پرونده15ساله آلودگی هوا روی‌میز مسئولان

هفته‌ها ماندن در شرایط ناسالم (هشدار) کافی است برای این‌که هم شهروندان و هم مسوولان این واقعیت را بپذیرند که رهایی از چنگال آلودگی هوا به این سادگی‌ها ممکن نیست، مگر این‌که بادی بوزد یا چند ساعتی باران و برف ببارد تا چهره شهرها را از آلودگی بزداید، اما به محض متوقف شدن بارش‌ها باز هم غبارهای سمی و ذرات معلق سایه سنگین خود را بر سر شهروندان می‌اندازند.

بدتر از همه این‌که پیش‌بینی‌ها از تداوم آلودگی هوا در تهران و بسیاری از کلانشهرهای صنعتی کشور تا پایان زمستان امسال خبر می‌دهند. مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران هفته گذشته این خبر ناخوشایند را داده و می‌گوید: علی‌رغم کاهش دما و افزایش بارش‌ها در روزهای اخیر با توجه به پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی و تداوم پدیده وارونگی دما از یک‌سو و افزایش حجم سفرهای درون شهری در اسفندماه از سوی دیگر انتظار می‌رود پایتخت و دیگر شهرهای صنعتی کشور تا پایان سال همچنان روزهای آلوده‌ای را پیش‌رو داشته باشند.

بررسی گزارش شرکت کنترل کیفیت هوای تهران از وضعیت آلودگی هوا طی 10 ماهه امسال نشان می‌دهد فقط در دی ماه امسال شاخص کیفیت هوای تهران نسبت به مدت مشابه 2 سال گذشته در شرایط بسیار نامطلوب‌تری قرار داشته است. از سوی دیگر، شاخص کیفیت هوای پایتخت طی 10 ماهه ابتدایی امسال 78 روز در شرایط ناسالم (هشدار) قرار داشته، در حالی که این وضعیت در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 35 روز بوده است. براین اساس، شاخص کیفیت هوای تهران در 10 ماهه ابتدایی سال 89 به دلیل تعداد بیشتر روزهای آلوده در مقایسه با مدت مشابه 2 سال گذشته در وضعیت نامطلوبی قرار داشته است.

این درحالی است که به گفته مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، شاخص سنجش آلودگی هوا بر مبنای استانداردهای گذشته است و اگر قرار بود بر اساس استانداردهای جدید شاخص‌های آلودگی هوا سنجیده شود، تقریبا تمام روزهای سال در شرایط ناسالم قرار داشتیم، چراکه در این شرایط سقف عددی شاخص‌های سنجش ذرات معلق و سایر آلاینده‌های هوا در سطح پایین‌تری محاسبه می‌شود.

رشیدی این را هم می‌گوید که برای محاسبه شاخص‌های آلودگی هوا براساس استانداردهای جدید منتظر نامه یا مجوزی از سوی وزارت بهداشت هستند که متاسفانه هنوز چیزی در این زمینه ابلاغ نشده است.

آمارهای شرکت کنترل کیفیت هوا در حالی از کاهش روزهای پاک و افزایش روزهای ناسالم هر سال نسبت به سال قبل از آن حکایت می‌کند که نگاهی به گذشته نشان می‌دهد معضل آلودگی هوا پرونده قطوری به قدمت 15 سال دارد.

15 سال پیش وقتی برای اولین بار وضعیت هوای تهران در شرایط ناسالم قرار گرفت، مسوولان اجرایی کشور به تکاپو افتادند و کار به جایی رسید که در سال 74 مجلس برای کاهش آلودگی هوای تهران و دیگر کلانشهرها لایحه کاهش آلودگی هوا را به تصویب رساند.

براساس این قانون 18 دستگاه موظف شدند آلودگی هوای تهران و کلانشهرهای دیگر کشور را کاهش دهند. سازمان محیط زیست نیز بر اساس این قانون موظف شد آیین‌نامه اجرایی را براساس ماده 39 این قانون تهیه و به دستگاه‌های مربوط ابلاغ کند. همه‌ چیز در این قانون پیش‌بینی شده ‌و قرار بود این طرح تا پایان برنامه چهارم توسعه به بار نشیند و هوای شهر به همان روزهایی برگردد که نشانی از آلودگی‌نداشت.اما آیین نامه اجرایی این قانون درست 4 سال بعد از تصویب چنین قانونی تدوین و همین موجب شد بسیاری از سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی متولی این قانون را جدی نگیرند.

وقتی خبر مرگ سالانه 2 میلیون نفر در جهان بر اثر آلودگی هوا منتشر شد حساسیتی برانگیخته نشد، حتی خبر مرگ سالانه 5000 ایرانی که 4000 نفرشان تهرانی بودند جدی گرفته نشد، اما وقتی از حدود یک ماه پیش آلودگی هوای تهران به مرز هشدار رسید آن وقت بود که سازمان‌ها و دستگاه‌های متولی آلودگی هوا دریافتند دیگر بیش از این نمی‌توان شرایط بحرانی آلودگی هوا را پنهان کرد.

