در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
فرسایش، آرام ولی سخت می تازد
کنار رودخانه ای ایستاده اید، ردی که رودخانه از خود به جا گذاشته شکاف عظیمی در دل خاک ایجاد کرده اما چه نیرویی می تواند کیلوها و تن ها خاک را با این سرعت جا به جا کند؛
آب از ابتدای خلقت کره زمین تاثیرات متفاوتی روی آن گذاشته چهره آن را دیگرگون کرده است. هر روز رودخانه ها میلیونها تن خاک را جا به جا می کنند یا در خود حل کرده و به اعماق دریاها و اقیانوسها می رسانند.
نیروهایی در طبیعت در تلاش اند تا پستی و بلندی ها را هموار کنند. روند فرسایش زمین تا کجا پیشرفت خواهد کرد؛
فرسایش با آبهای زیرزمینی و سطحی چه می کند؛ اگر از کنار سدهای بزرگ عبور کرده باشید در جریان رودخانه های پشت سد تاسیساتی را می بینید که مانع از عبور خاک فرسایش یافته به پشت سد می شوند، اما فرسایش با سدهای ما چه می کند.
باید بدانید که فرسایش به عنوان متهم ردیف اول قتل سدها شناخته می شود. طبق تحقیقات برای تولیدیک سانتی متر خاک صد سال وقت لازم است اما همین یک سانتی متر خاک طی زمانی کمتر از چند ثانیه فرسایش پیدا می کند.
با این روند فکر می کنید کره زمین بعد از مدتی به چه شکلی دربیاید؛ چون آثار فرسایشی روی خاک ، حاصلخیزی را کمتر می کند، فرسایش با کشاورزی در رقابتی تنگاتنگ است.
فرسایش بسیار آرام اما سخت می تازد. طبق برآوردهای خسارتی که سالانه از فرسایش خاکها ایجاد می شود حتی از خسارت زلزله های مهیب بیشتر است. از آغاز پیدایش کره زمین باد و باران قشر سطحی خاک را فرسایش داده اند و اجزای آن را از نقطه ای به نقطه دیگر حمل کرده اند.
به این ترتیب بستر نهرها، مخروط افکنه ها و دلتای رودخانه ها، گودالهای عظیم و تپه های شنی به وجود آمدند. سطح زمین همواره در معرض فرسایش دچار تغییر شده است و فقط در سایه حمایت پوشش نباتی درختان است که روند فرسایش خاک بسیار کند شده و تعادلی در تشکیل و فرسایش آن ایجاد شده است.
با این که فرسایش خاک در آغاز، به کندی صورت می گیرد، ولی با گذشت زمان اهمیت تخریبی آن به حدی زیاد می شود که ممکن است پس از چندین سال ، بر فرض در طول یک نسل (30سال) خاکی به عمق 30 سانتی متر از سطح زمین را معدوم کند.
با از بین رفتن این خاک که در نقاط مختلف کره زمین مورد زراعت است محصولات کشاورزی و دامی تحت تهدید شدیدی قرار می گیرند.
باد نیز با گرد و غباری که از سطح خاک بلند می کند، فرسایش بادی را به دنبال دارد. که نه تنها باعث تخریب زمینهای زراعی می شود بلکه گرد و غبار را بر سطح زارع و نقاط مسکونی سرازیر می کند.
در اثر فرسایش ، خاک سطحی که از نظر کشاورزی غنی ترین و فعالترین قشر خاک است از بین می رود و حاصلخیزی این خاک کاهش می یابد.
همچنین در اثر فرسایش ، قابلیت نفوذ آب یا هوا در خاک در اثر از بین رفتن ماده آلی و تاثیر سایر عوامل کم می شود. ساختمان خاک از اساسی ترین و تاثیرگذارترین مسائل در حاصلخیزی خاک است که در اثر فرسایش شکل اصلی ود را از دست می دهد.
