مگسی که مرکبات شمال را نابود می‌کند

به اعتقاد باغداران شیوع مگس مدیترانه‌ای به این میزان در باغات استان طی 50 سال اخیر بی سابقه بوده و در صورت عدم جدیت و پیگیری مسوولان استان برای جلوگیری از شیوع این بیماری، باید زنگ خطر نابودی باغات مرکبات مازندران در آینده‌ای نه چندان دور نواخته شود.صادق علی آتشران یکی از همین باغداران با بیان این‌که شیوع مقطعی بیماری مگس مدیترانه‌ای از پنج ساله گذشته از طریق باغداران و فعالان این حوزه به اطلاع مسوولان جهاد کشاورزی رسیده است، می‌گوید: هیچ بیماری و آفتی مانند این بیماری در 40 سال اخیر، سبب نابودی باغات مرکبات منطقه مازندران نشده است.

وی در گفت‌وگو با مهر با اشاره به این‌که بیماری مگس مدیترانه‌ای در صورت شیوع 100 نوع میوه بارده منطقه را تحت‌تاثیر خود قرار می‌دهد، می‌افزاید: روند بی توجهی و بی اعتقادی مسوولان کشاورزی استان برای رفع مشکلات باغداران و کشاورزان در مازندران به سناریوی بی پایان تبدیل شده است.

وی با اشاره به این‌که شیوع بیماری مگس مدیترانه‌ای سبب زرد شدن پرتقال تامسون و خرابی زودرس این محصول قبل از عمل‌آوری می‌شود، می‌گوید: متاسفانه داروهای قابل استفاده برای مبارزه با مگس مدیترانه‌ای بسیار گران و کمیاب است. از این رو این بیماری قرنطینه‌ای دامان 70 تا 80 درصد مرکبات مازندران را فراخواهد گرفت و سبب نابودی و ایجاد سونامی بزرگ در مرکبات استان می‌شود.

مدیر قرنطینه‌ای سازمان حفظ نباتات کشور نیز در گفت‌وگو با «جام‌جم» ضمن تایید وجود این آفت می‌گوید: آفت مگس‌مدیترانه‌ای در آخرین طغیان خود از آبان سال 85 در استان مازندران و متعاقب آن در آبان سال 86 به صورت پراکنده در بعضی باغات شهر شیراز مشاهده و گزارش شده است. این آفت در سال‌های گذشته تنها محدود به این 2 استان بود تا اواخر سال گذشته و سال جاری که در چند استان دیگر از جمله آذربایجان غربی و شرقی، کرمانشاه و گلستان نیز با جمعیت و تراکم پایین و البته بیشتر اطراف میادین میوه و تره‌بار این استان‌ها که محل جابه‌جایی مرکبات است، مشاهده و گزارش شده است.

اصغر شایان با بیان این که شرایط آب و هوایی نزدیک به مدیترانه‌ای در کاهش یا افزایش این آفت تاثیر بسزایی دارد، می‌افزاید: مسلما تغییر شرایط آب و هوایی یکی از علل طغیان این آفت بوده است و این سازمان از همان سال 85 اقداماتی را در راستای ردیابی و مبارزه با این آفت انجام داد و دستورالعمل‌هایی را برای پیشگیری و کنترل آفت به استان‌های درگیر اعلام کرد. همچنین در سال جاری وسایل مورد نیاز برای مبارزه با این آفت را که عمدتا پروتئین هیدرولیزات و انواع تله‌‌های فرمونی هستند تهیه و در اختیار استان‌ها قرار داد.

وی تاکید می کند: اگرچه آفت در سراسر استان مازندران مشاهده می‌شود، اما تحت کنترل است به طوری که میزان ریزش محصولات در سال جاری نشان‌دهنده خسارت پایین این آفت‌زدگی نسبت به 2 سال گذشته است. ضمن این که تصور مهار کامل آفت غیرممکن است، چراکه برخی اقدامات کشاورزان مانند استفاده از برخی سموم، به گسترش آن دامن می‌زند و اقدامات این سازمان نیز صرفا برای رساندن جمعیت آفت به سطح زیر زیان اقتصادی است و نه مهار کامل آن، از طرفی به علت رطوبت زیاد هوای مازندران ممکن است عوامل قارچی هم به ریزش محصول کمک کنند که این ریزش هم از روی ناآگاهی به حساب آفت گذاشته شود.

