طنین نقّالی ایرانیان در گوش جهانیان

هنر نقالی و دانش سنتی دریانوردی ایرانیان در خلیج فارس در کنار7 میراث ناملموس از کشورهایی چون اندونزی، برزیل، چین، مغولستان، ویتنام و مالی در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت رسیدند.

در این اجلاس که تا 29 نوامبر (8 آذر) ادامه خواهد داشت، با حضور نمایندگانی از 130 کشور، پرونده بیش از 80 میراث ناملموس از کشورهای مختلف جهان برای ثبت در فهرست میراث ناملموس سازمان «یونسکو» مورد بررسی قرار می‌گیرند.

ایران پیش از این نیز توانسته است آثاری چون نوروز، تعزیه، آیین‌های پهلوانی، موسیقی‌ بخشی‌های شمال خراسان و مهارت سنتی بافت فرش کاشان در فارس را در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت جهانی برساند.

معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری درباره اهمیت ثبت جهانی این 2 میراث ناملموس در اجلاس یونسکو گفت: با ثبت دانش ساخت لنچ سنتی ایرانی و دریانوردی در حوزه خلیج فارس، نام این خلیج بار دیگر در یک کنوانسیون بین‌المللی با نام ایران پیوند خورد.

مسعود علویان صدر در گفت‌وگو با ایسنا توضیح داد: پرونده دانش ساخت لنچ سنتی ایرانی و دریا نوردی در حوزه خلیج فارس هر 5 معیار مورد نظر میراث ناملموس را همانند زبان، آیین و آداب و رسوم و اجرای آیین‌های خاص مانند موسیقی کار شامل می‌شد.

وی خاطرنشان کرد: در این پرونده دانش سنتی مهندسی لنچ، مسیریابی‌، شناخت اقلیم‌، شناخت حالات دریا‌ و منابع دریا تعریف شده بود.

علویان صدر تصریح کرد: نکته مهم این پرونده بحث اقتدار اقتصادی، فرهنگی و وجود ارتباطات تاریخی بین منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای با محوریت ایران بود. همچنین با این پرونده نام خلیج فارس را با حضور همه کشورهای عربی در یک کنوانسیون بین‌المللی توانستیم ثبت و ضبط کنیم. در واقع ثبت این پرونده در فهرست میراث ناملموس جهانی 2جنبه فنی و دیپلماتیک را در بر می‌گیرد.

وی با اشاره به این‌که نمایندگان قطر‌، انتقاد زیادی داشتند و مطرح می‌کردند که ما نیز چنین دانشی داریم، افزود:‌ ولی خوشبختانه با دفاعی که صورت گرفت کسی نتوانست موضوع را رد کند و این دانش سنتی در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شد.

علویان‌صدر درباره ثبت جهانی هنر نقالی یا قصه‌گویی اجرایی ایرانی نیز توضیح داد:‌ این پرونده تمامی تجلیات و مفاهیم قصه‌گویی را دربرمی‌گیرد. در واقع پرده‌خوانی، شاهنامه‌خوانی،‌ بسم‌الله‌خوانی‌، حمزه‌خوانی‌ و قصه‌گویی‌های محلی و منطقه‌ای که معمولا همراه با موسیقی اجرا می‌شوند، مانند موسیقی عاشیقلار ‌در این پرونده قرار دارد.

معاون میراث فرهنگی کشور تاکید کرد: ایران با ثبت هنر نقالی در فهرست میراث ناملموس جهانی در واقع یک پرونده زنجیره‌ای که مفاهیم میراث معنوی کشور را در قالب اقوام مختلف در بر می‌گرفت، توانست ثبت کند.

وی ادامه داد: ویژگی‌های مختلفی در این پرونده مطرح شده بودند که سبب شد نقالی در فهرست میراث ناملموس جهانی یونسکو ثبت شود. به طوری که بیشتر نمایندگان کشورهای دیگر آن را نیازمند پاسداشت ارزیابی و حتی اعلام کردند این روش قصه‌گویی باید به طور ویژه حفاظت شود و در این زمینه ماموریت ویژه‌ای را از ایران خواستند تا برای پاسداشت این اثر معنوی تلاش کنیم.

برای پیگیری حرف‌های علویان‌صدر در خصوص وظیفه محول شده از سوی یونسکو به ایران برای پاسداشت ویژه نقالی به سراغ یکی از پیشکسوتان این هنر رفتیم و نظر او را جویا شدیم.

مرشد ولی‌الله ترابی که نیم قرن از عمرش را به هنر نقالی گذرانده است، در این باره به «جام‌جم» گفت: متاسفانه مشکل اصلی این هنر این است که جوانان کمتر به آن روی می‌آورند و حفظ نقالی نیازمند خون تازه است که در رگ‌های آن بدود.

این هنرمند ادامه داد: نقالی، هنر روایتگری و قصه‌گویی با کمترین امکانات است که در آن تاریخ، داستان‌های اسطوره‌ای و باورهای دینی ایران کهن به مخاطبان عرضه می‌شود.

داوود فتحعلی‌بیگی، از پژوهشگران عرصه نقالی نیز درباره راه‌های ترویج و گسترش این هنر توضیح داد: با تمام سابقه‌ای که نقالی در کشورمان دارد، این هنر جایگاه مناسبی در دانشگاه‌های ما ندارد و اینک وقت آن رسیده تا کرسی‌های تدریس آن در دانشکده‌های هنری راه‌اندازی شود.

وی با تاکید بر حمایت از پژوهش در این عرصه افزود: تاریخ نقالی، شاخه‌ها و سبک‌های به‌وجود آمده در آن نیازمند تحقیقی گسترده است که باید با حمایت‌های مالی و پشتیبانی نهادهای فرهنگی رونق بگیرد.