البرز،دیواری بلندتر از دیوار چین

قله‌های بلند دماوند و علم‌کوه که مرتفع‌ترین قلل ایران هستند، در این رشته‌کوه قرار دارند.

شاید از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی این کوهستان وسیع و مرتفع، تنوع اقلیم آب و هوایی آن باشد؛ در شمال رشته‌کوه البرز، دریای خزر قرار گرفته و در جنوب آن کویر و فلات مرکزی ایران.

ارتفاع زیاد البرز که مثل دیواری اقلیم مرطوب خزری را از سرزمین‌های جنوب جدا کرده، باعث شده است در شمال این رشته‌کوه، منطقه سرسبز و پرباران و جنگلی خزر به وجود آید و در جنوب آن منطقه‌ای نسبتا خشک و با کمترین پوشش گیاهی ایجاد شود.

این تفاوت دو اقلیم در سفر از تهران به شمال وقتی از تونل کندوان رد می‌شوید به بهترین صورت ممکن احساس می‌شود. با گذر از این تونل، ناگهان آب و هوای خشک منطقه گچسر به پایان می‌رسد و آب و هوای مرطوب منطقه پل زنگوله و سیاه بیشه در برابر شما خودنمایی می‌کند.

در سفر از جاده فیروزکوه و بعد از گذشتن از شهر فیروزکوه وقتی به سمت شمال حرکت می‌کنید، در بیشتر ایام سال سرریز مه در منطقه گدوک که درواقع در فاصله اقلیم شمال و جنوب رشته‌کوه البرز است از زیبایی‌های طبیعی این منطقه به حساب می‌آید.

اینها تجربه گردشگری‌ای است که خیلی از ایرانیان داشته‌اند، اما تفاوت اقلیم خزری و کویری به شکل زیبایی در آنجا خود را نشان می‌دهد. منطقه گلوگاه در شرقی‌ترین نقطه استان مازندران است. وقتی از ساری حدود 70 کیلومتر به سمت شرق برانید و از بهشهر رد شوید، به شهر کوچک گلوگاه می‌رسید. از گلوگاه به سمت جنوب، جاده‌ای است که پس از حدود 100 کیلومتر نهایتا به دامغان می‌رسد و کافی است حدود 30 کیلومتر این جاده را از گلوگاه به سمت جنوب برانید، پس از عبور از جنگل زیبای گلوگاه به توسکا چشمه می‌رسید و پس از آن ناگهان اقلیم عوض می‌شود و کوهستان نیمه‌خشک هزار جریب در پیش چشمانتان ظاهر می‌شود. در اکثر ایام سال که من این جاده را رفته‌ام، تفاوت آب و هوا به صورت تغییر هوای بارانی یا برفی به هوای آفتابی را تجربه کرده‌ام که در عرض کمتر از چند دقیقه در حین سفر با اتومبیل می‌توان آن را حس کرد.

از دیگر زیبایی‌های طبیعی که کوهستان البرز ایجاد کرده، رودهای پرآب و خروشانی است که در دامنه‌های شمالی و جنوبی این کوه جریان دارند. این رودها که سفیدرود پرآب‌ترین آنهاست، قسمت زیادی از آب دریای خزر را تامین می‌کنند؛ رودهایی که در گذشته‌های دور نیز با جاری شدن به سمت مرکز ایران قسمت زیادی از آب دریای مرکزی ایران را تامین می‌کردند که با افت بارش در این منطقه، این رودها نیز کم‌آب و فصلی شدند و دریای مرکزی ایران خشکید و اکنون کویر مرکزی جای آن را گرفته است؛ منطقه‌ای که به‌جز دریاچه نمک که فقط روزهای محدودی از سال اندکی آب وسط آن جمع می‌شود و دریاچه حوض سلطان که آن هم تا خشک شدن کامل فاصله کمی دارد، اثری از آن نیست. در فرصت‌های دیگر در مورد روستاهای زیبای دامنه‌های جنوبی و شمالی البرز و چشمه‌های آب گرم و سرد این منطقه خواهیم نوشت.

دکتر رضا کریمی