در بسیاری موارد هر چند زمین های زراعی خاک مناسب و مرغوبی دارند، به دلیل جاری شدن سیلابهای شور یا بادرفت ها در سطح آن حاصلخیزی خود را از دست داده است.
فرسایش با آبهای زیرزمینی چه می کند؛
همچنین در اثر فرسایش ، قابلیت نفوذ آب یا هوا در خاک در اثر از بین رفتن ماده آلی و تاثیر سایر عوامل کم می شود. ساختمان خاک از اساسی ترین و تاثیرگذارترین مسائل در حاصلخیزی خاک است که در اثر فرسایش شکل اصلی ود را از دست می دهد.
در بسیاری موارد هر چند زمین های زراعی خاک مناسب و مرغوبی دارند، به دلیل جاری شدن سیلابهای شور یا بادرفت ها در سطح آن حاصلخیزی خود را از دست داده است.
پوششی گیاهی نه تنها خاک را حفظمی کند و از فرسایش بیش از حد آن جلوگیری می کند، بلکه در حفظ آب هم موثر است. در نقاطی که زمین پوشش گیاهی دارد، قطرات باران هنگام فرود آمدن ابتدا به اندام گیاه برخورد می کنند و به صورت ذرات ریزی در می آیند که بهتر جذب زمین می شود.
نتیجه این عمل ، جلوگیری از سرازیر شدن قطرات درشت و ایجاد سیلابهاست. کوهها یا زمین های شیب داری که فاقد پوشش گیاهی هستند به راحتی فرسایش پیدا می کنند. چنین محل هایی این قابلیت را ندارند که آب حاصل از برف و باران را در خود حفظ کنند و به همین علت منابع آبهای زیرزمینی به نحو درستی تغذیه نمی شوند. در فصلهای خشکی و کم باران قناتها دچار کم آبی می شوند و در شرایط فوق العاده حتی خشک می گردند.
در اکثر نقاط ایران ، سیلابهای شدید طغیان می کنند و با تغییر مسیر خود روی پشته قنات ها جاری می شوند و با فرسایش پشته ها یا فرو ریختن چاه ها باعث خراب شدن بعضی از پشته ها یا چاه ها و در نتیجه نابودی قناتها می شوند.
فرسایش و آبهای سطحی
نتیجه این عمل ، جلوگیری از سرازیر شدن قطرات درشت و ایجاد سیلابهاست. کوهها یا زمین های شیب داری که فاقد پوشش گیاهی هستند به راحتی فرسایش پیدا می کنند. چنین محل هایی این قابلیت را ندارند که آب حاصل از برف و باران را در خود حفظ کنند و به همین علت منابع آبهای زیرزمینی به نحو درستی تغذیه نمی شوند. در فصلهای خشکی و کم باران قناتها دچار کم آبی می شوند و در شرایط فوق العاده حتی خشک می گردند.
در اکثر نقاط ایران ، سیلابهای شدید طغیان می کنند و با تغییر مسیر خود روی پشته قنات ها جاری می شوند و با فرسایش پشته ها یا فرو ریختن چاه ها باعث خراب شدن بعضی از پشته ها یا چاه ها و در نتیجه نابودی قناتها می شوند.
معمولا زمینهایی بیشتر فرسایش می یابند که یا به کلی سخت و فاقد پوشش زنده هستند و یا از لحاظ پوشش گیاهی فقیرند. در چنین شرایطی به محض بارندگی و آب شدن برفها، زمین قادر نیست مقدار قابل توجهی از این آبها را در خود نگه دارد تا بعدها به صورت چشمه سار از دل زمین بجوشد و آبهای سطحی دائمی را تشکیل دهد.
