در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
کارآگاهان مبارزه با کلاهبرداری چند استان کشور از مدتی قبل با سیلی از شکایتهای مشابه مواجه شدند که همه آنها از فعالیت یکشیاد حرفهای حکایت داشت.
این افراد مدعی بودند شخصی ناشناس با این ادعا که آنان در یک قرعهکشی برنده شدهاند دست به کلاهبرداری زده است. یکی از شاکیان که ساکن استان قم است به ماموران گفت: چند روز قبل یک پیامک دریافت کردم که در آن نوشته شده بود در یک قرعهکشی بین دارندگان خطوط تلفن همراه برنده شدهام و یک خط موبایل و یک دستگاه گوشی تلفن همراه به عنوان جایزه برایم در نظر گرفته شده است.
من که هیچوقت در زندگی در هیچ قرعهکشی برنده نشده بودم از دریافت این پیام خیلی خوشحال شدم و پیش خودم گفتم بالاخره یک بار شانس به من رو کرده است.
در آن پیامک نوشته شده بود برای این که جایزه برایم ارسال شود باید مبلغ 15 هزار تومان به یک شماره حساب واریز کنم. من هم این کار را انجام دادم، اما هر چه منتظر ماندم خبری از هدیه نشد تا این که وقتی با چند نفر مشورت کردم به این نتیجه رسیدم که فرستنده پیامک یک کلاهبردار بوده است.
اظهاراتی که این مالباخته به زبان آورد شبیه به گفتههای دیگر فریبخوردگانی بود که در استانهای آذربایجان غربی، فارس و اصفهان سکونت داشتند. به این ترتیب پرونده تجمیع و تلاشها برای دستگیری مرد شیاد آغاز شد.
کارآگاهان با ردیابی شماره حساب اعلام شده و همچنین شماره تلفن اعتباری مجرم ناشناس به این نتیجه رسیدند که وی در یکی از شهرهای آذربایجان غربی کشور زندگی میکند. متهم پس از بازداشت اعتراف کرد که در مدتی کوتاه 150 میلیون تومان به جیبزده است.
او گفت: در حالی که دنبال راهی برای پولدار شدن میگشتم فکر این نوع کلاهبرداری به ذهنم رسید و با خریدن یک خط اعتباری کارم را شروع کردم. من روزانه برای افراد زیادی پیامک میفرستادم و هر چند بسیاری به این اساماسها توجه نمیکردند، برخی نیز به همین سادگی فریب میخوردند و پول درخواستیام را پرداخت میکردند تا جایزهشان را دریافت کنند.
حمید در ادامه اعترافاتش گفت: روزانه بین 200 تا 300 نفر از شهرهای مختلف به حسابم پول واریز میکردند یا برایم شارژ میفرستادند و به این ترتیب من در روزهایی که به این کار مشغول میشدم بین 2 تا 30 میلیون تومان درآمد داشتم و قصد داشتم به این کار ادامه بدهم.
امانالله قرایی مقدم: جامعهشناس
با پیشرفت تکنولوژی، جرایم نیز شکل و شمایل جدیدی به خود میگیرند. اما این موج آرام و خزنده از کجا سرچشمه میگیرد و به کجا میرود؟ یکی از اصلیترین دلایلی که آسیبشناسان برای تغییر رویه در جرایم ذکر میکنند، افزایش ناگهانی جمعیت است. امانالله قراییمقدم، جامعهشناس، در پاسخ به سوال مطرح شده، ابتدا نظرات متخصصان مشهور دنیا را در این باره توضیح میدهد: طبق تئوری دورکیم، جامعهشناس، تغییرات کمی منجر به تغییرات کیفی میشود. زمانی که جمعیت افزایش پیدا میکند، همه چیز را تحتتاثیر قرار میدهد. ابنخلدون، فیلسوف اسلامی معتقد است افزایش جمعیت موجب افزایش آلودگی هوا میشود. ریکاردو، اقتصاددان بزرگ میگوید که افزایش جمعیت، قانون بازده نزولی را در اقتصاد به دنبال دارد و باعث تضعیف وضعیت اقتصادی میشود. شاتوبریان، نویسنده فرانسوی میگوید: اضمحلال دولتها در اشتباههای آنها نیست، بلکه ریشه در افزایش بیرویه جمعیت دارد. ووگت، داستان بشر امروز را در شرایط رشد سریع جمعیت، به شخصی تشبیه میکند که کفشهای 2 شماره کوچکتر از خود به پا کرده است.
