جامی که هنوز جدی نیست

باشگاه‌های 2 قاره در نوع خود صاحب بهترین‌ها بودند و هنوز ‌مانند امروز، پول تعیین‌کننده حضور ستارگان غالبا فقیر آمریکای جنوبی در قاره سبز نشده بود. اینگونه بود که هنوز پله‌ها و ماریو زاگالوها در نیمکره جنوبی قاره جدید بودند و اروپا جایگاه درخشش به دنیا آمدگان در آن.

به پیشنهاد فیفا در سال 1960، بنا شد قهرمان باشگاه‌های اروپا در یک دیدار رفت و برگشت با قهرمان جام لیبرتادورس مسابقه‌ای را برگزار کند. نخستین جام را رئال‌مادرید دی‌استفانو از چنگ پنارول اروگوئه بیرون آورد تا در سطح جهان هم حرفی برای گفتن داشته باشد. تا سال 1968، روش محاسبه قهرمان براساس متد آمریکای‌جنوبی و بدون احتساب گل بود. در این روش تنها امتیاز مهم بود و در صورت برابری امتیاز، بازی در زمین بی‌طرف نتیجه را معین می‌کرد، اما پس از قهرمانی استودیانتس آرژانتین در دیدار برابر منچستریونایتد سرمت بازبی، روش گل‌شماری به کار گرفته شد تا هم کار ساده‌تر باشد و هم میل به گلزنی در خانه حریف بر هیجان مسابقه‌ها بیفزاید. این نوع از مسابقه به مدت 10سال ادامه یافت تا کار به خاور دور رسید.

دهه 70 میلادی را باید دهه اوج‌گیری اقتصاد و صنعت ژاپن نامید. کشور ویران از جنگ بین‌الملل دوم، پس از 20سال کار، در دهه 70 به خودباوری رسید تا با آغاز دهه 80، دنیا شاهد تولد یک غول به تمام معنا باشد. این غول دیگر در چارچوب جزیره شرق آسیا نمی‌گنجید و نیاز به«چندملیتی» شدن داشت و لازمه این یکی، تبلیغات بود. کمپانی تویوتا از پیشگامان این امر پا پیش گذاشت تا با هماهنگی با فیفا، به نوعی صاحب و وارث جام بین ‌قاره‌ای شود. از 1980 قرار بر این شد که این جام به صورت یک تک‌بازی ـ با تمام شرایط یک بازی فینال ـ در خاک ژاپن و بین همان قهرمانان اروپا و آمریکای‌جنوبی انجام گیرد. نخستین «تویوتاکاپ» را ناسیونال اروگوئه از ناتینگهام‌فارست انگلیس برد تا اولین تیمی باشد که در ورزشگاه ملی توکیو، جام کمپانی را بالای سر ببرد. حاصل این‌که این مسابقه ژاپنی شده با همان نظم قابل پیش‌بینی در آن کشور برگزار و بدل به نماد زورآزمایی بین بزرگان 2 قاره شده بود اما به مرور و با اوجگیری و قدرت‌یابی سایر قاره‌ها در امر فوتبال، سایر کنفدراسیون‌های فیفا هم خواهان حضور در چنین تورنمنتی شدند؛ جایی که قهرمان آن را عملا «باشگاه قهرمان دنیا» لقب می‌دادند. نتیجه سال‌ها صحبت و تبادل‌نظر بین فیفا و کنفدراسیون‌های زیرمجموعه‌اش سرانجام نتیجه داد تا پس از قهرمانی پورتوی پرتغال در سال 2004، جهان شاهد تولد جامی جدید باشد. جامی که رفته‌رفته می‌رود تا بدل به یک عرصه مهم در امر فوتبال باشگاهی شود.

