پایان 45 سال بی‌برنامگی در شهر

اما با تصویب طرح تفصیلی شهر تهران در سیصد و شصت و پنجمین جلسه شورای شهر در فروردین امسال که پشتوانه 5 سال کار کارشناسی را نیز با خود یدک می‌کشید، سرانجام پس از 4 دهه کلانشهر تهران دارای یک طرح تفصیلی جدید و به روز شد. مسوولان شهری امیدهای بسیاری به طرح تفصیلی جدید شهر تهران بسته‌اند؛ به طوری که معتقدند با اجرایی شدن این طرح از سال جاری و موظف کردن شهرداری‌های مناطق به رعایت بند به بند آن کلانشهر تهران از بسیاری معضلاتی که هم‌اکنون با آن دست به گریبان است، مانند توسعه افسارگسیخته شهر، افزایش مهاجرپذیری و به دنبال آن حاشیه‌نشینی، ساخت و سازهای غیرمجاز و... رهایی یابد.

45 سال پیش وقتی عبدالعزیز فرمانفرماییان (شهردار وقت) نخستین طرح جامع شهر تهران را در سال 1345 طراحی کرد و توسعه شهر تهران به صورت افقی بر مبنای این طرح برنامه‌ریزی شد هیچ کس فکرش را نمی‌کرد کلانشهری مانند تهران با همه تغییرات و تحولاتی که طی چند دهه اخیر به خود دیده است، هنوز هم با همان طرح جامع 45 سال پیش اداره شود. از سوی دیگر، گرچه این طرح نخستین طرح جامع شهری بود و براساس آن نیز طرح تفصیلی شکل گرفت، اما به نظر می‌رسید محاسبه‌ها برای پهنه‌بندی شهر تهران براساس الگوی افقی چندان هم درست نبود. با اجرایی شدن این طرح، بتدریج روستاهای بسیاری به درون شهر کشیده شدند و شهر تهران توسعه افسار گسیخته‌ای را در پیش گرفت که همین موضوع موجب نابسامانی و به هم ریختگی چهره شهر شد. همین امر موجب شد بتدریج شهر بدون برنامه و به دور از چشم مدیران شهری از طرح تفصیلی‌اش فاصله بگیرد؛ موضوعی که کم‌کم از دید مسوولان شهری به عنوان یک معضل خودنمایی کرد.

با آنچه گفته شد، از 45 سال پیش که اولین و تنها طرح جامع و تفصیلی شهر تهران تهیه و تدوین شد، دیگر پایتخت دارای طرح جامع شهری نشد تا این‌که سال 82 بتدریج زمزمه‌های از گوشه و کنار از سوی مدیران شهری برای تهیه و تدوین طرح جامع شهر تهران به گوش رسید.

حالا با گذشت 45 سال از نخستین طرح جامع و تفصیلی شهر تهران سرانجام با تصویب طرح جامع و تفصیلی شهر تهران در نخستین جلسات شورای شهر در فروردین ماه امسال تهران صاحب سند مرجعی برای توسعه شهر می‌شود.

این طرح از ابتدای فروردین سال‌جاری مبنای توسعه شهر تهران قرار گرفته و قرار است که از این پس، تمام اتفاقاتی که در گستره تهران شکل می‌گیرد، با محوریت طرح تفصیلی باشد.

رئیس کمیته شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر تهران در جریان یکی از جلسات بررسی این طرح به مسائل کارشناسی مورد تاکید شورای شهر اشاره کرد و می‌گوید: از سال 87 تا سال 89 برای 22 منطقه تهران 406 نقشه با مقیاس یک‌ دو هزارم تهیه شد؛ به‌گونه‌ای که بتواند برای تمامی مناطق شهر تهران مرجع باشد.

خسرو دانشجو، رئیس کمیته معماری و شهرسازی شورای شهر تهران ضمن مثبت ارزیابی کردن قابلیت اجرای این طرح در شهر تهران می‌گوید: تهیه طرح جامع و تفصیلی تفاوت بنیادینی با روش‌های سنتی داشته است. وی انتظار شورای شهر را حمایت، تاکید و پافشاری شهردار تهران و معاون شهرسازی وی از طرح تفصیلی یکپارچه شهر تهران و عدم‌صدور هیچ پروانه‌ای خارج از این دستورالعمل دانسته و معتقد است: با اجرای این طرح می‌توان گفت شهر تهران دارای سند مرجعی است و دیگر با سلیقه مدیریتی اداره نخواهد شد.