وقتی رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با بیان این‌که آلودگی هوا سالانه 4000 نفر کشته در کشور می‌دهد، از سازمان‌های متولی خواست برای خارج شدن از وضعیت بحرانی آلودگی هوا چاره‌ای بیندیشند. از آن زمان بود که از گوشه و کنار بتدریج اظهارنظرهای دیگری در خصوص تعداد قربانیان آلودگی هوا مطرح شد.

از این جمله می‌توان به اظهارنظر تامل برانگیز مشاور شهردار تهران در امور محیط زیست در گفت‌وگو با مهر اشاره کرد که تلفات آلودگی هوای تهران در 8 سال گذشته را بیشتر از تعداد شهیدان دوران 8 سال دفاع مقدس عنوان کرده است.

محمدهادی حیدرزاده از پنهانکاری وزارت بهداشت در خصوص اعلام آمار قربانیان آلودگی هوا نیز انتقاد کرد و افزود: این وزارتخانه 3 سال است که وعده اعلام آمار مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا را می‌دهد، اما هنوز از ارائه آمار خبری نیست.

اما وزیر بهداشت چندی پس از این اظهارنظرها با تاکید بر این‌که وزارت بهداشت در زمینه آلودگی هوا به وظایف خود عمل کرده است، ارائه آمار و ارقام مربوط به مرگ و میر و بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا را زمان‌بر دانست.

مرضیه وحید دستجردی تاکید کرد: ابتدا باید آمار و ارقام به دستمان برسد تا بتوانیم آن را با آمار سال‌های گذشته مقایسه کنیم. وزیر بهداشت درحالی بر این موضوع که هنوز هیچ آمار رسمی در زمینه مرگ و میرهای ناشی از آلودگی هوا به دست نیامده است، تاکید دارد که معاون سابق امور انسانی سازمان محیط‌ زیست چندی پیش با تایید اثرات زیستی آلودگی هوا بر شهروندان گفته بود‌ وزارت بهداشت مطالعاتی انجام داده که نتیجه آن براساس و منطبق بر استانداردهای جهانی است و در این تحقیق تعداد مرگ‌ ومیر و علت آن‌که چه اندازه با آلودگی هوای تهران ارتباط دارد، مشخص شده است، ولی این مطالعه جنبه محرمانه دارد.

تردد افسار گسیخته خودروهای شخصی و موتور سیکلت‌ها در شهر، روند کند خروج خودروهای فرسوده، صنایع و کارخانجات آلاینده، یک میلیون خودروی بدون معاینه فنی، خودروهای غیر استاندارد تولید داخل، آلایندگی بالای سوخت‌های داخلی یا سوخت وارداتی و... همه از متهمان اصلی پرونده آلودگی هوا هستند و حالا وقت آن رسیده که سازمان‌های متولی آلودگی هوا با متهم کردن یکدیگر به کوتاهی در انجام وظایف و مسوولیت‌ها توپ را به زمین همدیگر بیندازند تا شاید از این طریق انگشت اتهام اذهان عمومی به سمت دیگری نشانه برود.

راهنمایی و رانندگی از خودروسازان داخلی، سازمان محیط زیست از صنایع آلاینده و خودروسازان، شهرداری از وزارت بهداشت، وزارت بهداشت از سازمان حفاظت محیط زیست و... این دور تسلسل همچنان ادامه می‌یابد تا وضعیت آلودگی هوای تهران و دیگر کلانشهرهای کشور همچنان در شرایط ناسالم باقی بماند. اما این فقط تهران و دیگر کلانشهرهای صنعتی کشور نیستند که با معضل آلودگی هوا دست به گریبان اند، بلکه بسیاری از شهرهای صنعتی دنیا با این معضل مواجه‌اند، اما راهکارهای آن را نیز یافته‌اند.

این بار تنها سخن از کشورهای صنعتی و پیشرفته نیست، بلکه کشورهایی مانند چین و هند نیز با برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و راهکارهای ریشه‌ای هم اکنون توانسته‌اند به معضل آلودگی هوا غلبه کنند.

چه کسی می‌داند آلودگی هوا چه هنگام سایه سنگینش را از سر شهروندان خواهد برداشت. شاید وقتی روند خروج خودروهای فرسوده سرعت بگیرد، مالکان یک میلیون خودروی بدون معاینه فنی دست از یکدندگی برداشته و برای انجام معاینه فنی مراجعه کنند، خودروسازان داخلی رعایت استانداردهای زیست محیطی را در تولیدات خود جدی بگیرند، تردد موتورسیکلت‌ها و خودروهای شخصی قانونمندتر شود، صنایع آلاینده به خارج از شهر منتقل شوند، استانداردهای زیست محیطی در سوخت‌های تولید داخل و سوخت‌های وارداتی رعایت شود و ده‌ها مورد دیگر، آن وقت شاید بتوان به بهبود وضعیت آلودگی هوا در پایتخت و بسیاری از کلانشهرهای صنعتی و آلاینده کشور امیدوار بود.