او با تاکید بر این که تغییر کمی، تغییر کیفی را به همراه دارد، میگوید: وقتی جمعیت افزایش پیدا میکند، نوع جرایم نیز عوض میشود. بخصوص که تکنولوژی و علم نیز پیشرفت میکند. 50 سال پیش جمعیت به این میزان نبود. کامپیوتر و اینترنت و بانکداری الکترونیکی هم نبود. جمعیت کم بود و جرایم ساده بود. اما حالا با تغییر میزان جمعیت، وضعیت فرهنگی و اجتماعی مردم نیز تغییر کرده است. در نتیجه این تغییرات جرایم جدید به وجود میآیند و جرایم گذشته نیز تغییرشکل پیدا میکنند. قراییمقدم ارتباط افزایش جمعیت و جرم را تشریح میکند: افزایش بیرویه جمعیت، وقتی که با صنعتیشدن همزمان شد، فاجعهای دوچندان آفرید. بیکاری افزایش پیدا کرد، فقر به وجود آمد، اعتیاد پیدا شد و بزهکاری و فحشا بیشتر شد. شاید بتوان افزایش جمعیت را مهمترین عامل بسترساز برای وقوع جرم دانست.
او ادامه میدهد: «امروز میبینیم که جرایم در نقاطی که تراکم جمعیت وجود دارد رخ میدهد. نظیر شهرهای بزرگ و مهاجرپذیر. توجه کنید که بعد از انقلاب صنعتی، ماشینها جای کارگران را گرفتند و بسیاری از روستاییان بیکار شدند. جمعیت آنان نیز چندین برابر شد. در نتیجه به سمت شهرها روی آوردند. بیکاری امالفساد است و ریشه بسیاری از بزهکاریها و جرایم است. مهاجرت نیز یکی دیگر از فاکتورهای زمینهساز جرم است.» این جامعهشناس تصریح میکند: «در گذشته ماشینآلات صنعتی نبودند. اما حالا یک کومباین کار دهها کارگر را در آن واحد انجام میدهد. پیشرفت تکنولوژی از طرفی بیکاری را که یکی از عوامل اصلی گرایش به سمت جرم است افزایش داده و هم کیفیت و نوع جرایم را تغییر داده است.»
او از کم شدن گرایش به مسائل دینی و اخلاقیات به عنوان نتیجه دیگر رشد بیرویه جمعیت و جامعه مدرن یاد میکند: وقتی اخلاقیات از بین میروند، راه برای دستزدن به جرایم باز میشود.
حسین شاملو:کارشناس قضایی
در این پرونده شاهد کلاهبرداری کلانی هستیم که در اثر زودباوری و اطمینان بدون تحقیقات اولیه صورت گرفته است. گرچه میزان مالی که هر شخص از دست داده زیاد نیست، اما یک کلاهبرداری سنگین اتفاق افتاده است و چنین جرمی تنها بزهدیدگان را تحتتاثیر قرار نمیدهد بلکه بر کل جامعه تاثیر میگذارد. متهم در این مورد با استفاده از سادهلوحی عدهای از هموطنان مرتکب این جرم شده است. در این مورد باید به مردم عزیز توصیه کنیم که قبل از انجام هر کاری آن را به دقت بررسی کنند. نباید به گونهای باشد که هر شخصی بدون انجام تحقیقات بخواهد معاملهای را انجام دهد. در پیامک آمده این مبلغ را به حساب بریزید. نباید بدون دیدن صاحبحساب و حتی صحبت با او اطمینان کرد. باید مشخص شود که هویت طرف معامله چیست. زمانی که این فرد جای ثابتی ندارد، مجوزی ندارد و صلاحیت لازم را هم ندارد نباید به او اعتماد کرد. این که قربانیان زیان دیدهاند و مالشان از بین رفته ناشی از غفلت آنهاست وگرنه اینگونه مجرمان فرصت کلاهبرداری پیدا نمیکنند.توصیه بنده این است که در چنین مواقعی، یعنی زمانی که مردم با مسائلی نو روبهرو میشوند که درباره آن آگاهی ندارند مشورت کنند. هم میتوانند به پلیس گزارش دهند و هم دادسرای محل در خدمت آنهاست. اگر این مورد را به دادسرای محل گزارش دهند حتما این مورد تحت بررسی و پیگرد قرار میگیرد. نیروهای انتظامی و قضایی قادر خواهند بود انگیزه و علت این اتفاق را کشف کنند.