در موقع بارندگی و همچنین آب شدن برف ها و یخ ها، آبهای زیادی از سطح کوه ها جاری می شود و برای مدت کوتاهی نهرها و رودهای عظیمی را تشکیل می دهد. این آبهای سطحی به دریاها و گودالهای کویری و نمک زارها می ریزد ولی طولی نمی کشد که این فراوانی آب و طغیان رودها به عللی پایان می یابد و کم آبی بعد از چند ساعت ، چند روز و یا چند هفته و حداکثر چند ماه در منطقه ظاهر می شود.
فرسایش برای سدها مشکل ایجاد می کند
در موقع بارندگی و همچنین آب شدن برف ها و یخ ها، آبهای زیادی از سطح کوه ها جاری می شود و برای مدت کوتاهی نهرها و رودهای عظیمی را تشکیل می دهد. این آبهای سطحی به دریاها و گودالهای کویری و نمک زارها می ریزد ولی طولی نمی کشد که این فراوانی آب و طغیان رودها به عللی پایان می یابد و کم آبی بعد از چند ساعت ، چند روز و یا چند هفته و حداکثر چند ماه در منطقه ظاهر می شود.
از آنجایی که کشور ما در منطقه کم آب کره زمین واقع شده است. احداث سدها بر روی رودخانه ها و ذخیره آبهای جاری از اهمیت بالایی برخوردار است.
اما از مهمترین مشکلاتی که در این راه وجود دارد مسائلی است که فرسایش خاک و حرکت مواد فرسایش یافته همراه با رودخانه ایجاد می کند. حفظ و نگهداری حوضه آبخیز روهایی که روی آن سد بسته شده است.
از رودهایی که روی آن سدی وجود ندارد بسیار مشکل تر و پیچیده تر است. به این منظور اغلب مهندسان تدابیری برای جلوگیری از فرسایش شدید خاک می اندیشند. وجود سد خود در حکم یک صافی است که مانع از عبور مواد محموله توسط آب می شود.
هر چه خاکهای حوضه آبخیز یک رود بیشتر فرسایش پیدا کنند به همان نسبت مواد بیشتری در پشت سدها جمع و روی هم انباشته می شود. اگر به مسیر رودخانه هایی که از کوهها جاری هستند دقت کرده باشید در طی مسیر، سنگ چین هایی دیده می شود که با توری های مخصوص ثابت شده اند این کار برای جلوگیری از ورود مواد فرسایش یافته و محموله توسط رودها به پشت سدهاست.
معمولا عمر مفید یک سد را مواد انباشته شده در پشت آن تعیین می کنند. هر چه این مواد سریع تر در پشت سد جایگزین شود مدت بهره برداری از آن هم کاهش خواهد یافت.
فرسایش آرام، تخریب سریع
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
اما از مهمترین مشکلاتی که در این راه وجود دارد مسائلی است که فرسایش خاک و حرکت مواد فرسایش یافته همراه با رودخانه ایجاد می کند. حفظ و نگهداری حوضه آبخیز روهایی که روی آن سد بسته شده است.
از رودهایی که روی آن سدی وجود ندارد بسیار مشکل تر و پیچیده تر است. به این منظور اغلب مهندسان تدابیری برای جلوگیری از فرسایش شدید خاک می اندیشند. وجود سد خود در حکم یک صافی است که مانع از عبور مواد محموله توسط آب می شود.
هر چه خاکهای حوضه آبخیز یک رود بیشتر فرسایش پیدا کنند به همان نسبت مواد بیشتری در پشت سدها جمع و روی هم انباشته می شود. اگر به مسیر رودخانه هایی که از کوهها جاری هستند دقت کرده باشید در طی مسیر، سنگ چین هایی دیده می شود که با توری های مخصوص ثابت شده اند این کار برای جلوگیری از ورود مواد فرسایش یافته و محموله توسط رودها به پشت سدهاست.
معمولا عمر مفید یک سد را مواد انباشته شده در پشت آن تعیین می کنند. هر چه این مواد سریع تر در پشت سد جایگزین شود مدت بهره برداری از آن هم کاهش خواهد یافت.
