تالاب‌ها اعجاز بی‌بدیل طبیعت

 به گزارش واحد مرکزی خبر، در فرهنگ عامه تالاب به زمینهای خـیس و باتـلاقی و غـیرقابل کشاورزی اطلاق می‌شود اما از نظر ریشه لغوی، تالاب از 2 کلمه تال و آب تشکیل شده است و به معنی زمینهای پوشیده از آب است.

درکنوانسیون رامسر (توافق بین‌المللی که براساس آن کشورهای عضو در خصوص تالابهای مهم جهان به ویژه زیستگاههای پرندگان آبزی و کنارآبزی و نحوه حفاظت از آنها مطالعه، تحقیق و حمایت می‌کنند و در حال حاضر بیش از 150 کشور عضو این کنوانسیون هستند ) که در 13 بهمن ماه سال 1349 ( 1971 میلادی) برای نخستین بار به میزبانی ایران در شهر رامسر برگزار شد، تالاب به مناطق مردابی، آب مانده، زمینهای سیاه خیس باتلاقی و برکه‌ها که مصنوعی یا طبیعی اطلاق می‌شود که دائم یا موقت دارای آب ساکن یا جاری، بامزه آب شیرین، شور و لب شور است و همچنین مناطق ساحلی دریاها که هنگام جزر ارتفاع آب بیشتر از 6 متر نباشد.

در این کنوانسیون تعداد تالاب‌های سراسر جهان هزار و 800 مورد اعلام شد و 22 تالاب مهم نیز در ایران به ثبت رسید که 2 مورد آن یعنی تالاب میانکاله بهشهر و تالاب فریدونکنار در مازندران قرار دارد.

با وجود گمان نادرست بشر که همواره در طول تاریخ از تالاب‌ها به عنوان زمینهای غیرقابل استفاده یاد شده و بیشترین صدمه را از تبدیل آن به زمینهای زراعی،کشتزارها و شهرکهای صنعتی به خود دیده است ؛ تالاب ها، زیستگاههای پیچیده و منحصربه فردی هستند که دارای اهمیت بسیار زیادی هستند.

کارشناس مسوول زیستگاهـهای طـبیعی در مورد ارزش تالاب‌ها می‌گوید: تالاب‌ها از جمله مولدترین محیط‌های زیستی جهان هستند و از آنها به عنوان مهد و جایگاه تنوع زیستی یاد می‌شود که با فراهم ساختن آب و قابلیت زادآوری نقش مهمی در بقاء گونه‌های بی شمار گیاهان و جانوران ایفا می‌کنند.

مهندس بطحائی مواردی همچون ارزش زیستی گیاهی و جانوری،ارزشهای اقتصادی و اجتماعی تالاب ها، تامین منابع انرژی، کنترل کننده سیلاب، جلوگیری از فرسایش سواحل، مکانی برای رسوب گیری، نگهدارنده مواد غذایی، بادشکن طبیعی، محلی برای تفرج و تفریح، صیدگاه طبیعی پرندگان و آبزیان و میراث فرهنگی منحصر به فرد را از مهم‌ترین ویژگی‌های تالاب‌ها می‌داند.

وی از تالابها به عنوان شریانهای حیاتی محیط زیست نام می‌برد و می‌افزاید: تعدیل آب و هوا، ایجاد مامن مهم و مناسب و مطمئن برای پرندگان، کمک به تولید مثل پرندگان و حفظ ذخایر آبزیان از مهم‌ترین خدمات و عملکردهای تالاب‌ها هستند.

کارشناس مسوول زیستگاههای طبیعی با اشاره به این که هرچقدر وسعت تالابها بیشتر باشد نقش بیشتری در تلطیف آب و هوای منطقه دارد، ادامه می‌دهد: تالابها با ایجاد رطوبت در محل و ایجاد خنکی و کاهش دما و ایجاد نسیم و وجود صدای طبیعت در آن محل مهمی برای گردش محسوب می‌شوند به نحوی که نیمی از 15 میلیون گردشگری که سالانه وارد مازندران می‌شوند به این تفرجگاههای طبیعی هم سر می‌زنند.

حبیب نژاد مدیرکل شیلات مازندران هم می‌گوید: امسال از مجموع 700 تالاب و آب بندان استان،حدود 28 هزار و 773 تن ماهی پرورشی گرمابی به ارزش اقتصادی 57 میلیارد و 500 میلیون تومان تولید و عرضه شد و حدود هزار و 800 خانوار در این بخش مشغول هستند.

معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان نیز در خصوص شکار پرندگان و عوایدی که از این طریق عاید استان می‌شود خاطرنشان می‌کند: علاوه بر این که ساکنان اطراف تالابها مواد پروتئینی مورد نیاز خود را از طریق شکار پرندگان تامین می‌کنند، حدود 200 صیدگاه رسمی در استان وجود دارد که در هر صیدگاه حدود 2 یا 3 خانواده فعالیت دارند و سالانه حدود500 هزار قطعه پرنده شکار و به بازارها عرضه می‌کنندکه قیمت هر پرنده به طور تقریبی20 هزار تومان است.

مقدس اضافه می‌کند: این صیدگاه‌ها در پنج شکارگاه بزرگ فریدونکنار، ازباران، سرخرود شرقی، سرخرود غربی و سرخرود مرکزی واقع شده‌اند.

