مرزهایی موهوم برای علم

سالهاست که فناوری نوین از کشورهای توسعه نیافته و در حال توسعه دریغ می شود. مدت زمان مدیدی است که صنعت کپی کار چینی و هندی با بازسازی دستگاه های آلمانی و امریکایی ، نیازهای

کد خبر: ۳۷۸۰۴

صنعتی بسیاری از کشورها از جمله ایران را رفع می کنند.
مرزهای فراخ فناوری از سوی سیاست بازان محدود شده است ، حال آن که به نظر می رسد قرار است این اتفاق دانش و عمل را هم شامل بشود.
براستی با منع انتشار مقالات علمی و پژوهش های انجام شده در 5 کشور ایران ، لیبی ، کوبا، عراق و سودان ، چه هدفی دنبال می شود؛
آیا در صورت وقوع چنین اتفاقی بازار علم و دانش در کشورهای نامبرده و بخصوص ایران از سکه می افتد؛ مطلبی که پیش رو دارید، نگاهی دارد به این مساله ، عواقب و پیامدهای آن.

با آن که طرح پیشنهادی از سوی دفتر نظارت بر اتباع خارجی امریکا مبنی بر منع انتشار مقالات و پژوهش های کسانی که تابعیت یکی از 5 کشور عراق ، لیبی ، سودان ، کوبا و ایران را دارند، در مجلات علمی و پژوهشی امریکا ظاهرا بدون رویکرد سیاسی عنوان شده است ، غالب منتقدان اتخاذ چنین تصمیمی را جدای از ابعاد فرهنگی و سیاسی آن تفسیر نمی کنند، کما این که می توان چنین پیشنهادهایی را سرآغاز یک سلسله تحریم های آتی از سوی سایر کشورهای صنعتی نیز قلمداد کرد.
دکتر علی نعمتی ، عضو هیات علمی دانشکده علوم دانشگاه تهران نیز با تاکید بر این که چنین تحریمی تاثیر چندانی بر روند تولید علم در کشور ندارد و با توجه به امکانات داخل کشور، چاپ مقالات در مجلات معتبر سایر کشورها می تواند جایگزین مناسبی قلمداد شود.
وی تاکید می کند: آنچه بیش از انتشار مقالات ارسالی در مجلات بین المللی اهمیت دارد، تدوین و اجرای برنامه ای است که براساس آن از علممان برای حل مشکلاتمان استفاده کنیم. در این صورت اگر تمام دنیا هم ما را تحریم کنند، به نشر آن در داخل کشور، از طریق تقویت مجلات داخلی می توانیم اقدام کنیم.
دکتر نعمتی می گوید: آنچه در شرایط فعلی بیش از این نوع تحریم ها اهمیت دارد، تقویت ساختار علمی دانشگاه ها، جهت دار کردن تحقیقات و برنامه ریزی برای حمایت از محققان در کشور است.

تغییر تابعیت یا فرار مغزها

مهندس حسین رحیمی که خود مخترع و پژوهشگر است ، می گوید یک دانشمند ایرانی که علاقه اش بر نشر علم مبتنی است وقتی راه انتشار دانش خود را بسته می بیند و در داخل کشور نیز از حمایت های مادی و معنوی لازم برخوردار نیست ، به فکر تغییر تابعیت می افتد و این خود مسیر تازه ای برای فرار مغزها از کشور است.
وی ادامه می دهد: گرچه راه انتشار مقالات علمی در سایر کشورهای اروپایی و آسیایی (همچون هندوستان) باز است ، متاسفانه امتیازاتی که چاپ یک مقاله در مجلات معتبر امریکا به همراه می آورد، در سایر کشورها وجود ندارد و این خود عاملی است که بسیاری از محققان را نه برای انتشار مقالات بلکه برای برخورداری از این امتیازات تهییج می کند.
وی تصریح می کند: با این همه ، متاسفانه تاکنون به این سمت حرکت نکرده ایم که هر حرکتی را که مورد قبول جامعه بین الملل است ، با دقت نظر در عواقب آن بپذیریم یا نفی کنیم.

همکاری هایمان را به صورت منطقه ای بیشتر کنیم

دکتر محمدرضا محبی به عنوان یک پزشک پژوهشگر می گوید: اگر به صورت منطقه ای یا محلی ، مجله های علمی و معتبر در سطح بین المللی داشته باشیم از چنین تحریم هایی متضرر نخواهیم شد.
بعلاوه آن که حداقل برای محققان رشته های پزشکی و پیراپزشکی ، داخل کشور انتشار مقالات در مجلات معتبر کشورهای اروپایی و آسیایی می تواند جایگزین چاپ مقالات در مجلات امریکایی شود.
وی با تاکید بر این که ارتقای سطح مجلات داخلی کشور با جذب پژوهشگرانی که در انتخابشان ، رابطه ای عمل نشده است و نیز سرمایه گذاری دولت برای طرحهای پایه ای ، غیرممکن نیست ، می افزاید: اگر پژوهشگران ما از حقوق مالی و معنوی مناسبی برخوردار باشند، فکر خروج از کشور به سرشان نخواهد زد.
درواقع انگیزه اصلی 70 تا 80 درصد محققان از چاپ مقالاتشان در نشریات معتبر بین المللی ، کسب پذیرش از دانشگاه های خارج از کشور است و این معضلی است که بدون سرمایه گذاری در بخشهای پژوهشی ، ترویج شایسته سالاری و حمایت های مادی و معنوی از محققان ابعاد حادتری خواهد یافت.

لغو منع انتشار مقالات

به دنبال اعتراض 4 هزار نفر از ایرانیان مقیم امریکا که در زمینه علمی و پژوهشی فعالیت می کنند، به نمایندگی یکی از اعضای هیات رئیسه انجمن شیمی در امریکا، به نظر می رسد طرح منع انتشار مقالات ایرانیان در مجلات امریکایی عملی نخواهد شد.
دکتر منصوری ، ریاست مرکز پژوهش های وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری می گوید: خوشبختانه طی هفته گذشته و به دنبال اعتراضات انجمن شیمی در امریکا خبر لغو ممانعت انتشار مقالات و پژوهش های ایرانیان در مجلات علمی و پژوهشی امریکا اعلام شده است ، هر چند ممکن است لابی ها و رایزنی های پنهانی در این خصوص ادامه داشته باشد.

علم و سیاست بازی

مهندس مجدالدین اقتدار، از پژوهشگران برجسته ایرانی ساکن اروپا و عضو افتخاری دانشگاه اسکس می گوید: محدود کردن پژوهش های علمی اقدامی بسیار غیرانسانی و اسفبار است ، که تنها زاییده مغزهای معیوب و ناآشنا با علم است.
وی با تاکید بر نامحدود بودن مرزهای علم و دانش ، می افزاید: محدود بودن علم و یافته های علمی در قلمروهای سیاسی و ملی مثل منع استفاده شهروندان یک کشور از پژوهش های علمی است ، هر چند این اتفاق به صورت محدود وجود دارد و در حال اتفاق افتادن است ، به گونه ای که بسیاری از داروها و واکسن های بیماری های خاصی تنها در اروپا و امریکا کاربرد دارد و سایر شهروندان جهان بهره ای از آن ندارند.
با این همه باز تاکید دارم که تداوم این رویه به ضرر همه بشریت است و کسی از آن متنفع نمی شود؛ حتی خود سیاست بازان!