بیهوشی را آگاهانه ‌تجربه ‌کنید

داروهای بیهوشی باعث شده‌اند جراحی از یک روش غیرقابل تحمل به یک درمان عادی تبدیل شود. به‌‌رغم این که هوشبری به یک اقدام متداول تبدیل شده است، هنوز نمی‌دانیم که این داروها در بدن ما چگونه عمل می‌کنند. این مساله آنقدرها هم که به نظر می‌رسد عجیب نیست چرا که ما هنوز اطلاع کافی از هوشیاری نداریم. به همین جهت در مورد فقدان آن هم نمی‌توانیم به طور دقیق اظهار نظر کنیم.

اما با ظهور تکنیک‌های جدید تصویربرداری مغزی و ثبت فعالیت الکتریکی مغز، نادانسته‌های ما در حال تغییر و تحول است. آگاهی بیشتر در مورد بیهوشی باعث می‌شود در دام تصورات نادرست و شایعات مرتبط با آن گرفتار نشویم.

هوشیاری همواره یکی از نقاط مبهم زندگی به شمار می‌رود. هوشیاری توسط همه تجربه می‌شود، اما هرکس آن را به گونه‌ای متفاوت تعریف می‌کند. تغییر در میزان هوشیاری فقط در زمان بیهوشی رخ نمی‌دهد، بلکه هر وقت که می‌خوابید یا ضربه‌ای به سر شما وارد می‌شود نیز دچار چنین حالتی می‌شوید اما داروهای بیهوشی به متخصصان این اجازه را می‌دهند تا به طور ایمن و قابل بازگشت سطح هوشیاری را کاهش دهند.

اولین باری که جراحی با استفاده از مواد بیهوشی صورت گرفت سال 1804 و توسط یک جراح ژاپنی بود. وی از ترکیبی از گیاهان برای این کار استفاده کرد. در غرب، اولین بار بیهوشی در دانشگاه ماساچوست سال 1846 توسط ماده‌ای به نام سولفوریک اتر تجربه شد. پس از آن مواد مختلفی به عنوان هوشبر به صورت استنشاقی یا تزریقی مورد استفاده قرار گرفتند. برخلاف تصور بعضی از افراد که فکر می‌کنند متخصصان بیهوشی فقط ماسکی را جلوی دهان بیمار می‌گیرند، باید بگوییم که این متخصصان بیهوشی هستند که در طول عمل جراحی شما را بین مرگ و زندگی نگه داشته‌اند. آنها به طور مداوم میزان ماده هوشبری را که وارد بدن شما می‌شود، کنترل می‌کنند تا شما را در شرایط بیهوشی حفظ کنند.

بیهوشی برخلاف هوشیاری از سطوح مختلفی برخوردار است. بدین ترتیب که ابتدا یک حالت گیجی و منگی به فرد دست می‌دهد که ممکن است بعد از به هوش آمدن به خاطر آورده شود یا آن که شخص آن را نیز به یاد نیاورد. با فرورفتن بیشتر در بیهوشی، شما برش ناشی از تیغ جراحی را حس نخواهید کرد و با پیشرفت بیشتر بیهوشی برای نفس کشیدن هم نیازمند کمک دستگاه خواهید بود. امروزه در بیشتر مواقع از ترکیبی از داروهای بیهوشی استنشاقی و تزریقی برای هوشبری و نگهداری آن در طول عمل استفاده می‌شود.

پس ما درباره بیهوشی چه می‌دانیم؟‌ از وقتی موادی که باعث بیهوشی می‌شوند شناخته شده‌اند یکی از معماهایی که ذهن همه را به خود مشغول کرده این است که چگونه گروه وسیعی از مواد شیمیایی می‌توانند همگی باعث کاهش سطح هوشیاری شوند. سایر داروها برای عملکرد خود به یک گیرنده پروتئینی در بدن متصل می‌شوند، مانند قفل و کلید. لیست بلندبالای داروهای بیهوشی از مولکول‌های پیچیده بزرگ تا گازهای بی‌اثر مانند زنون ـ که ساختاری در سطح اتم دارد ـ تشکیل شده است. اما چگونه همه این داروها می‌توانند یک قفل مشابه را باز کنند؟ این سوالی است که دانشمندان مختلف در تلاشند تا هر چه زودتر بر سر جواب آن به توافق برسند. آنها امیدوارند با شناختن بهتر بیهوشی بتوانند آگاهی بیشتری نسبت به شرایط مشابه مانند کما به دست آورند.