رئیس شورای شهر تهران نیز با تاکید بر این‌که طرح تفصیلی یکپارچه شهر تهران یک طرح خشک نبوده و طرحی راهبردی و قابل انعطاف است، تصریح می‌کند: گروهی 15 تا 20 نفره از استادان شهرسازی این تغییرات را زیر نظر داشته، ضمن این‌که برخی تغییرات به صورت دوره‌ای 5 ساله در این طرح اعمال خواهد شد. طرح تفصیلی یکپارچه شهر تهران به عنوان یک سند مرجع به شمار رفته و از ابتدای امسال کسی اجازه رجوع به طرح تفصیلی گذشته را نخواهد داشت.

این گفته محمدباقر قالیباف شهردار تهران است که به لزوم وجود شورای راهبردی برای این طرح تاکید کرده و می‌گوید: پس از در اختیار قرار گرفتن نقشه‌های دیجیتال شهر در سیستم تحت وب در دفاتر خدمات الکترونیک شهر، امکان تخلفات به حداقل ممکن خواهد رسید، ضمن این‌که هر شخص می‌تواند با رجوع به این نقشه در خصوص وضعیت ملک خود برنامه‌ریزی کند.

جلوگیری از گسترش و توسعه شهر تهران از موضوعات مهم در طرح جامع و تفصیلی تهران است و حتی مساحت تهران کمتر از مساحت فعلی نیز دیده شده است.

قائم مقام معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران با اشاره به این که در طرح تفصیلی تهران این شهر، بزرگ‌تر از آنچه هم اکنون هست، نمی‌شود می‌گوید: در طرح جامع تهران تاکید جدی شده است که از گسترش شهر جلوگیری شود و قرار نیست مساحت تهران از مساحت فعلی بیشتر شود.

نادر کرمی با بیان این که تعداد طبقات در طرح تفصیلی و در هر پهنه مشخص است، خاطر نشان می‌کند: یکی دیگر از نکاتی که در طرح تفصیلی برای جلوگیری از بروز ناهنجاری در گسترش شهر تاکید شده، این است که با توجه به هر پهنه تعداد طبقات نیز مشخص است و مدیریت سلیقه‌ای در آن اعمال نخواهد شد.

به گفته کرمی بر اساس طرح جدید، دیگر بلند و کوتاه بودن ساختمان‌ها را سلیقه افراد مشخص نمی‌کند و با توجه به پهنه، شکل ساخت‌وسازها و تعداد طبقات تعیین شده است. از سوی دیگر معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران از اجرای قاطع طرح تفصیلی تهران از امسال خبر داده و می‌گوید: با اجرای این طرح، تهران پس از 30 سال براساس یک سند توسعه مشخص اداره خواهد شد.

معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران پیش‌بینی می‌کند تغییرات در حداقل زمان ممکن انجام شود و مناطق موظف هستند تا همه پروانه‌ها را براساس طرح تفصیلی جدید صادر کنند. به گفته وی همچنین ساختمان‌هایی که شهرداری آنها را می‌سازد نیز باید علاوه بر داشتن پروانه ساخت، تایید نمای ساختمان را از اداره کل معماری و ساختمان دریافت کنند.

معصومی تاکید می‌کند: با اجرایی شدن طرح تفصیلی شهر تهران، اجرای ماده 33 واحد شناسنامه فنی و ملکی نیز برای همه ساختمان‌های شهرداری الزامی می‌شود و شهرداران مناطق موظف هستند این ضوابط را به‌طور کامل رعایت کنند.

با توجه به زلزله‌خیز بودن تهران ضرورت دارد توسعه شهر براساس برنامه‌ای جامع شکل بگیرد، اما نه تنها این اتفاق نیفتاده بلکه حریم هیچ گسلی هم در آن رعایت نشده است. این گفته پدر علم زلزله ایران است که معتقد است: اگر از همان ابتدای توسعه ارضی و انسانی شهر تهران، مدیریت شهری اقدام به تهیه طرح‌های جامع و تفصیلی و به‌تبع آن تعیین حریم گسل‌ها می‌کرد شاید شاهد بلندمرتبه‌سازی‌ روی گسل‌ها نبودیم که درصورت وقوع زلزله بیشترین خرابی‌ها و خسارات را به بار آورند. بهرام عکاشه تهیه و اجرای طرح تفصیلی را یک اتفاق بزرگ برای پایتخت دانسته و معتقد است: با این اقدام حداقل روی گسل‌های اصلی شهر که شناسایی شده‌اند و میزان تخریب‌شان مشخص‌شده بلندمرتبه‌سازی‌ انجام نمی‌شود و شهروندان در صورت وقوع زلزله آسیب کمتری می‌بینند. سرانجام پس از 4 دهه توقف در تدوین و تصویب طرح جدیدی برای اداره کلانشهر تهران این شهر در حالی از امسال قرار است بر مبنای طرح تفصیلی جدید خود اداره شود که مسوولان شهری امید بسیاری به کارکردهای مثبت و موثر این طرح برای اداره مطلوب شهر و کنترل بسیاری معضلات مبتلا به آن بسته‌اند.