براساس تعریف کنوانسیون رامسر از تالاب که آب بندانها را نیز جزء تالاب به حساب آورده است مازندران دارای 700 تالاب به وسعت حدود 120 هزار هکتاراست که تالاب میانکاله با بیش از صد هزار هکتار و تالاب فریدونکنار با 5 هزار و 400 هکتار وسعت از مهم‌ترین تالاب‌های مازندران هستند علاوه بر این تالابهای سیدمحله، لنگور و لاریم در ساری، مرزن آباد، عزیزک و رمنت در بابل، انارمرز، زرین کلا و میستان در جویبار و روشندلان در بابلسر از تالاب‌های مهم استان هستند.

کارشناس محیط زیست می‌گوید: مهم‌ترین گیاهان تالاب‌های مازندران را آلاله آبی، علف هفت بند، نی، بارهنگ آبی، گوشاب، عدسک آبی، آزولا، سازیل، شال تسبیح، لاله مردابی، نیلوفر آبی، قمیش، لویی، اسپرغان، علف حصیر، هزارنی، تیرکمان آبی، زنبق مردابی، علف شاخی و اویارسلام تشکیل می‌دهند.

مهندس ربیعی می‌افزاید:مهم‌ترین جانوران نیز انواع حلزون، سوسک آبی، قورباغه، مار آبی، لاک پشت آبی و از ماهیان ؛ اردک ماهی، گامبوزیا، لای ماهی، کپور، کاراس وسیم پرک و از پرندگان قو، سرسبز، سرحنایی، اردک تاجدار، خوتکا، چنگر، حواصیل خاکستری، چنگر نوک سرخ،کشیم کوچک، حواصیل ارغوانی، اگرت سفید کوچک، ماهی خورک، غاز خاکستری، سیاه کاکل، اردک بلوطی و گیلدر هستند.

با وجود تمامی تلاشهایی که سازمان حفاظت محیط زیست برای حفاظت از تالاب‌ها انجام داده است، این پناهگاههای بزرگ و با اهمیت برای آخرین بازمانده‌های گیاهی و جانوری با آسیب‌های جدی روبرو هستند.

در خصوص تهدیدات و آسیب‌های بی شماری که بویژه در چند سال اخیر در تالاب‌ها ایجاد شده همین بس که بگوییم در میان 22 تالاب بین‌المللی کشور، هفت تالاب دریاچه ارومیه به دلیل احداث بزرگراه و احداث سد و تاسیس شهرکهای تفریحی، تالاب شادگان در خوزستان به دلیل آلودگی‌های نفتی و ورود فاضلاب، تالاب نی ریز و کمجان در استان فارس به دلیل سد سازی و خشک کردن بخشی از آن برای کشاورزی، تالاب هامون پوزک در سیستان و بلوچستان به دلیل خشک شدن در اثر سدسازی در افغانستان، دریاچه شورگل در آذربایجان غربی به دلیل سدسازی وساخت جاده، تالاب انزلی به دلیل ورود فاضلاب‌های صنعتی و تخریب جنگل و ساخت میان گذر، تالاب هامون صابری و هامون هیرمند در سیستان و بلوچستان به دلیل ایجاد سازه‌های آبی در افغانستان به فهرست سیاه مونترو پیوسته است و در وضعیت اسفناکی به سر می‌برند.

معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران مواردی همچون آلودگیهای ناشی از ورود پسابهای کشاورزی( کود و سم )،آلودگیهای ناشی از ورود فاضلابهای صنعتی به منابع آبی، تبدیل زمینهای تالابی به زراعی و پرورش توام اردک و ماهی در تالابها را از مهم‌ترین عوامل تخریب تالاب‌ها می‌داند.

مقدس تاکید می‌کند:امکان شیوع بیماری پرندگان مهاجر آبزی، آلودگی ناشی از ورود فاضلاب‌های خانگی، توسعه ناهمگون و ساخت و ساز واحدهای تولیدی و صنعتی در محدوده تالاب ها، ساخت جاده‌ها و ریلها و عبور آنها از میان تالاب ها، تفکیک زمینهای تالابی به قطعات کوچک و مسکونی کردن آنها هم از دیگر دلایل مهم تخریب تالاب‌ها هستند.

کوتاه سخن این که می‌توان برخی از مشکلات تالاب‌ها را به وضعیت اقـلیمی و تـغییرات آب و هوایی منطقه نسبت داد و آن را از مسائل طبیعی تلقی کرد اما باید پذیرفت که بخشی نگری مسوولان و این که تالابهای کشور و به تبع آن تالابهای استان تحت نظارت ارگان خاصی نیست و سازمانهای مختلفی از جمله سازمان حفاظت از محیط زیست، وزارت نیرو، جهاد کشاورزی، شیلات و چند اداره دیگر هریک به نوعی در حفاظت از تالابها نقش دارند، باعث وارد شدن آسیبهای جدی به این تالابها می‌شود.

لذا تا زمانی که بین سازمانهای مرتبط در این زمینه هماهنگی ایجاد نشود، نمی‌توان به رفع مشکلات تنوع زیستی در تالاب‌ها امیدوار بود.