کمین قاچاقچیان در باشگاه‌های بدنسازی

کارشناسان هشدار می‌دهند نوع جدیدی از مخدرها، ورزشکارها را هدف گرفته است؛ مخدری که قرار است از آنها، مردانی سرطانی و عقیم با صورت‌های آکنه‌ای و میل به خودکشی بسازد که البته، ماهیچه‌های متورم و برجسته‌ای نیز دارند.

ماده مخدر جدیدی که ورزشکارها را نشانه رفته است، نوعی داروی بدنسازی به نام «استروئید آنابولیک» است که مدتی است با اسامی مختلف، وارد باشگاه‌های بدنسازی شده و با تبلیغات نادرستی که درباره‌اش می‌شود، از سوی برخی ورزشکاران برای بزرگ کردن ماهیچه‌های اسکلتی بدن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این ماده، شبیه به هورمون‌های جنسی مردانه عمل می‌کند و به همین دلیل حدود هشت دهه پیش، برای درمان مردانی که از کم‌کاری غدد جنسی رنج می‌بردند به کار می‌رفت و حالا بعد از 80 سال، جوان‌های سالم مشتاقش شده‌اند، غافل از این که بزرگ شدن ماهیچه‌هایشان، به عوارضی که این دارو در بدن ایجاد می‌کند، نمی‌ارزد.

تاکنون بیش از 100 نوع داروی «استروئید آنابولیک» تولید شده است که به شکل تزریقی، خوراکی و حتی برچسب‌هایی که روی پوست چسبانده می‌شوند، قابل استفاده است و معمولا در خارج از کشور بخصوص آمریکا و کانادا تولید می‌شود.

براساس نتیجه تحقیقاتی که بتازگی در کرج انجام شده و در نشریه دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز منتشر شده، متوسط سن مصرف‌کنندگان هورمون‌های بدن‌سازی 22.6 سال و مدت مصرف 26 ماه است، اما با وجود فراگیرشدن مصرف این دارو، هنوز آگاهی‌رسانی صحیحی درباره عواقب مصرف آن در جامعه از سوی مراجع متولی پیشگیری از اعتیاد انجام نشده است.

فرید براتی‌سده، مدیرکل پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی نخستین مسوولی است که در همایش مدیران بهزیستی، نسبت به فراگیر شدن مصرف این نوع داروها در باشگاه‌های بدن‌سازی به عنوان اعتیادی نوظهور هشدار داد.

او در گفت‌‌وگو با «جام‌جم» تاکید می‌کند که نه‌تنها داروهای بدن‌سازی به خودی خود آسیب‌های جبران‌ناپذیری به بدن می‌زند، بلکه ممکن است با مواد محرکی همچون شیشه نیز ترکیب شده باشند.

براتی‌سده می‌گوید: این داروها هم‌اکنون حتی در برخی سوپرمارکت‌ها با قیمت‌های بالا به جوان‌ها فروخته می‌شود و کسی جلودار توزیع‌شان در جامعه نیست!

اما هشدار درباره داروهای «استروئید آنابولیک» به همین‌جا ختم نمی‌شود. دکتر محسن روشن‌پژوه، مدیر گروه درمان اعتیاد سازمان بهزیستی کشور نیز در گفت‌وگو با ایسنا، این داروها را خطرناک می‌داند و اعتقاد دارد مصرف آنها، نوع جدیدی از اعتیاد را شکل داده است که از نظر ویژگی‌های روانی، مشابه دیگر انواع اعتیاد است.

استفاده از استروئید آنابولیک‌ها برای بدن‌سازی دقیقا شبیه به یک دادوستد است. داروهای بدن‌سازی در این بده‌بستان، ماهیچه‌هایی بزرگ و برجسته به مصرف‌کنندگان‌شان هدیه می‌دهد تا آنها را برنزه کند و با هیکل پفکی‌شان به بقیه فخر بفروشند، اما در ازای آن، تغییراتی را نیز در بدن ایجاد می‌کند.

دکتر محمدصادق شیرازی، پژوهشگر حوزه اعتیاد با اشاره به این که این داروها مصرف‌کنندگان‌شان را بشدت از نظر روانی و جسمی به خود وابسته می‌کند به «جام‌جم» می‌گوید: تاثیر این داروها بر مغز باعث بی‌خوابی، تحریک‌پذیری شدید، عصبانیت، نوسانات خلقی، آشفتگی فکری، بیماری‌های روانی شدید و میل به خودکشی و دیگرکشی می‌شود.

