چرا به بازارهای جهانی فکر نمی کنیم؛
سیدجلال چاوشیان، مدیرکل رسانه بین الملل سیماست. او بنا به مسوولیتی که دارد، در بیشتر جشنواره ها و بازارهای فیلم دنیا شرکت میکند و کمپانی ها و شرکت های تولید و توزیع فیلم دنیا این اداره کل را
او در بازار فیلم کن هم که چندی پیش برگزار شد حضور داشت. چاوشیان حرفهای زیادی برای گفتن دارد از وضعیت بازار فیلم و میزان استقبال شرکتهای خارجی از تولیدات ایرانی.
با او بر سر همین موضوع به گفتگو نشستیم که بخشی از گفتگوی ما به آسیب شناسی سینما و تلویزیون ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان اختصاص یافت.
به طور کلی کار اصلی بازار فیلم چیست؛
متاسفانه در بعضی محافل سینمایی و تلویزیونی تصور غلطی رایج است، مبنی بر اینکه عوامل تولید اثری هنری مشتمل بر فیلم و سریال گرد هم جمع میشوند، تا اثر خلق شود و به دید عموم درآید و دیگر تمام، اما بخش عمده کار باقی مانده و آن، اکران فیلم در کشورهای خارجی و فروش آن به شرکتهای توزیع فیلم در دنیاست.
بازار فیلم، 5 عامل اصلی خریدار، فروشنده، خبرنگاران یا به طور کلی عوامل رسانهای، مدیران جشنواره ها و تهیه کنندگان را دور هم جمع میکند.
این کار دو حسن دارد نخست آنکه از نظر اقتصادی به نفع سینما یا بهتر بگوییم تولیدکننده است، چون میتواند محصول خود را عرضه کند و سود اقتصادی ببرد و دیگری که برای ما از همه مهمتر است، مساله انتقال فرهنگ ها و تبادل فرهنگی میان کشورها و ملتهای دنیاست.
یعنی رسیدن به مفهوم هنر صنعت بودن سینما؛
کاملا درست است. سینمای ما مطرحترین سینمای منطقه است و سینما و تلویزیون ما دردنیا هم حرفهای زیادی برای گفتن دارد. فیلمهای ما در جشنواره ها با موفقیت های چشمگیری مواجه میشوند، اما تا کی میخواهیم فقط در ویترین جشنواره ها خودنمایی کنیم؛
در این چند سال، تجربه ثابت کرده است که میشود بازارهای دنیا را با همین بضاعت مختصر سینما و تلویزیون ایران فتح کرد.
تعداد روزهای بازار معمولا محدود است. چطور میشود در این مدت کم هم سینما و تلویزیون کشور را مطرح کرد و هم محصوت را به فروش رساند؛
در بازارها تنها مذاکرات صورت میگیرد و بروشورهای محصوت عرضه میشود. در فضایی مشخص، مثلا در کن فرانسه، محوطه ای به بازار اختصاص داده میشود و شرکتهای کشورهای مختلف غرفه دایر میکنند و با توزیع بروشور محصوتشان را معرفی میکنند.
تعدادی از قراردادها در همان مدت بازار بسته میشد و تعداد زیاد دیگری بعد از بازار.
بازار فیلم کن امسال هم این دستاوردها را برای شما داشت؛
بازار امسال با تفاوتهایی نسبت به سالهای گذشته همراه بود، نه تفاوت در برگزاری بلکه تفاوت در حضور شرکتهای ایرانی.
ما به عنوان تنها نماینده سازمان صداوسیما در بازارها شرکت میکنیم. هر کدام از شرکتها اعم از ایرانی و غیرایرانی غرفهای اجاره میکنند و به تبلیغ محصوت خود میپردازند.
فارابی امسال تصمیم گرفت فضایی بزرگ در اختیار بگیرد و شرکتهای ایرانی همه یک جا باشند. اقدام فارابی بدین منظور بود که به عنوان متولی سینمای ایران، به همه شرکتها سرویس دهد اما فضا کوچک بود و به دلیل برخی ناهماهنگی ها، ما مثل سالهای گذشته در محل مخصوص خودمان حضور داشتیم.