مدیر قرنطینه‌ای سازمان حفظ نباتات کشور درخصوص برخی اظهارات که شیوع این آفت را به واردات میوه از کشورهای همسایه مرتبط می‌سازد، می‌گوید: جابه‌جایی میوه آلوده مازندران و انتقال آن به استان‌های دیگر می‌تواند باعث آلودگی میوه آنها شود، اما این که میوه‌های وارداتی عامل شیوع این آفت در کشور بوده‌اند، هنوز ثابت نشده است و در حال حاضر مستنداتی در این زمینه نداریم. ضمن این که این آفت از سال 85 در شمال کشور طغیان کرد که در آن سال بحث واردات میوه را نداشتیم و از طرفی مطمئن نیستیم که از سال 62 که آفت برای آخرین بار در شمال کشور گزارش و سپس ناپدید شد به طور کامل از بین رفته باشد.

شایان با بیان این که در حال حاضر یکی از چالش‌های بزرگی که این سازمان در راستای مبارزه با این آفت با آن مواجه بوده ، نبود اعتبار است، می‌افزاید: از حدود 9 سال پیش که اعتبارات از سازمان قرنطینه‌ای کشور گرفته و به استان‌ها واگذار شده است، دست این سازمان عملا در زمینه اجرایی بسته شده و تنها می‌تواند در زمینه‌های مطالعاتی اظهارنظر و عمل کند.

از طرفی مسوولان استانی نیز در زمینه جذب این اعتبارات بعضا کارایی لازم را ندارند و با مشکل مواجهند یا در صورت جذب آن، ترجیح می‌دهند آن را در مواردی غیر از مبارزه با آفات کشاورزی هزینه کنند و برنامه‌های عمرانی و فنی بیشتر اولویت کاری آنهاست تا مبارزه با آفات. لذا شاهد هستیم که با وجود اقدامات صورت گرفته در سال‌های اخیر، میزان این اقدامات نسبت به زمانی که اعتبار در دست خود سازمان کشوری بود، بسیار پایین آمده و عملکردها قابل مقایسه نیست و مبارزه درست و کاملی با آفات صورت نمی‌گیرد.

مگس مدیترانه‌ای یا مگس مرکبات آفت بسیار خطرناک درختان دانه‌دار و بومی آفریقاست. علت خطرناک بودن این آفت از طرفی به دلیل تنوع زیاد میزبانی آن است به طوری که هزار تا میزبان گیاهی دارد و می‌تواند در انواع میوه‌ها و مرکبات نفوذ کند و از طرف دیگر، به خاطر این که می‌تواند تا 10 نسل در سال تولید کند.نحوه نفوذ این آفت به میوه هم به این صورت است که مگس ماده با سوراخ کردن پوست میوه میزبان، به زیر پوست نفوذ کرده و در آنجا تخم‌گذاری می‌کند و تخم‌ها پس از طی یک مدت خاص تبدیل به لارو شده و لاروها به مدت 6 تا11 روز از بافت میوه تغذیه کرده و آن را کاملا از بین می‌برند و در نتیجه میوه لهیده می‌شود.

سابقه انتشار این آفت در ایران به سال‌های 37 تا 39 برمی‌گردد که در اهواز، مازندران و خراسان شایع و گزارش شد. سپس این آفت ناپدید و در سال 1354 دوباره در باغات هلوی مشهد مشاهده شد. از سال 54 تا 62 نیز با جمعیت پایین فعالیت می‌کرد، اما در این سال یعنی 62 در چند استان طغیان کرده و خسارات زیادی را مخصوصا به باغات خرمالو و انار وارد کرد و در همین سال دوباره ناپدید شد.فعالیت این آفت از سال 62 تا 85 به دلایلی که هنوز مشخص نیست، کاملا از بین رفت، اما از سال 85 دوباره در استان مازندران و در سال 86 نیز در شیراز دوباره مشاهده شده و تا امروز در برخی استان‌های کشور فعال است.

فاطمه مراد زاده / گروه ایران