هرکسی رازی سر به مهر دارد

یک تشریفات ساده

کارگردانی و تدوین: جوزپه تورناتوره/ فیلمنامه: پاسکال کیونارد و جوزپه تورناتوره/ فیلمبردار: بلاسکو گیاراتو/ موسیقی: انیو موریکونه/ محصول: 1994 ایتالیا/ بازیگران: ژرارد دی پاردیو، رومن پولانسکی، سرژیو روبینی، نیکولا دی پینتو و تسانو سیماروزا

یکی از بهترین و به تعبیری سینمایی‌ترین ساخته‌های سینمای اخیر ایتالیا فیلم تشریفات ساده است. فیلمی که اگرچه داستان سرراستی دارد و به نظر بسیار جمع و جور می‌آید، اما به معنای واقعی کلمه تصویر است و فیلمنامه ششدانگ آن باعث شده تماشاگر مدام از کارگردان به قول معروف رودست بخورد و هر بار که این اتفاق روی می‌دهد مصمم بشود تا داستان به انتها برسد. داستان از اینجا شروع می‌شود که در منطقه‌ای که قتلی اتفاق افتاده، پلیس علی‌رغم حضور اولیه هنوز هیچ سرنخ و شاهدی نیافته که ناگهان با مردی (با بازی ژرارد دی پاردیو) قوی هیکل با ظاهر بسیار شوریده و آشفته روبه‌رو می‌شود. همین حضور در حوالی صحنه قتل و ظاهر غلط‌انداز مرد، دستاویزی می‌شود که پلیس نسبت به او مظنون شده و اورا به اتهام قتل دستگیر کند.

پس از دستگیری، مرد که تازه پی برده کجا آورده شده، روبه‌روی بازپرس (رومن پولانسکی) نشانده می‌شود تا به سوالات او پاسخ دهد. تمام اصرار بازپرس با انکار مرد روبه‌رو می‌شود، در حالی که بازپرس انواع و اقسام روش‌ها و تکنیک‌های بازجویی را به کار می‌گیرد تا بتواند مرد را وادار به اعتراف کند. مدتی نمی‌گذرد مرد ادعا می‌کند که اونوف نام دارد و نویسنده است. گفتن همین یک جمله، از زمین تا آسمان شرایط را به نفع مرد عوض می‌کند. بازپرس که علاقه‌مند و طرفدار پرو پاقرص انوف، نویسنده مشهور است حالا دیگر سر از پا نمی‌شناسد و در ضمن مدام تکرار می‌کند حضور مرد فقط یک تشریفات ساده و اداری است و ادعا می‌کند تمام آثار او را بدون جا انداختن حتی یک کلمه خوانده و حتی شروع می‌کند به نقد و بررسی آثار او. با این همه این مرد حتی اگر انوف نویسنده شهیر هم باشد فرقی در اصل ماجرا نمی‌کند. او مردی است که متهم به قتل است. چه اونوف باشد چه نباشد. حالا اگر اونوف در وهله اول به ذهن نمی‌رسد که آدمکش باشد، ولی مراتب کار اداری چه می‌شود؟ این پرسش‌هایی است که ذهن بازپرس را درگیر کرده و در یک جمله مرد همین‌ها را می‌گوید. شخصیت‌پردازی در فیلم یک تشریفات ساده می‌تواند الگویی برای بیننده باشد تا یک بار برای همیشه با این اصطلاح اخت شود. شخصیت‌های مرد یا همان اونوف، نویسنده معروف و بازپرس اداره پلیس به نوعی در فیلم پرداخت شده و قوام آمده‌اند که گویی این دو فقط و فقط اونوف نویسنده و بازپرس هستند نه بازیگر فیلم. گویی تماشاگر آنها را می‌شناسد و نسبت به سرنوشتشان نگران است. بازی‌های ممتاز ژرارد دی‌پاردیو و رومن پولانسکی نیز در ارائه تایپیکال بی‌نقص اونوف و بازپرس از پایه‌های غیرقابل انکار در موفقیت فیلم است. یک تشریفات ساده، سرشار از غافلگیری‌های بجاست. مدام جای بازپرس و مرد عوض می‌شود و در انتها باز به جای اول خود برگردانده می‌شوند، درست مانند جمله آخر فیلم یعنی در لحظه‌ای که تماشاگر انتظار دارد بازپرس با کمال احترام اونوف را به منزل برگرداند و حتی دستش را ببوسد او رو به اونوف می‌گوید: خب با همه این حرف‌ها شما اگر آقای اونوف هم باشید، خب متهم به قتل هستین. اینو چه کار میشه کرد؟