متمرکزبودن شرکتهای ایرانی باعث فروش بیشتر محصوت نمیشود؛
طبیعی است که متمرکزبودن بهتر جواب میدهد، ولی چون فارابی خودش یکی از فروشندگان است، نمیتواند هم شرکت کننده باشد و محصوتش را عرضه کند و هم متولی برگزاری بازار برای دیگر شرکت کننده ها، چون وظیفه نهاد مدیریت بازار در کشورهای مختلف، اطلاع رسانی مشترک، بازاریابی مشترک و ارائه بروشورهای محصوت مختلف است که فارابی تنها میتوانست برای محصوت خودش چنین کاری کند.
به هر حال، شرکت کنندگان هم رقیب هم هستند و این خصوصیات هر بازاری است و مختص بازار فیلم نیست. باید دولتها متولی باشند و نهادهایی که نفع خاصی برای شرکت در بازار ندارند.
به آنچه میخواستید، رسیدید؛
فعالیت ما در 3 حوزه اصلی خلاصه میشود. عرضه فیلمها به جشنواره ها، فروش فیلمها و تولید مشترک. در هر 3 زمینه توفیقاتی داشتیم.
کدامیک اهمیت بیشتری دارد؛
هر 3 مهم اند، ولی فروش فیلمها و تولید مشترک با اهمیت تر است. به هر حال، بسیاری از فیلمهای ما برای جشنواره ها ساخته میشوند و نیازی به معرفی ندارند، اما مساله فروش به دلیل رسالتی که برای خود تعریف کرده ایم، برای ما بسیار مهم است.
ما درصددیم که فرهنگ ایرانی و اسمی خود را به جهان بشناسانیم و دنبال آن هستیم که ساخته هایمان در کشورهای دیگر اکران شوند یا سریالها از تلویزیونهای دنیا پخش شوند.
سینما و تلویزیون ما قابلیت رهبری جریان ساخت فیلم و سریال را در کشورهای اسمی و منطقه دارد. باتوجه به تولیدات انبوه هالیوودی و بالیوودی و دیگر کشورهای دنیا، خلاهایی وجود دارد که سینما و تلویزیون ایران بیش از همه قادر است، آن خلاها را پر کند.
مثلا در چه حوزه هایی؛
خلا جریان مذهبی در سینمای دنیا بسیار احساس میشود. همچنین در تلویزیونهای دنیا. جمهوری اسمی ایران براحتی توانسته است این حوزه را تسخیر کند.
وقتی میبینیم سریال بشارت منجی که هنوز تمام نشده و تنها با پخش قسمتهایی از آن و توزیع کاتالوگهای آن با این میزان فروش مواجه میشود که حتی چندین کشور دنیا کلیه حقوق آن را برای پخش از تلویزیونشان، یا اکران نسخه سینماییشان از ما میخواهند، چه معنایی دارد؛
نه تنها بشارت منجی، بلکه ولایت عشق، امام علی(ع)، مردان آنجلس، مریم مقدس و... نیز با استقبال بینظیری در دنیا مواجه شده اند.
به جرات میتوانم ادعا کنم که به آن میزان که توزیع و پخش کننده های فیلم به دنبال نسخه سینمایی سریال امام علی(ع) می آیند، به دنبال محصوت هالیوودی نمیروند.
در همین بازار گذشته، 3 کشور ایتالیا، ترکیه و تایلند، برای نسخه سریال بشارت منجی قرارداد بستند و بسیاری کشورها اعم آمادگی کردند و منتظر پایان مراحل فنی سریال هستند.
تنها در حوزه سینمای دینی - تاریخی، با چنین استقبالی مواجه شدیم و در دیگر زمینه ها ناموفق بوده ایم؛
به خاطر غنای فرهنگی و هویت بالایی که فرهنگ ایرانی و اسمی دارد، فیلمهایی که با همین رویکرد ساخته شوند، در دنیا طرفدار دارند.