یکی از موارد پیشگیری از جرم همین گزارش دادن به موقع به پلیس است. شاید اگر از آن دو سههزار نفری که این متهم در روز اول به آنها پیامک زده عدهای گزارش میدادند هیچگاه این عده زیاد قربانی کلاهبرداری این فرد نمیشدند.در پایان باید بر این نکته تاکید کنم که اگر بنا بر قرعهکشی از سوی مخابرات باشد موضوع از طریق رسانهها و صداوسیما خبررسانی میشود و مردم نباید هر شایعهای را باور کنند.
فرشته اسدی: وکیل دادگستری
فرشته اسدی، وکیل دادگستری، در گفتوگویی کوتاه درباره این پرونده و موارد مشابه توضیحاتی داده است.
مبلغی که هر شخص در این ماجرا از دست داده زیاد نیست و ممکن است خیلیها از شکایت صرفنظر کنند. با این حساب پرونده این مرد چه خواهد شد؟
حتی اگر یک نفر هم شکایت کرده باشد مراجع قضایی موظف به رسیدگی هستند. حتما در بررسیهای انجام شده از سوی این مراجع ابعاد جرم مشخص شده است. احتمالا این جرم عمومی تلقی میشود و حتی اعلام جرم برای آغاز دادرسی کفایت میکند.
منظور از جرم عمومی چیست؟
جرایم به دو دسته عام و خاص تقسیم میشوند. این توضیح را بدهم که همه جرایم جنبههای عمومی هم دارند. مردی که به زنش نفقه نمیدهد تنها همسرش را متضرر نکرده بلکه به جامعه نیز ضرر میرساند. اما در چنین جرایمی جنبه عمومی جرم ضعیف است. برعکس در بعضی جرایم جنبه عمومی جرم روشنتر است. مانند قتل که به صرف این که گزارش شود تحقیقات آغاز میشود و پرونده به جریان میافتد. به نظر من در این ماجرا هم یک جرم عمومی صورت گرفته است. در چنین پروندهای حتی اگر یک شاکی هم نباشد مدعیالعموم ماجرا را پی خواهد گرفت.
مجازات مجرم چیست؟
بستگی به جزئیات پرونده دارد. اگر مطابق ماده یک قانون تشدید مجازات ارتشا و کلاهبرداری با متهم برخورد شود مجازات آن علاوه بر رد مال جزای نقدی است که قاضی میتواند تا میزان مالی که متهم به دست آورده تعیین کند. ضمنا از یک سال تا 7 سال حبس هم دارد که شامل تخفیف نمیشود. در مورد رد مال هم باید همه افراد مال خود را مطالبه کنند. اما اگر مطابق ماده دو همین قانون با متهم برخورد شود جرم او کلاهبرداری محسوب نشده بلکه فقط تحصیل مال از طریق نامشروع است. در این صورت مجازاتش سبکتر است. رد مال و جزای نقدی و حبس از 6 ماه تا 2 سال قابل تبدیل به جزای نقدی و شامل تخفیف هم هست.
فرق کلاهبرداری و تحصیل مال از طریق نامشروع چیست؟
در کلاهبرداری قانونگذار تاکید میکند که مجرم مانور متقلبانه داشته باشد. اما صرف دروغگویی این فرد بعید به نظر میرسد که مانور متقلبانه به حساب آید. اما بدون شک تحصیل مال از طریق نامشروع کرده است. البته باید تاکید کنم که ما به جزئیات پرونده دسترسی نداریم و نمیتوان صددرصد گفت جرم متهم و مجازاتش چیست.
سارا لقایی
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: