وابستگی، سد راه بلوغ

در خانواده‌های جدید که پیوند زن و مرد براساس نوعی دلبستگی عاطفی شدید صورت می‌گیرد، جایگاه فرزندان نیز تغییر می‌کند. اگر در گذشته فرزندان خانواده برای والدین عامل فراهم‌آورنده نیروی کار بیشتر و نیز بقای نسل خانواده بودند، امروز رابطه والدین و فرزندان بیشتر جنبه عاطفی پیدا کرده است.

پدر و مادر فرزندانشان را بی‌دریغ دوست دارند. این علاقه و عشق به فرزند در سال‌های کودکی می‌تواند زمینه‌ساز اعتماد به نفس و احساس امنیت در کودک گردد، اما اگر از حد اعتدال فراتر رود و باعث شود پدر و مادر در سال‌های نوجوانی و جوانی نیز به حکم این عشق، قصد حضور و دخالت در همه‌ ساحت‌های زندگی فردی و اجتماعی فرزند داشته باشند، می‌تواند موجب آسیب باشد.

یکی از مهم‌ترین این آسیب‌ها وابستگی بیش از حد فرزندان به والدین خواهد بود که می‌توان آن را وابستگی ناسالم نامید. آنچه که وابستگی سالم را از وابستگی ناسالم جدا می‌کند، علت پدیدار شدن آن، مدت زمان آن و نتیجه ادامه پیدا کردن آن است. وابستگی ناسالم آنجایی اتفاق می‌افتد که فرد تلاش می‌کند که دیگری را از لحاظ فکری و احساسی و شخصیتی تابع و مطیع خود سازد؛ همواره برای او احساس نگرانی داشته باشد و تمامی رفتار و حرکات او را تحت کنترل خود در بیاورد.

زمانی که نوجوانی می‌خواهد استقلال خود را به دست آورد و وارد واقعیت زندگی شود، اگر والدین او از ترس اشتباه کردن و در خطر افتادن، مانع حرکت مستقل او ‌شوند و همواره با نگرانی کارهای او را تعقیب کنند و دستورات زندگی برایش صادر ‌کنند، در واقع زمینه بروز وابستگی ناسالم فرزندشان به خانواده را فراهم می‌سازند. معمولا افرادی که دارای این گونه کنترل‌ها و هدایت‌ها هستند، بعد از جدایی از خانواده دچار احساس خلأ خواهند شد و آمادگی برای کج‌روی‌های اجتماعی در آنها به وجود می‌آید.

جوانانی که دچار وابستگی ناسالم به والدین خویش هستند، دچار نوعی کمبود حرمت و اعتماد به نفس نیز هستند. آنها نه قدرت ریسک کردن خواهند داشت و نه انجام فعالیت‌هایی که نیاز به شهامت و اعتماد به نفس فردی دارد.

در خانواده‌های امروزی که مدیریت همه‌ابعاد روابط خانوادگی به‌ عهده پدران و مادران است، توجه به نوع ارتباط با فرزندان می‌تواند از بروز وابستگی‌های ناسالم جلوگیری کند. پدران و مادران باید درک کنند که ارتباط با فرزندان در سنین مختلف، اشکال متفاوتی را اقتضا می‌کند. جلوگیری از شکل‌گیری استقلال فردی در سنین نوجوانی و جوانی مانع از تکامل شخصیت و بلوغ اجتماعی فرزندان خواهد شد.

اعطای استقلال فردی به فرزندان به معنای رها کردن و گسستن پیوندهای عاطفی با آنان نیست. گفت‌وگوی متقابل پدر و مادر با فرزندان در فضایی دوستانه، با کمترین دخالت والدین می‌تواند از اشتباهات احتمالی جوانان در تجربه‌های فردیشان بکاهد.