بی‌حسی اپیدورال در واقع یکی از انواع بی‌حسی موضعی است که در آن داروی بی‌حسی از طریق یک لوله کوچک در نزدیکی نخاع در ناحیه کمر تزریق می‌شود و باعث بی‌حسی و عدم احساس درد می‌شود. این روش در حال حاضر کاربرد فراوانی در کاهش درد ناشی از زایمان دارد. اما برخی افراد تصورات اشتباهی از این تکنیک و اثرات آن دارند. به عنوان مثال برخی بر این باورند که استفاده از بی‌حسی اپیدورال احتمال سزارین را افزایش می‌دهد. اما در یک مطالعه 3 ساله معلوم شد این روش نه‌تنها احتمال سزارین را افزایش نمی‌دهد، بلکه باعث کاهش احتمال آن و کمتر شدن طول دوره زایمان می‌شود. جالب اینجاست که بی‌حسی اپیدورال را می‌توان از همان مراحل ابتدایی زایمان استفاده کرد و لزومی ندارد صبر کنیم تا برخی از مراحل زایمان بگذرد تا بتوان این روش را به کار برد.

البته باید بدانید که اپیدورال مانند سایر روش‌ها همیشه موثر نیست و در واقع گاهی اوقات دارو به طور کامل به محل مربوطه نمی‌رسد. در این صورت ممکن است بیمار کم‌وبیش درد را تجربه کند. این اتفاق در 5 درصد مواقع رخ می‌دهد و توسط متخصص قابل اصلاح است.

در هنگام بی‌حسی اپیدورال، مادر متوجه نمی‌شود چه وقت باید فشار وارد کند اما روش‌هایی برای کمک به مادر برای حل این مساله وجود دارد. پزشک با معایناتی که در طول روز زایمان انجام می‌دهد زمان فشار آوردن را به شما اطلاع می‌دهد. همچنین گاهی متخصصان بیهوشی میزان ماده بی‌حسی را طوری تغییر می‌دهند که مادر زمان فشار آوردن را خودش حس کند.

شاید تصور کنید برای دریافت بی‌حسی اپیدورال وقت خاصی وجود دارد و اگر دیر برسید دیگر نمی‌توانید از این روش استفاده کنید، ولی باید بدانید هروقت اراده کنید می‌توانید این روش را به خدمت بگیرید، در صورتی که مرکزی که به آن مراجعه کرده‌اید از امکانات لازم برخوردار باشد. البته گاهی اوقات مادر آنقدر در مراحل انتهایی زایمان قرار دارد که بی‌حسی اپیدورال برای او فایده‌ای ندارد چون 10 الی 20 دقیقه طول می‌کشد تا اثر این بی‌حسی ظاهر شود و ممکن است مادر قبل از این‌که بی‌حسی اثر کند، نوزاد را به دنیا آورد.

برخی از مادران از روش‌ اپیدورال واهمه دارند و تصور می‌کنند که این روش درد و رنج بیشتری از زایمان عادی دارد. اما آنهایی که از این روش استفاده کرده‌اند، درمی‌یابند که ترس آنها بی‌مورد بوده است. برای انجام بی‌حسی اپیدورال، پزشک ابتدا محل ورود سوزن را بی‌حس می‌کند؛ با این وجود ممکن است ورود سوزن را خیلی خفیف احساس کنید. بعد از این که سوزن در محل مورد نظر قرار گرفت مدت زیادی طول نمی‌کشد که درد ناشی از انقباض‌های زایمان محو می‌شود. بیشتر مواقع ترس ما از نبود آگاهی مناسب از روش انجام عمل مربوطه ناشی می‌شود بنابراین سعی کنید قبل از آن‌که روشی را نفی کنید در مورد آن اطلاعات لازم را کسب و بعدا تصمیم‌گیری کنید.

دکتر امیر شیروانی