منشور نویسندگی در بهار تدوین می‌شود

فیروز زنوزی‌جلالی نویسنده در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: سرقت ادبی یکی از مسائل مهم این روزها شده است و باید هر چه سریع‌تر راهکاری برای مقابله با آن اندیشیده شود. برخی از فیلمنامه‌های من هم بدون این‌که مطلع باشم مورد استفاده قرار گرفته است و موضوع به مراجع قانونی هم رسیده است. مسلما نیاز به قانونی داریم که با نویسندگانی که چنین عملی را مرتکب می‌شوند هم برخورد قانونی شود. به‌گفته وی این منشور در پی تدوین منشور اخلاقی نویسندگی است و نه نویسندگان.

زنوزی می‌افزاید: باید ببینیم چه تضمینی برای اجرایی شدن این منشور وجود دارد؟ درست است که بهترین کار درونی شدن اخلاق در جامعه است ولی بهتر است این قانون ضامن اجرایی هم داشته باشد.

زنوزی در پاسخ به این سوال که آیا تدوین این قانون بر میزان ممیزی‌ها خواهد افزود یا خیر؟ پاسخ می‌دهد: قبول دارم که ممیزی‌ها را بیشتر می‌کند اما به نوعی اتمام حجت است و دیگر راهی برای خطای نویسندگان باقی نمی‌گذارد.

راضیه تجار مخالفت خود را با تدوین منشور بیان کرده و می‌گوید: تدوین منشور نیاز امروز جامعه نویسندگان نبوده و مشکلات مهم‌تری هست که باید به آنها پرداخته شود!

وی می‌افزاید: خوش‌اخلاق‌ترین، بی‌حاشیه‌ترین و سالم‌ترین طیف افراد جامعه نویسندگان هستند. نه رقابت ناسالم با یکدیگر دارند و نه هرگز علیه جامعه و خلاف موازین آن چیزی نوشته‌اند. طیف وسیعی از اهالی قلم را می‌شناسم و با آنها در ارتباط هستم، همه قلمی پاک دارند و با مظلومیت و داشتن حداقل‌ شرایط در گوشه‌ای به آرامی مشغول کار خود هستند.

نویسنده مجموعه داستان «بندهای روشنایی» می‌گوید: بگذارید در مظلومیت نویسندگان برایتان مثالی بزنم. ناشری کتاب یکی از نویسندگان را با تیراژ 6000 جلد چاپ کرده و در انبار نگه داشته، بعد هم تیراژ آن‌ را 3000 جلد اعلام کرده است، چاپ اول تمام شده و حالا کتاب‌هایی را که در انبار داشته تحت عنوان چاپ دوم وارد بازار کتاب کرده است. نویسنده هم از هیچ طریقی نمی‌تواند حقوق خود را مطالبه کند. این اتفاقی است که برای من هم افتاد!

وی اظهار می‌کند: نویسنده از همه سو آسیب می‌بیند و با مشکل مواجه است، پس چه قانونی می‌خواهند برایش بنویسند؟ اگر قرار است منشوری نوشته شود، بهتر است آن‌را برای ناشران بنویسند نه نویسندگان.

محسن پرویز، معاون سابق فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم گفته است: عنوان «منشور اخلاقی» تداعی‌گر منشور اخلاقی‌ای است که در ورزش هم وجود دارد و بیشتر بحث کمیته انضباطی را به ذهن متبادر می‌کند. به همین دلیل فکر می‌کنم شاید عنوان خوبی نباشد.

وی با اشاره به این‌که شاید در نقل یا بیان موضوع، اشتباهی صورت گرفته و به آن دامن زده شده، عنوان کرده است: ما یک بحث اخلاق حرفه‌ای داریم که یکی از زیرمجموعه‌های علم اخلاق است و در حوزه‌های مختلف هم مطرح و اصولش مشخص است. حال شاید این بحثی که مطرح شده همین بحث اخلاق حرفه‌ای نویسندگی و نقد را مدنظر داشته است.

جهانگیر خسروشاهی دیگر نویسنده‌ای است که معتقد است منشور اخلاقی نویسندگی اقدام شایسته‌ای است. او می‌گوید: نویسنده باید به خودی خود اخلاق را در جامعه رعایت کند، اما اگر کسی پای خود را فراتر از حد بگذارد باید قانونی باشد که او را منع کند و برخورد لازم را با او داشته باشد.

او تاکید می‌کند: اما یک سوال می‌ماند، آیا در سایر حوزه‌هایی که منشورها و آیین‌نامه‌های مختلف تدوین شده اجرایی شده‌اند؟ قانون نیاز به التزام اجرا دارد و اگر بخواهیم بهتر نگاه کنیم می‌بینیم که باید بتوانیم اخلاق را در جامعه دورنی کنیم. چون نمی‌توان با یک منشور کسی را به رعایت قانون ملزم کرد اما به هر حال باید از جایی شروع کرد و برای التزام به آن فرهنگسازی کرد.

جواد جزینی اما با تدوین منشور اخلاقی نویسندگی مخالف است. او می‌گوید: به نظرم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از وظایف اصلی خود فاصله گرفته است. وظیفه این نهاد دخالت در حوزه نویسندگی نیست بلکه باید بتواند شرایط کار را برای ما تسهیل کند.

وی می‌افزاید: وقتی یکی از مولفه‌های اساسی نویسندگی ما ممیزی است، تدوین این منشور چه ضرورتی دارد؟ ما تا بالاترین حد ممکن مسیر جریان ارتباط نویسنده با جهان مخاطب را بسته‌ایم. اقدامات معاونت فرهنگی وزارت ارشاد با تعطیل کردن کتابخانه ادبیات داستانی، فراهم کردن فهرست سیاه از نویسندگان و چنین اقداماتی شرایط را بر هم زده است، حالا این‌که نقش مبصر کلاس را هم بازی کند چه سودی می‌تواند داشته باشد. او در پایان تاکید می‌کند: بهتر است این نهاد در ابتدا کارهای خودش را بررسی کند و تعریف اخلاق را در نهاد خود مشخص کند بعد به سراغ نویسندگان بیاید.

احمد بیگدلی هم یکی از نویسندگان موفق کشورمان است که آثارش تاکنون موفق به دریافت جوایز بسیاری شده است. این نویسنده که از مخالفان تدوین منشور نویسندگی است، می‌گوید: تمامی نویسندگان کشور ما دارای اعتقاداتی پاک هستند و هر چه فکر می‌کنم هیچ گونه انحرافی در رفتار و آثارشان نمی‌یابم.

نویسنده کتاب «آنای باغ سیب» در پایان سخنانش می‌گوید: به نظر می‌رسد این منشور تنها بر میزان سختگیری‌های موجود در عرصه نشر بیفزاید که این موضوع در شرایط فعلی و دشواری‌های ممیزی کتاب، نتایج خوبی نخواهد داشت.

زینب مرتضائی‌فرد / گروه فرهنگ و هنر