پلنگ ایرانی سیمرغ گرفت

سال ۸۵ پژوهش‌هایی در منطقه البرز مرکزی از سوی انجمن یوزپلنگ ایرانی آغاز شد. همان زمان تصمیم گرفتم از این مراحل تصویربرداری کنم. البته از ابتدا تصمیم به تولید فیلم مستند نداشتیم چون تا سال ۸۷ که پژوهش ادامه داشت، پلنگی ندیدیم تا این‌که تصمیم گرفتیم این موضوع را به صورت حرفه‌ای‌تر دنبال کنیم و دوربین فیلمبرداری خاصی را با همکاری دانشگاه علم و صنعت ساختیم. پس از این، با چند تن از محیط‌بانان و محققان روی محل قرار دادن دوربین تحقیقاتی کردیم و در ‌‌نهایت از روی علائم کلی، قلمرو رفت و آمد پلنگ ایرانی را شناسایی کردیم و 3 ماه بعد از اولین پلنگ ایرانی فیلم گرفتیم.

این مستند، یکی از پرزحمت‌ترین مستندهای ساخته شده در کشور است، به طوری که در روند تولید این اثر ـ که بخشی از آن در فیلم نمایش داده شده است ـ گذر سال‌ها و ارتقای تجهیزات مشهود است. تیم تصویربرداری ما محققان حیات‌وحش بودند که آموزش تصویربرداری دیدند. حدود ۸۰ سفر داشتیم و آنها حتی در سفرهایی که من نبودم هم تصویربرداری می‌کردند. همه انگیزه و دقت کافی را برای تولید این مستند داشتند و خوشبختانه همه زحمات توانست مثمرثمر باشد.

در جستجوی پلنگ ایرانی به موضوع چگونگی تصویربرداری از پلنگ ایرانی در البرز مرکزی، وضعیت پلنگ‌های آنجا، طعمه‌ها و رقبای پلنگ و نمایش برخی رفتارهای منحصر بفرد پلنگ می‌پردازد. رفتار تعیین قلمرو پلنگ نر، رفتار لاشه‌خواری پلنگ ماده، جستجوی پلنگ ماده برای یافتن محل زایمان و تعقیب مارال توسط پلنگ از جمله رفتارهای ثبت شده پلنگ در این فیلم مستند است. صحنه گاو بانگی مارال، یکی از بی‌نظیر‌ترین صحنه‌های ثبت شده در حیات‌وحش ایران است که به تنهایی ارزش دیدن دارد. بعلاوه در کنار موضوع اصلی، کل مراحل تولید و حتی حوادثی که برای تیم اتفاق می‌افتد مانند حمله خرس به گروه نیز در فیلم وجود دارد. این مستند روایتی تراژدیک دارد. گروه ۶ سال به دنبال تصویربرداری از توله پلنگ ایرانی بود که به آن دست پیدا نکرد و در ‌‌نهایت در کلبه دامداران به عکسی از پلنگ ایرانی با ۲ توله‌اش رسیدیم که شکار شده‌اند.

در سینماهای مردمی استقبال بسیار خوب بود و حتی برخی برای تماشای فیلم روی پله‌های سینما نشسته بودند.

تلویزیون به حدی مستندهای حیات‌وحش خارجی نشان می‌دهد که مردم ما فکر می‌کنند «حیات‌وحش» یعنی آنچه در آفریقا می‌گذرد. تعداد گونه‌های حیوانی در ایران زیاد و تراکم بسیار کم است. از بزرگ‌ترین مشکلات تصویربرداری ترس از شکار و کشته شدن از سوی حیوانات است.

بخشی از تصویربرداری آن در فصل تابستان انجام خواهد شد اما تدوین این مستند شروع شده و گروه تولید هم در حال تصویربرداری بخش‌های دیگر هستند.

بله، سعی کردم تا آنجا که امکان دارد مستند‌های دیگر را هم کامل ببینم امسال خوشبختانه همه آثاری که ارائه شده بود، از سطح بالایی برخوردار بودند و این نشان از رشد تولید مستند در کشورمان است که باید به همان اندازه مسوولان نیز به مستند اهمیت بدهند.