فرسایش طبیعی یا بطئی در طبیعت به وسیله آب یا باد انجام می شود، و در نتیجه تاثیر قوه ثقل ، سرازیری دامنه ها، جریان آب سطحی در روی زمین ، وجود نهرها و یخچالها و... است.
این فرسایش ، به آرامی صورت می گیرد و هماهنگ با تولید خاک است یعنی از یک طرف خاک تشکیل می شود و از طرف دیگر فرسایش پیدا می کند. عوامل فرسایشی در جهت هموار کردن کره زمین پیش می روند و قلل مرتفع زمین را به سمت گودالها می فرسایند. فرسایش طی چند مرحله کنده شدن ، انتقال ، تجمع و انباشته شدن اتفاق می افتد.
آنچه به اسم مواد فرسایش یافته تخریب می شود، در صورتی که منشائ بادی داشته باشد و یا در تمام سطح زمین صورت بگیرد، حالت سطحی یا سفره ای پیدا می کند. این فرسایش حاصل از بین رفتن سطحی ترین قسمت زمین ، آن هم به صورت لکه لکه است.
فرسایش شیاری که در اثر بارش باران در سطح زمین رخنمون می کند، جویها و شیارهای باریک و کم عمق را ایجاد می کند که زمین های لخت ، مراتع کم گیاه و زمینهای زراعی را تهدید می کند. در بسیاری از نقاط دشت لوت و حواشی دشت کویر سطح های وسیعی از زمین دیده می شود که بر اثر باد به صورت گودال در آمده اند. در آب و هوای خشک و در اراضی با تغییرات شدید درجه حرارت در فصول مختلف فرسایش خندقی یا شیاری ایجاد می شود.
به این ترتیب که شیارهای باریک به هم پیوسته و نهرها یا خندقهای عظیمی را در سطح زمین تشکیل می دهند. در اثر بارندگیهای شدید در مناطقی با پوشش گیاهی نامناسب فرسایش های سیلابی و توده ای ایجاد می شود که عظیم ترین خسارات از جمله سیل و نابود کردن زمین های زراعی را به دنبال دارند.
این فرسایش ، به آرامی صورت می گیرد و هماهنگ با تولید خاک است یعنی از یک طرف خاک تشکیل می شود و از طرف دیگر فرسایش پیدا می کند. عوامل فرسایشی در جهت هموار کردن کره زمین پیش می روند و قلل مرتفع زمین را به سمت گودالها می فرسایند. فرسایش طی چند مرحله کنده شدن ، انتقال ، تجمع و انباشته شدن اتفاق می افتد.
آنچه به اسم مواد فرسایش یافته تخریب می شود، در صورتی که منشائ بادی داشته باشد و یا در تمام سطح زمین صورت بگیرد، حالت سطحی یا سفره ای پیدا می کند. این فرسایش حاصل از بین رفتن سطحی ترین قسمت زمین ، آن هم به صورت لکه لکه است.
فرسایش شیاری که در اثر بارش باران در سطح زمین رخنمون می کند، جویها و شیارهای باریک و کم عمق را ایجاد می کند که زمین های لخت ، مراتع کم گیاه و زمینهای زراعی را تهدید می کند. در بسیاری از نقاط دشت لوت و حواشی دشت کویر سطح های وسیعی از زمین دیده می شود که بر اثر باد به صورت گودال در آمده اند. در آب و هوای خشک و در اراضی با تغییرات شدید درجه حرارت در فصول مختلف فرسایش خندقی یا شیاری ایجاد می شود.
به این ترتیب که شیارهای باریک به هم پیوسته و نهرها یا خندقهای عظیمی را در سطح زمین تشکیل می دهند. در اثر بارندگیهای شدید در مناطقی با پوشش گیاهی نامناسب فرسایش های سیلابی و توده ای ایجاد می شود که عظیم ترین خسارات از جمله سیل و نابود کردن زمین های زراعی را به دنبال دارند.
عاصفه اله وردی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
