هنر دینی، مخاطب را از زمین جدا می‌کند

هر دو باید از مرحله‌ای فراتر رفته و اتفاقی درونشان افتاده باشد تا به درک مناسبی از هنر دینی برسند. در واقع هم هنرمند باید بتواند به آن فضا برسد و چیزی بیافریند که بتوان آن را دینی قلمداد کرد و هم مخاطب بتواند توان دریافت آن را داشته باشد.

‌ مدعی هنر دینی نیستم، اما وقتی در مناسبت‌های مختلف پوستر‌‌ها یا بیلبورد‌های مختلف را می‌بینم که نوشته‌هایی را مثلا در مورد حضرت فاطمه(س)‌ یا علی(ع)‌ به شیوه‌های مختلف نقش زده‌اند، به این نتیجه می‌رسم که این آثار در حوزه هنر دینی نمی‌گنجند. درواقع بسیاری از اینها سیاه‌مشق‌های هنرمندی است که به کنه ماجرا نرسیده و درک هنر دینی نداشته است. در واقع هنرمند عزیز در برخی از این آثار سطحی سعی می‌کند تا ببیند چه راه‌حلی برای این فرم نوشتن وجود دارد. او انجامش می‌دهد اما در انتها اثر خلق شده تنها کاری که نمی‌کند، این است که آدم را ببرد در فضا و حال و هوای معنوی. این که مثلا نام حضرت ابوالفضل را در ماه محرم و مناسبت‌های مختلف پشت شیشه‌های ماشین می‌نویسند، شاید نمونه خوبی برای این موضوع باشد. عده‌ای با ناآگاهی تمام نام حضرت را با خطی روی بدنه ماشین می‌نویسند و سپس یک شتک خون را روی نام حضرت می‌پاشند و نمی‌دانند که این موضوع می‌تواند در زمره ضد مساله و ضد دین و ضد مذهب قرار گیرد. شما اگر برخی از فیلم‌های خارجی که می‌خواهند ترس و وحشت را القا کنند ببینید، متوجه می‌شوید که آنها با این شیوه تیتراژ کار خود را تصویر می‌کنند و این نشان می‌دهد که هنوز درک درستی از هنر دینی وجود ندارد و شاید ما در نیمه راه و بهتر بگویم ابتدای راه هستیم.

دقیقا. در حقیقت هنرمندان این مسلک یک آدابی را رعایت می‌کنند تا به معنای هنر دینی برسند. ولی وقتی من به عنوان یک هنرمند توانایی به جای آوردن این آداب یا حتی درک آنها برای خلق یک اثر در این محدوده را ندارم، بهتر است وارد گود نشوم.

روزهایی که داشتم این کارها را انجام می‌دادم، با خودم یک تضاد درونی داشتم. ببینید موضوعاتی مانند هنر دینی و قدسی، وقتی حتی درباره‌اش حرف می‌زنیم و کلمه‌اش می‌کنیم، خراب می‌شوند. به نظرم اگر آن حس خوب به دست بیاید خیلی از راه را رفته‌ایم. شاید این امر در کارهایی که اسمی از هنر دینی را نیز یدک نمی‌کشند، بخوبی به چشم بیاید. در حقیقت نمی‌توان دستوری یا سفارشی هنرمند را مجبور کرد که این اثر دینی را پدید آورد. این کنش و واکنشی درونی است که نیازمند ترکیب روحیات دیروزی و امروزی آن هنرمند برای خلق یک اثر در این حوزه است.

امیدوارم هر حرکتی با حسن نیت باشد. همچنان معتقدم که هر چیزی که زیاد تکرار بشود از کیفیت می‌افتد. شاید بتوان این امر را در معادله مشهوری قرار داد که می‌گوید تبلیغ زیاد، کارکردی ضد تبلیغی دارد. به نظرم نباید هر کسی این اجازه را به خودش بدهد که در حوزه هنر دینی وارد شود. بهتر است آدم‌هایی که آثارشان به این موضوعات و مفاهیم نزدیک‌تر است، بیشتر در این زمینه به کار بپردازند و آدم‌هایی مثل من فقط مشق کنند.

شاید در حیطه خط و خوشنویسی به واسطه این‌که از قدیم هم آن را هنر قدسی می‌نامیدند، اتفاقات بهتری افتاده باشد. شاید حتی بتوانیم بگوییم که در میان تمامی هنرهای تجسمی تنها در زمینه خوشنویسی می‌توانیم به مفهوم هنر دینی نزدیک‌تر شویم. در دیگر شاخه‌های تجسمی، چون خود اثر یک فرم انتزاعی دارد و بیننده می‌تواند برداشت‌های شخصی خودش را در این زمینه داشته باشد، کار سخت‌تر است.

وقتی من در انجمن تصویرگران کودک سمتی داشتم، اجازه نمی‌دادم هر اثری با نام هنر دینی به خورد ذهن کودک داده شود. کار در این حوزه مانند راه رفتن روی لبه تیغ است. هر اشتباه باعث خواهد شد لطمات جبران‌ناپذیری را به ذهن پویای کودک وارد کنیم، کار سختی است. به نظرم در این زمینه باید دست به عصا راه رفت.