برای همین است که فیلمهای خانوادگی و اصیل ما هم مورد استقبال توزیعکنندگان و خریداران خارجی است مث فیلم میهمان مامان آقای مهرجویی بهزودی در چندین کشور جهان اکران میشود که موید گفته ماست.
مشکل اصلی کجاست؛ چرا باوجود استقبال شرکتهای خارجی از تولیدات ایرانی بازهم معضلات مالی گریبانگیر سینماست؛
اتفاقا سوال ما هم همین است.
به پاسخی هم رسیده اید؛
به نظر من، مشکل اصلی، هم از جانب سیاستگذاران فرهنگی است و هم از جانب دستاندرکاران و تولیدکنندگان.
در سیاستگذاری فرهنگی ما، انگار بنا نداریم که برای بازارهای جهانی فیلم بسازیم. برای جشنوارهها توانستیم فیلم بسازیم، ولی برای بازارها موفق نشدیم مثلا خود ما از 7 ماه پیش از جشنواره کن، دعوتنامه را دریافت کردیم و تا لحظه آخر نمیدانستیم موفق میشویم مقدمات سفر و حضور را آماده کنیم یا نمیتوانیم.
این در حالی است که اکثر شرکتها از همان زمان اعم، رایزنیهای خود را شروع کردند تا در بازار، حضور موفقتری داشته باشند حتی از نظر مالی با پشتوانه بهتری حاضر میشوند.
برای مثال، غرفه اسپانیا و ایتالیا یا 150 هزار دلار طراحی و تجهیز شده بود و هدایایی که به بازدیدکنندگان میدادند، از مرز 30-40 هزار دلار تجاوز میکرد.
این نشان میدهد که با برنامه ریزی حاضر میشوند و بازار فیلم برایشان اهمیت دارد. واقعا دولت اگر به همان اندازه که به تسخیر بازارهای خشکبار و صنایع و ماشین سازی در جهان فکر میکند، به بازار فیلم هم فکر میکرد براحتی میتوانستیم به فروش فیلم به عنوان یک منبع درآمد دایمی فکر کنیم، ولی متاسفانه این دیدگاه وجود ندارد.
برگردیم به کن. بیشترین توافق های شما با کدام کشورها بود؛
ما با کشورهای ترکیه، امریکا، اندونزی، هلند، تایلند، هندوستان، آفریقای جنوبی، آلمان، اتریش، ایتالیا، فرانسه، شیلی، کانادا، یونان، لبنان، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و... مذاکراتی داشته ایم که تعدادی از آنها منجر به عقد قرارداد شد و تعدادی هم در حد مذاکره باقی ماند.
برای شما کدام کشورها از اهمیت بیشتری برخوردارند؛
اکثر کشورها مهم اند، ولی از مهمترین کشورها، هندوستان است. تاکنون ما 30 فیلم به هندوستان فروخته ایم و 5 فیلم هم در کن به آنها فروختیم.
هندیها به دلیل قرابت فرهنگی که با ما دارند، از فیلمها و سریالهای ایرانی استقبال میکنند. اگر بتوانیم همکاریهایمان را با هندوستان تقویت کنیم به یکی از مراکز بزرگ جمعیتی دنیا نفوذ خواهیم کرد و این هم از نظر اقتصادی و هم تبادل فرهنگی به نفع ماست.
در فستیوالها و تولید مشترک چطور؛
با مدیران فستیوالها هم مذاکراتی داشتیم و احتما13 فیلم ما در فستیوالهای دنیا شرکت خواهد کرد مثل فستیوال یونان و تورنتوی کانادا.
صحبتهایی هم مبنی بر برگزاری هفتههای فیلم ایران در دیگر کشورها شده است که در آن زمینه هم توفیقاتی داشته ایم.
و در مقوله تولید مشترک؛
به تولید مشترک هم به شکل جدی فکر میکنیم. بسیاری کشورها اعم آمادگی کردند که در ایران یا در کشور خودشان یا در هر 2 کشور با مشارکت شرکتهای ایرانی فیلم و سریال بسازند.
ایمان شمسایی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
