نبود قانون برای پیگیری سرقت‌های سینمایی

آخر هفته گذشته، معاون سینمایی وزارت ارشاد، در نامه‌ای به علیرضا سجادپور از او خواست به عنوان مدیرکل اداره نظارت و ارزشیابی آن معاونت، راهکاری را تهیه کند تا بعد از این هیچ کس براحتی دیگران را متهم به سرقت فیلمنامه نکند.

جواد شمقدری در نامه خود آورده است: طی یک ماه اخیر، 3نفر مدعی شده‌اند فیلم‌های ساخته شده براساس نوشته آنان است. فارغ از صحت و سقم این ادعاها به نظر می‌رسد طرح این‌گونه مباحث که بعضاً هم درستی آنها مورد تأیید واقع نمی‌شود، بیش از آن‌که هدفشان استیفای حقوق معنوی ومادی اثر باشد، جو بی‌اعتمادی و بی‌نظمی و هرج و مرج را در اذهان عمومی القاء می‌کند. او در ادامه نامه خود خواسته تا مدیرکل اداره نظارت و ارزشیابی هرچه سریع‌تر در این زمینه اقدام کرده و راهکاری را برای سامان دادن این مشکل ارائه دهد.

فیلم‌های «آقا یوسف» به کارگردانی علی رفیعی و «قصه‌پریا» به کارگردانی فریدون جیرانی از جمله آثاری هستند که در ماه جاری از سوی افرادی متهم به سرقت ادبی شده‌اند.

علیرضا سجادپور که مورد خطاب نامه شمقدری است، در گفت‌وگو با «جام‌جم» در این باره می‌گوید: برای سامان دادن به وضعیت نامناسب فعلی و کاهش موارد ادعاهای مطرح شده در ارتباط با سرقت‌های هنری و ادبی نیازمند توجه به 2 حوزه هستیم؛ ابتدا باید قوانین و سازوکار مناسب برای بررسی دقیق این ادعاها را داشته باشیم و سپس از طرح زود هنگام این موارد در رسانه‌ها بپرهیزیم. مدیرکل اداره نظارت و ارزشیابی معاونت سینمایی ادامه می‌دهد: با توجه به راه‌اندازی بانک فیلمنامه که در آن تمام متون سینمایی، ویدئویی و... با ذکر تاریخ ثبت می‌شوند، هر ادعایی مبنی بر سرقت فیلمنامه، طرح یا ایده قابل بررسی است و گروه‌های کارشناسی می‌توانند در باره آن اظهار نظر کنند.

البته سجاد پور در این بحث یک «اما» می‌گذارد و می‌افزاید: اما اگر ادعایی مبنی بر سرقت ادبی از یک نمایشنامه یا داستان مطرح شود، چون از دایره اطلاعات معاونت سینمایی خارج است، رسیدگی به آن کمی پیچیده‌تر می‌شود که البته به هیچ وجه به معنای آن نیست که نمی‌توان در باره درستی یا نادرستی‌اش حکم داد. وی همچنین از رسانه‌ها می‌خواهد تا قبل از اثبات شدن هرادعایی از انعکاس آن پرهیز کنند تا فضای هنری کشور دچار تشویش نشده و بی‌جهت آبروی هنرمندان ریخته نشود.

سجادپور از آغاز پیگیری‌های اداره کل نظارت و ارزشیابی در باره ادعاهای مطرح شده چند ماه اخیر خبر می‌دهد و می‌گوید که همزمان با رسیدگی به مصداق‌های نامه معاون سینمایی وزیر ارشاد، به فکر ساماندهی و قانونمند کردن بحث سرقت ادبی و هنری نیز خواهد بود.

وقتی بحث قانون و ضوابط پیش می‌آید، نخستین جایی که باید به سراغش رفت، قوه قضاییه است. در همین ارتباط با مدیرکل اداره مالکیت صنعتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور که زیر نظر این قوه فعالیت می‌کند، تماس می‌گیریم و نظر او را در این ارتباط جویا می‌شویم. محمدحسن کیانی با اشاره به این که در این زمینه قانونی مربوط به سال 1348 و آیین‌نامه‌ای صادر شده در سال 1352 وجود دارد، می‌افزاید: متاسفانه بر خلاف عرصه مالکیت صنعتی، در بحث آثار معنوی و فکری، ضعف قانونی وجود دارد و ساز و کار حقوقی لازم در این عرصه پیش‌بینی نشده است. وی ادامه می‌دهد: در زمینه نشان‌ها، علائم و ثبت اختراعات صنعتی، قوانین خوبی تصویب شده است که باید برای آثار معنوی هم که از پیچیدگی بیشتری برخوردارند، چنین بستری فراهم شود.

برای آشنایی با پیچیدگی این ادعاها، پای صحبت‌های علیرضا نادری، نویسنده و کارگردانی می‌نشینیم که بسیاری از متونش در قالب فیلم سینمایی، تئاتر و سریال تلویزیونی ساخته شده است. او در گفت‌وگو با «جام‌جم» می‌گوید: بعضی وقت‌ها، بسیاری از این ادعاها اصولا بی‌مورد است. برای مثال کسی می‌آید و می‌گوید که ایده او سرقت شده است، در حالی که آنچه او مدعی آن است، به هیچ وجه یک ایده نیست و تنها نقطه شروعی برای یک درام است که می‌تواند به ذهن هرکسی برسد.

نادری با اشاره به این که مساله «توارد» (همزمانی خطور ایده‌ به ذهن 2 هنرمند) را در خلق آثار هنری و نمایشی نباید نادیده گرفت، ادامه می‌دهد: برای همین باید در وضع هر قانونی، بدرستی بین نقطه شروع یک درام، ایده، طرح و یک اثر کامل تفاوت قائل شد و هر ادعایی را با دقت بررسی کرد.

با این حال، این فیلمنامه‌نویس بر این که سرقت ایده‌ها و طرح‌های سینمایی متاسفانه بسیار رواج دارد، تاکید می‌کند و با تاسف می‌گوید: با توجه به این که ایده‌ها و طرح‌ها جایی ثبت نمی‌شوند و به طور شفاهی و غیررسمی از سوی صاحبانشان به بسیاری از افراد ارائه می‌شوند، ردیابی و بررسی آنها سخت است. البته در باره خلأ‌های قانونی این عرصه هم تاکید می‌کند: من در 2 مورد مدعی هستم که متن‌هایم بدون اجازه مورد استفاده فیلمسازان قرار گرفته‌اند که به دلیل نبود قوانین رسا و شفاف در این حوزه، پیگیر ماجرا نشده‌ام، چون می‌دانم به جایی نمی‌رسم.