نخستین جرقه‌های ایجاد یک جام‌جهانی برای باشگاه‌ها در سال 2000 زده شد؛ جایی که هنوز جام بین‌ قاره‌ای پابرجا بود و اتفاقا بوکاجونیورز با پیروزی بر رئال، نخستین قهرمان هزاره جدید لقب گرفت. این اقدام برای مقابله با طرحی بود که یوفا قصد انجام آن را داشت. تعدادی از باشگاه‌های حرفه‌ای و محبوب در سطح دنیا قصد انجام لیگی خاص و حرفه‌ای(شبیه به NBA) را داشتند تا علاوه بر جلب تماشاگر بیشتر(به‌صورت مجتمع) از خستگی مفرط بازیکنان‌شان هم جلوگیری کنند. این طرح با چراغ سبز یوفا آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود که فیفا با گسترده‌تر کردن همان طرح، بحث اجتماع تیم‌های برتر دنیا را مطرح و در گام نخست میزبانی را به برزیل داد.منچستریونایتد(انگلیس)،النصر(عربستان)،کورینتیانس​وواسکودوگاما(برزیل)،نکاکسا(مکزیک)، رجا(مراکش)، ملبورن(استرالیا) و رئال‌مادرید (اسپانیا) 8 تیم برگزارکننده نخستین تورنمنت بودند که پس از قرارگیری در 2 گروه،‌ سرانجام دو تیم برزیلی برگزارکنندگان دیدار فینال و رئال و نکاکسا برگزارکنندگان بازی رده‌بندی شدند. در پایان این کورینتیانس بود که فاتح دیدار نهایی شد و تیم مکزیکی هم با غلبه بر رئال، عنوان سوم را به خود اختصاص داد.

تجربه ناموفق برگزاری نخستین دوره باعث شد تا فیفا به فکر انجام دوره‌های بعدی در سال 2001 با حضور 12تیم باشد، اما بخش بازرگانی فیفا با دخالت در این امر، مانع از شکل‌گیری آن شد تا بین دوره اول و دوم 5 سال فاصله بیفتد. با پایان قرارداد تویوتا با فیفا، این سازمان ضمن منحل اعلام کردن جام بین‌ قاره‌ای، رسما از آغاز جام‌جهانی باشگاه‌ها سخن گفت. البته ژاپنی‌ها که روابط بسیار نزدیکی با فیفا داشتند، دست‌بردار نبودند و فیفا هم که نمی‌خواست این منبع مالی عظیم را از دست بدهد، میزبانی سال 2005 را به آنها و (البته تویوتا) واگذار نمود. تیم‌های لیورپول(انگلیس)، سائوپائولو(برزیل)، الاهلی(مصر)، الاتحاد(عربستان)، ساپریسا(کاستاریکا) و سیدنی‌اف‌سی(استرالیا) 6 تیم شرکت‌کننده در این دوره بودند. فیفا برای هیجان‌بخشی بیشتر به مسابقات، آن را به صورت تک‌حذفی برگزار کرد. به این ‌ترتیب که 2 تیم قدرتمندتر لیورپول و سائوپائولو در نیمه‌نهایی منتظر 2 دیدار حذفی بین‌ 4 تیم دیگر ایستادند. سرانجام با غلبه سائوپائولو بر الاتحاد و لیورپول بر ساپریسا، این تیم برزیلی بود که با تک‌گل مینیرو فاتح دومین دوره مسابقات شد.

سال 2006 ‌مانند سال قبل، بارسلونا(قهرمان اروپا) و اینترناسیونال برزیل(قهرمان آمریکای‌جنوبی) در نیمه‌نهایی منتظر برنده دیدارهای اوکلندسیتی(استرالیا)، الاهلی(مصر) و جونبوک‌موتورز(کره‌جنوبی)، آمه‌ریکای(مکزیک) شدند تا سرانجام فینال را با یکدیگر برگزار و این تیم برزیلی باشد که فاتح سال 2006 لقب بگیرد.

