روستایی تاریخی بر فراز آبیدر

شاید سنندج را دیده باشید آن هم بارها؛ اما زیبایی آنجا تنها به خود شهر و کوه با صلابت آبیدر ختم نمی‌شود، حوالی و اطراف این شهر نیز پر از جاذبه و سرشار از هوای پاک است. اما شما اگر به سنندج رسیدید و نخواستید ساکن هتل شوید بهترین پیشنهاد، اقامت و استراحت در دامنه کوه آبیدر است که تا حدودی دارای امکانات رفاهی نیز شده است. پس باید راهی شد در این جاده و قصه‌ای را خواند که همچنان بی‌انتهاست.

قرار است اندکی از شهر فاصله بگیریم و راه خود‌را به سمت روستای حسن‌آباد ادامه دهیم.

مسیر درست از همین جاده کنار کوه آبیدر است. البته فاصله چندان زیاد نیست، پس نباید عجله کرد. بیشتر مردم بومی سنندج هم روزهای پنجشنبه و جمعه برای تفرج و استراحت به این منطقه می‌آیند.

اهالی روستای حسن‌آباد سنندج، در تابستان به‌کار کشاورزی اشتغال دارند. تلاش آنها در مزارع دیدنی است. آن‌گونه که تو هم وسوسه می‌شوی چندی تن خود را به هیجان این کار بسپاری و لذت برداشت محصول از زمینی حاصلخیز را احساس کنی. نعمتی که شکرانه‌اش را هیچ‌گاه نمی‌توان به‌جا آورد. باری، به راه خودمان برویم...

شاید چنان به نظر برسد که خود روستا به تنهایی چندان جاذبه‌ای برای گردشگران نداشته باشد، اما پس از توقف کوتاهی به این نتیجه خواهید رسید که مهربانی و مهمان نوازی اهالی فراتر از هر جاذبه، شما را مجذوب خواهد کرد.

این روستا معماری ساده‌ای دارد. یکی از مکان‌های دیدنی این روستا، پلاک شماره 11758 است. قلعه حسن‌آباد با این شماره در فهرست آثار ملی ثبت شده است. اما رفتن به این قلعه چندان هم ساده نیست، چرا که بر فراز یک تپه که حدود 400 متر ارتفاع دارد، بنا شده است. گرچه ارتفاع آن زیاد به نظر نمی‌رسد، اما بسیار صعب‌العبور است. این قلعه همچون بسیاری از قلعه‌های مهم دیگر دارای دیوارها و برج‌های مراقبتی بلندی است که در انتهای دیوارها ساخته شده‌اند.

مهم‌تر از همه این که روستای حسن‌آباد و بویژه این قلعه در گذشته‌های دور از مرکزیت بیشتری نسبت به شهر سنندج برخوردار بوده است آن‌گونه که در برخی منابع ذکر شده، تاریخ ساخت قلعه به سال 736 هجری قمری باز می‌گردد که یکی از خوانین اردلان آن را برای مرکز حکومت خود ساخته است.

البته برخی از اسناد تاریخی دیگر زمان ساخت اولیه آن را به دوران پیش از اسلام منتسب کرده‌اند و نوع معماری سنگی دیوار قلعه را شاهدی بر این مدعا می‌دانند که در دوره‌های بعدی بازسازی و مرمت شده است.

اما زیاد برای رفتن شتاب نکنید. این قلعه ناگفته‌های بسیاری از تاریخ با خود دارد مکانی در اینجا هست که هر بازدید کننده را به تامل و سکوت وا می‌دارد، سکوتی که در پس آن فریادها و ناله‌هایی نهفته است.

در این قلعه یک غار وجود دارد که اهالی به آن «کونه با» می‌گویند؛ آن‌گونه که نقل شده است از این غار در دوره‌های مختلف به عنوان زندان استفاده می‌شده است و حاکمان وقت محلی، مخالفان خود را در آنجا زندانی می‌کردند.

میدانی نیز در اطراف قلعه به چشم می‌خورد که وسعت زیادی دارد. البته به صورت تقریبی نتوانستم وسعت آن را تشخیص دهم. گویا از این میدان برای گردهمایی جشن‌ها و حتی جنگ‌ها استفاده می‌شده است.

کمبود زمین در شهر سنندج موجب شده بسیاری از تعاونی‌های مسکن در این روستای همجوار شهر اقدام به ساخت و ساز خانه کنند که این مساله موجب تغییر چهره اصیل روستا شده است. البته علاوه بر این موضوع همین ساخت‌و سازها موجب شده تا این منطقه تاریخی در معرض تهدیدات جدی قرار بگیرد. به ویژه این که بسیاری از این ساخت و سازها متاسفانه در اطراف قلعه تاریخی روستای حسن‌آباد اتفاق افتاده است. اهمیت دادن به مناطق گردشگری و حفظ اصالت آنها به عنوان یک سرمایه ملی، از وظایف مهم و از اولویت سازمان‌های ذی‌ربط به شمار می‌آید که امید است توجه بیشتری در قبال این آثار ارزشمند صورت گیرد. روستا را با تمام جاذبه‌هایش ترک می‌کنیم اما هنوز یک نجوای تاریخی از درون آن شنیده می‌شود که همگان را به مراقبت و حفاظت خود می‌خواند.

2 تا 3 سال پیش، هنگام مرمت جاده در مسیر حسن‌آباد به سنندج، به طور اتفاقی 5 قبر تاریخی کشف شد. آن هنگام ولوله‌ای از پیدا شدن یک جسد مومیایی در میان مردم شهر پیچید و حتی این خبر در رسانه‌ها منتشر شد. پس از این ماجرا عکس و حتی فیلم‌هایی که مردم با استفاده از تلفن‌های همراه خود گرفته بودند، منتشر شد.

البته تلویزیون محلی هم در آن هنگام اقدام به پخش تصاویری از چند جسد کرد، اما هیچ اثری از جسد مومیایی وجود نداشت. مسوولان هم وجود هر گونه جسد مومیایی را تکذیب کردند و اظهار داشتند که مومیایی کردن در این مناطق در طول تاریخ مرسوم نبوده است و عکس‌های منتشر شده نیز جعلی است که با استفاده از فناوری‌های جدید ساخته و انتشار یافته‌اند.

با این وجود، در این گورستان‌ها آثار و اشیای زیادی که به همراه اجساد مدفون شده بودند کشف شد. اما دیگر هیچ‌گاه خبری از جسدهای مومیایی نشد.

شوان صحرایی