از سوی دیگر، به گفته این فعال در حوزه کاهش تقاضای موادمخدر، مصرف‌کنندگان پس از مدتی دچار ریزش مو و زردی می‌شوند و پوستشان به شکلی غیرطبیعی ورم می‌کند و به قول خودشان آب می‌آورد. عضله‌ها هم اگرچه بزرگ می‌شود، لرزشی ریز در آنها آغاز شده و تاندون‌های متصل‌کننده‌شان به استخوان‌ها نیز ضعیف می‌شود و احتمال دارد پاره شود.

شیرازی به این نکته هم اشاره می‌کند که بیماری‌هایی همچون سرطان کبد و یرقان در مصرف‌کنندگان این داروها به فراوانی دیده شده است. مردان مصرف‌کننده، پس از مدتی دچار تورم در غدد پستانی می‌شوند، فشار خونشان افزایش می‌یابد و اگر دارو را تزریق ‌کنند، امکان دارد در قسمت‌های مختلفی از بدن دچار عفونت شوند.

از دیگر عوارض شایع مصرف داروهای استروئید آنابولیک، کوچک شدن اندام‌های تناسلی و کاهش تعداد سلول‌های جنسی مردانه در بدن است که سبب عقیمی می‌شود.

دکتر مسعود حاجی‌رسولی، کارشناس حوزه درمان اعتیاد با اشاره به این که برخی از انواع استروئید آنابولیک‌ها هنوز هم به عنوان دارو برای بیماران سرطانی یا مبتلا به بلوغ دیررس یا دچار سوختگی یا تحلیل عضلانی به کار می‌رود، به «جام‌جم» توضیح می‌دهد: باید دید چطور دارویی که قرار است فقط با تجویز پزشک در اختیار بیماران قرار گیرد وارد بازار سیاه شده و به باشگاه‌های بدن‌سازی رسیده است.

او همچنین احتمال می‌دهد که بخشی از این دارو که هم‌اکنون در باشگاه‌های بدن‌سازی و حتی از سوی برخی مربیان بدن‌سازی توزیع می‌شود، از طریق قاچاق وارد کشور شده باشد.

براساس توضیح حاجی‌رسولی، مصرف استروئید آنابولیک برای ورزشکاران دوپینگ محسوب می‌شود، اما از آنجا که آزمایش دوپینگ پرهزینه است کشورمان هنوز آزمایشگاه اختصاصی تشخیص آن را ندارد و فقط در شرایط حساسی همچون اعزام ورزشکاران به مسابقات المپیک و آسیایی امکان دارد از آنها آزمایش دوپینگ بگیرد و برخی ورزشکاران رشته بدن‌سازی با اطمینان از همین مساله، به مصرف این ماده خطرناک روی آورده‌اند.

حدود یک دهه پیش، وقتی استفاده از شیشه در کشورمان روبه گسترش بود، پرده‌پوشی برخی مسوولان درباره ماهیت واقعی این ماده مخدر، از بیم آن که مبادا بدآموزی داشته باشد، باعث شد تولیدکنندگان شیشه با دست باز درباره‌اش به مردم دروغ بگویند و آن را به عنوان معجزه‌ای برای زیبایی اندام و لاغری و شادابی به مردم معرفی کنند؛ معجزه‌ای که سیاه بود و هزاران نفر را در خود بلعید.

حالا مصرف ماده مخدری جدید در حال فراگیر شدن است و درست مثل شیشه، علاقه‌مندان به ورزش را هدف گرفته و چه کسی می‌داند که آیا، متولیان پیشگیری از اعتیاد و مبارزه با موادمخدر تجربه قبلی درباره شیشه را برای داروهای بدن‌سازی پرخطر هم تکرار می‌کنند یا به سرعت و پیش از آن که دیر شود واکنشی نشان می‌دهند و ضمن اطلاع‌رسانی درباره عواقب مصرف این ماده، نظارتی دقیق‌تر را بر باشگاه‌های بدن‌سازی اعمال می‌کنند تا مانع توزیع آن شوند؟

مریم یوشی‌زاده - گروه جامعه