چهارمین دوره این مسابقات در سال 2007 شاهد یک تغییر جدید بود. به این‌ ترتیب که فیفا تصمیم گرفت قهرمان لیگ کشور میزبان در یک دیدار پلی‌آف با نماینده اقیانوسیه دیدار کند. از آنجا که در آن سال اوراواردز ژاپن قهرمان آسیا شده و ‌باید در مسابقات حاضر می‌شد، این امتیاز در اختیار دیگر فینالیست آسیایی یعنی سپاهان ایران قرار گرفت تا به عنوان تیم هفتم راهی مسابقات شود. دیدار پلی‌آف بین نماینده کشورمان با ویتاکر استرالیا با نتیجه سه بر یک به نفع تیم اصفهانی به پایان رسید تا سپاهان وارد مرحله حذفی شود اما این‌بار هم نتیجه را به تیم ژاپنی واگذار کرد تا «میلان‌ ـ اوراواردز» و«ساحل(مراکش)- بوکاجونیورز(آرژانتین)» برگزارکنندگان نیمه‌نهایی باشند. فینال را برای نخستین‌بار در این رقابت‌ها تیم اروپایی(میلان) از تیم آمریکای‌جنوبی(بوکا) برد.

برای هرچه باانگیزه‌تر برگزار شدن این مسابقات، فیفا سال 2008 تصمیم گرفت جوایز مالی را به این بازی‌ها اختصاص دهد. به این ‌ترتیب که تیم قهرمان 5 میلیون دلار، نایب‌قهرمان 4میلیون دلار، تیم سوم 5‌/‌2میلیون دلار، تیم چهارم 2میلیون دلار، تیم پنجم 5‌/‌1میلیون دلار، تیم ششم، یک‌میلیون دلار و تیم هفتم 500 هزار دلار دریافت دارند. این دوره را منچستریونایتد با تک‌گل وین‌رونی در برابر کیتوی اکوادور برد تا پنجمین قهرمان جام‌جهانی باشگاه‌ها لقب گیرد.

به دنبال برگزاری موفق 4 دوره از این رقابت‌ها در ژاپن، فیفا تصمیم به انتقال آن به کشورهای دیگر گرفت که امارات با روش‌های مخصوص، میزبانی سال‌های 2009 و 2010 را از آن خود کرد. سال نخست برگزاری در امارات را بارسلونای پپ گواردیولا با نتیجه دو بر یک از استودیانتس آرژانتین برد و در سال دوم(هفتمین دوره)، امارات شاهد میزبانی اینترمیلانی بود که دیگر خوزه مورینیو را روی نیمکت خود نمی‌دید. شاید شگفتی‌ساز این دوره را باید مازامبه‌کنگو لقب داد که با غلبه بر پاچوچای مکزیک و اینترناسیونال برزیل، تنها در فینال بود که کار را به نرآتزوری‌ها واگذار کرد.

به هر تقدیر با برگزاری نه‌چندان درخشان 2 دوره از جام جهانی باشگاه‌ها در امارات، مسابقات مجددا و برای هر سال به ژاپن بازگشت. رقابت‌های امسال را باید رقابتی داغ و عجیب بین 2 بازیکن آمریکای‌جنوبی دانست. مسی که بدل به نماد فوتبال آرژانتین شده در قالب تیم بارسلونا و نیمار جوان همراه با تیم برزیلی سانتوس. در جایی که مارادونا، مسی را ‌مانند خود می‌داند و پله بازی نیمار را حتی بالاتر از خویش می‌بیند. در هر حال هرچه بشود، این جامی است که گواردیولا(با توجه به شرایط موجود در لالیگا) قصد ندارد به هیچ‌ روی از دست بدهد. مسابقات سال آینده نیز در ژاپن برگزار خواهد شد(16 تا 26 آذرماه 1391)؛ و احتمالا تا 2 سال دیگر شاهد میزبانی ژاپنی‌ها نخواهیم بود.

برای برگزاری مسابقات 2013(20 تا 30 آذرماه 1392) و 2014(19 تا 29 آذرماه 1393) 4 کشور ایران، مراکش، آفریقای‌جنوبی و امارات درخواست میزبانی خویش را اعلام و در انتظار صدور حکم فیفا هستند.