کاشت نهال، گوهرتپه را تهدید می‌کند

با توجه به تاریخ‌گذاری‌هایی که تاکنون انجام شده، قدیمی‌ترین زمان شکل‌گیری محوطه احتمالا 3400 تا 3500 سال قبل از میلاد تخمین زده شده است که در باستان‌شناسی به آن دوره مس و سنگ گفته می‌شود.

سال گذشته نقشه و محدوده عرصه و حریم این تپه باستانی مشخص شد و به تصویب هم رسید؛ ولی به دلایلی تاکنون ابلاغ نشده است.

علی ماهفروزی، سرپرست کاوش در گوهرتپه در گفت‌وگو با خبرگزاری میراث فرهنگی با اعلام نگرانی از عدم ابلاغ این مصوبه، به دور بودن این تپه باستانی از محدوده شهری اشاره کرد و گفت: تنها خطری که تعویق در تعیین عرصه و حریم این تپه باستانی را تهدید می‌کند، کاشتن نهال مرکبات توسط مردم محلی است؛ چراکه زمین‌های این محدوده جهت کاشت مرکبات مناسب هستند و مردم محلی به دلیل ناآگاهی از عرصه و حریم این محوطه باستانی درصدد کاشت نهال‌های مرکبات برمی‌آیند.

وی درخصوص آخرین کاوش‌هایی که در گوهرتپه انجام شده است، گفت: کاوش‌های فصل جدید گوهرتپه با هدف ادامه‌ مطالعات لایه‌نگاری در قسمت شمالی محوطه انجام شد و هدف، رسیدن به خاک بکر بود؛ ولی کاوش به دلیل کمبود اعتبارات موجود متوقف شد و امید است با تصویب اعتبارات جدید در چند فصل آینده به نتایج درخوری دست یابیم.در حال حاضر حدود 1500 مترمربع از محدوده کاوش شده سقف زده شده است و در کنار این تپه باستانی که اولین سایت موزه پس از انقلاب اسلامی است، مراکزی مانند بانک سفال، آزمایشگاه و کتابخانه طراحی شده است که هرساله مورد استقبال گردشگران بسیاری قرار می‌گیرد.این تپه به عنوان بزرگ‌ترین محوطه باستانی پیش از تاریخ در سال 1379 مورد کاوش قرار گرفته است.

باستان‌شناسان هنگام کاوش روی این تپه و در جستجوی علل نابودی شهر 5 هزار ساله گوهرتپه به شواهدی دست پیدا کردند.

آنان با کشف اسکلتی 4 هزار ساله که روی بقایای حصار 5 هزار ساله گوهرتپه دفن بود، دریافتند گوهرتپه به عنوان نخستین شهر دوره برنز (حوزه جنوب و جنوب شرقی مازندران) بتدریج از بین رفته است.

علی ماهفروزی، سرپرست هیات کاوش گوهرتپه در مورد این تپه گفت: نخستین فصل از پژوهش‌های پروژه مطالعاتی موسوم به «از غار تا شهر» را با این نگرش آغاز کردیم که گوهرتپه به عنوان یکی از نخستین شهرهای منطقه در چه زمانی و چگونه اضمحلال یافت.

به گفته وی، تدفین اسکلت 4 هزار ساله نشان می‌دهد در 4 هزار سال قبل حصار شهر از رونق افتاده، اما زندگی همچنان در گوهرتپه ادامه داشته است. اگرچه شهر گوهرتپه اواخر هزاره دوم پیش از میلاد متروک شد، اما انجام تدفین متعلق به اواسط دوره برنز روی حصار شهر خبر از مرگ تدریجی شهر می‌دهد.

به گفته ماهفروزی، پدیده‌های طبیعی همچون بیماری، سیل، زلزله و تغییر شرایط آب و هوایی در دوران باستان باعث متروک شدن شهرهایی می‌شد، اما مرگ این شهر باستانی به طور تدریجی آغاز شده است. نخستین فصل این مطالعات باستان‌شناسی توسط هیات ایرانی و آلمانی با همکاری باستان‌شناسان علوم میان رشته‌ای از دانشگاه لهستان به پایان رسید. این پروژه برای نخستین بار پس از انقلاب به انجام می‌رسد و موضوع آن چگونگی خروج انسان از غار و شکل‌گیری نخستین شهرها در مازندران است. بر همین اساس حدود 15 هزار سال تغییر و تحولات منطقه مورد بررسی قرار می‌گیرد.

انسان‌هایی که در غارهای باستانی مازندران چون کومیشان، هوتو و کمربند زندگی می‌کردند پس از خروج از غار به مرور باعث پیدایش گوهرتپه شدند. این تپه انسان‌ساز است، یعنی با گذشت زمان مردم ساکن با از بین رفتن مکان‌های قبلی به مکان‌های بالاتر آمده‌اند. در عصر نوسنگی شکل زندگی روستانشینی داشته و در دوره برنز و مفرغ مورد توجه قرار گرفته و حالت شهرنشینی پیدا کرده است. احتمالا تا دوره برنز میانی، فضای مسکونی و محل دفن در یک مکان بود. اما در دوره برنز متاخر (۴۰۰۰ سال قبل) هم از وسعت شهر کاسته شد و هم قبرستان را به خارج از فضای مسکونی انتقال دادند. در بین دوره برنز و آهن حدود ۲۰۰ سال این منطقه خالی از سکنه شد و در عصر آهن قبرستان را به خارج از مکان مسکونی بردند و مکان دارای سراشیبی را برگزیدند تا شاهد نفوذ آب نباشند.

اقوام این منطقه پس از فروپاشی شهر و کوچ به مناطق کوهستانی، اجساد نیاکان خود را برای تدفین در زادگاهشان به گوهر تپه حمل کرده و همراه با مراسم آیینی در این منطقه به خاک می‌سپردند. (این رسم همچنان در میان کوچ‌نشینان منطقه رایج است و نیاکان خود را در زادگاهشان دفن می‌کنند.)