چرا دوست دارم که در گونه‌های دیگر هم کار کنم، البته علاقه خاصی به کارهای میراث فرهنگی دارم.

بله. سال‌ها پیش مستند «میراث مهر علی» را در استان فارس ساختم. اما دیگر این فرصت برایم پیش نیامد.

من همیشه خطر می‌کنم هر اندازه که نیاز باشد. خطر کردن هیجانی به همراه دارد که آن را بسیار دوست دارم. در زمان ساخت یک مستند، هیچ وقت کوتاه نمی‌آیم چون معتقدم تا آنجا که می‌شود باید برای تولید مستند خوب تلاش کرد.

تحصیل در دانشکده صدا و سیما خیلی به من کمک کرد و از دکتر ضابطی‌جهرمی بسیار آموختم.

من فکر می‌کنم هر دو مورد نیاز است و اگر فردی ویژگی‌های درونی و شخصیتی‌اش همراه با تحصیلات آکادمیک در خصوص محیط‌زیست یا موضوع مورد نظر همخوانی داشته باشد، بسیار موفق خواهد بود.

بیشتر موضوعات را خودم شناسایی می‌کنم. البته اگر پیشنهاد هم بشود، می‌پذیریم اما نه هر پیشنهادی را. بعضی اوقات برخی مستند‌ها از دل مستند دیگری در می‌آید به طور مثال مستند حیات‌وحش البرز مرکزی باعث شد که مستند در جستجوی پلنگ ایرانی را بسازم.

به نظرم آنچنان که حق این فیلم‌هاست، دیده نشدند. ایراد به صدا و سیما برمی‌گردد که در جدول پخش کم لطفی می‌کند و بهترین زمان‌های پخش را به مجموعه‌های داستانی اختصاص می‌دهد.

این که دیده نمی‌شوند را قبول دارم شاید آنهایی که یک قدم جلوتر هستند، جوان‌ترها را معرفی نمی‌کنند و اصلا نمی‌دانند که چه مستندسازان جوانی در کشور هستند و با چه انگیزه بالایی فعالیت می‌کنند. باید به مستندسازان اهمیت داده شود تا آثار تولیدی آنها هم دیده شود.

محققان و پژوهشگرانی که با من همکاری می‌کنند، بیولوژیک و متخصص حیات‌وحش هستند و اطلاعات مورد نیاز را کسب می‌کنند و در اختیار من قرار می‌دهند.

معمولا برای تولید مستند تا 50درصد تصویربرداری پیش نرود، فیلمنامه را نمی‌نویسیم به طور مثال در همین مستند حیات‌وحش البرز مرکزی حداقل 15 سفر داشتیم تا متوجه شدیم که امکان تولید مستند مورد نظرمان وجود دارد. به همین جهت تحقیقات در چند مرحله از جمله تحقیقات محیطی و برنامه‌سازی انجام می‌دهیم تا با مشکلات کمتری روبه‌رو شویم.

من هم با نظر شما موافقم. برای این نقصان دلایل مختلفی وجود دارد. فکر می‌کنم روش تولید این گونه مستند‌ها در کشور ما جا نیفتاده و احتمالا سخت‌تر است و باید زمان بیشتری را صرف کرد.

بله احساس آرامش می‌کنم. مثلا اگر یک ماه در تهران باشم، عصبی می‌شوم اما زمانی که به طبیعت می‌روم، زندگی برایم راحت‌تر است.

من با متمرکز بودن موافق نیستم ولی این شبکه می‌تواند با تشکیل واحدهای مختلف تولیدی آثار دیدنی و جذاب تولید کند. اگر همه شبکه‌ها مستند تولید کنند، سلایق مختلف باعث می‌شود آثار متعدد تولید شود که این موضوع می‌تواند به جذابیت مستندها کمک کند.

بله یک مجموعه هفت قسمتی را با موضوع خزندگان ایران برای شبکه مستند در دست تولید دارم.

نظرسنجی شبکه مستند را که نگاه کردم بالای 60 درصد از مردم به مستندهای حیات‌وحش علاقه‌مندند. البته این را هم بگویم که شبکه‌های تخصصی دنیا مستندهایی مربوط به حیات‌وحش را پخش می‌کنند.