر! اصلا لازم نیست بازی کنی. همین که خودت هستی خوب است. من همین را که هستی می‌سازم.

بله. مهرجویی پیش از این از من خواسته بود نقش وکیل را بازی کنم. و اصلا شخصیت شریف وجود نداشت.

بله. من گفتم که از آن وکیل بدم می‌آمد.

و آن جارو در تاریخ سینمای ایران می‌ماند.اسم دارد و شخصیت دارد.. جارو و اردشیر رستمی می‌ماند.

بله... شاید (می‌خندد)

مهرجویی یکی از پدیده‌های سینمای ایران است. خیلی هوشیار خیلی زیرک و خیلی هنرمند.

من آن تعریف را خیلی دوست دارم ولی خودم معتقدم خدا تنهایی پاک است. چون انسان‌ها هیچ وقت به عقیده من در تنهایی‌هایشان پلید نیستند. ذات انسان هیچ وقت بد نیست. انسان‌ها اگر در تنهایی‌شان خودشان را بروز بدهند بد نخواهند بود.

آن شخصیت به اندازه شخصیت توی آن کار بزرگ نیست. در این حرفه انسان‌هایی خیلی بزرگی هستند که در این کار با آنها زندگی کردم و شناختمشان. البته از طرف دیگر معتقدم اگر بزرگ نبود نمی‌توانست آن حرف‌ها را بزند و آن سکوت و آرامش را داشته باشد.

شاید عینکش مدرن بود. ما در زندگی مان آدم‌هایی مثل شریف دیده‌ایم که خیلی بزرگ بوده‌اند اما مشاغل ساده‌ای داشتند. یک پینه‌دوز، یک کفاش یا نجار که خیلی داناتر از آنچه بودند که ما تصورش هم نمی‌کردیم.

تنها چیز مهم در نقش این بود که من بدانم وظیفه اصلی این شخص چیست و آن مطالعاتی که در زندگی‌ام داشتم و درکی که خودم از هستی داشتم خیلی مهم بود. ارتباطی که با هستی داشتم و حسی که به خاک دارم خیلی مهم است. سنگ در زندگی من خیلی مهم است. شما هر جای خانه من که بیایید یک سنگ می‌بینید.

موضوع و مساله مهمی درباره محیط‌زیست بیان می‌کند. این که خانه فقط چهاردیواری دور و بر ما نیست. خیابان هم خانه ماست. ما روزانه شاید 10 ساعت بیرون باشیم. کوچه، کوه، ساحل، دریا هم خانه ماست. جایی است که ما در آن وقت می‌گذرانیم و من این ارتباط برقرار کردن با زمین را از یک سرخپوست یاد گرفتم. رئیس قبیله سیاتل او 170 سال پیش در که طی یک نامه به رئیس‌جمهور آمریکا می‌نویسد: اگر زمین آلوده شود ‌‌‌/‌‌‌آب آلوده می‌شود ‌‌‌/‌‌‌گیاهان مریض می‌شوند‌‌‌/‌‌‌انسان‌ها مریض می‌شوند ‌‌‌/‌‌‌ و فرزندان بیمار به دنیا خواهید آورد ‌‌‌/‌‌‌ پس به خاطر فرزندانتان زمین را آلوده نکنید‌‌‌/‌‌‌ زمین مادر ماست‌‌‌/‌‌‌ مادرمان را بیمار نکنیم.

من فنگ‌شویی را به آن شکلی که در فیلم دارد بیان می‌شود قبول ندارم. ما در عرفان خودمان در قرآن و مذهبمان این سنت را به شکل دیگری داریم. حالا شاید این کلمه کمی مدرن‌تر باشد. و ما البته از هر چیز خوبی می‌توانیم ایده بگیریم. فنگ‌شویی هم چیز خوبی است که می‌تواند داد آور همان واژه‌های سنتی خوبمان باشد.

شاید. من پیش از این که وارد این بحث‌ها و نظریه‌ها شده باشم سنگ جمع می‌کردم. پیش از این که از عرفان، متافیزیک و... چیزی بدانم. وقتی خیلی جوان تر بودم دوستانم از کوه و ساحل برایم سنگ می‌آوردند.

من نقش وکیل را قبول نکردم چون هیچ ارتباطی با آن شخصیت نداشتم. از مهرجویی خواستم که بیشتر مواظب من باشد. پس از صحبت‌های زیاد و حرف زدن درباره خودم وویژگی هایم مهرجویی شریف را شناخت. اگرنه فکر می‌کرد من همان آدم کراواتی خوش‌تیپ در شهریار هستم که به درد شخصیت وکیل می‌خورم. مهرجویی پس از آن صحبت‌های زیاد من را شناخت و آن شخصیت را نوشت.

شهریار را دوست داشتم. شعرش را و خودش را.

من با همه احترامی که برای این اسم‌ها قائلم و ده‌ها اسم جز این‌ها اگر یک جوان از من کمک بخواهد کمکش می‌کنم. فکر می‌کنم هر هنرمندی این گونه باشد.

ترک‌ها می‌گویند دیوانه قبیله‌اش را دوست دارد. من هم اگر دیوانه باشم سرزمینم من را دوست دارد.

نه بازی نیست. نمی‌شود داریوش مهرجویی و کمال تبریزی بازی و دروغ را قبول نمی‌کنند. فیلمنامه‌هایی بعد از شهریار به من پیشنهاد شد که نپذیرفتم چون در حیطه تفکراتم نبود و اصولا اعتقاد داشتم که کار، کار خوبی از آب در نخواهد آمد. و همین طور هم شد. گفتم نه تنها من بازی نمی‌کنم تو هم نساز. کارگردان دیگری ساخت و چیز خوبی از آب در نیامد. و حرف من بی‌تاثیر نبود.

نمی توانم نام ببرم. چون خب ساخته شدند و زمین خوردند.

من یاد گرفتم. من نمی‌توانم بگویم به او چیزی یاد دادم. داریوش خیلی بزرگ‌تر از این چیز‌ها بود.

مونا سیفی‌‌/‌‌ جام‌جم