ایران از ‌جایگاه خاص علمی در‌جهان برخوردار ‌خواهد شد

آقای دکتر فکر می‌کردید که به عنوان چهره ماندگار انتخاب شوید و در حال حاضر چهره ماندگارشدن چه حسی دارد؟ فکر می‌کنید به چه دلیل چهره ماندگار شدید؟

افراد پرتلاش که خدمت را در سرلوحه زندگانی خود قرار داده‌اند به انتخاب یا به برگزیده‌شدن فکر نمی‌کنند. با این حال وقتی خبر انتخابم را به عنوان چهره ماندگار سال 89 شنیدم احساس غرور کردم. این خبر را به خانواده‌ام اطلاع دادم. آن روز فضای منزل پر از شادی بود. به سال‌های گذشته زندگی‌ام فکر کردم. فعالیت‌هایی را که انجام داده بودم در پیش روی خود مجسم کردم. گذشته پرباری داشتم، از تاسیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز گرفته تا تاسیس مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) از جمله تجارب ارزشمندی است که از آنها تجربه‌های فراوانی آموخته‌ام. تربیت دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی، هدایت فارغ‌التحصیلان در موسساتی که برای راه‌اندازی آنها ماموریت داشتم، هدایت پایان‌نامه‌های تحصیلی، شرکت در جلسات شورای دانشگاه و هیات ممیزه دانشگاه شیراز، چاپ و نشر مقالات فارسی و غیر فارسی و انتشار کتاب‌های متعدد، شرکت در همایش‌ها به عنوان دبیر علمی همایش و ارائه‌دهنده مقاله از جمله فعالیت‌هایی است که طی این سال‌ها انجام داده‌ام.

ارزیابی علم و فناوری در دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی کشور از جمله فعالیت‌های بسیار موفق بنده بوده است که در حال حاضر در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی انجام می‌دهم. معتقدم شاخص‌های مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی و ارزیابی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی کشور بر این اساس، فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها را تحت قاعده درآورده و به روند رو به رشد علم و فناوری در دانشگاه‌ها کمک قابل توجهی کرده است. در این راستا رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی در ایران و کشورهای جهان اسلام پدیده جدیدی در آموزش عالی ایران و سایر کشورهای اسلامی است. بنابراین هم‌اکنون می‌توان تلاش دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی را در استانداردسازی علم و فناوری و در جهت ورود به نظام‌های بین‌المللی رتبه‌بندی مشاهده کرد. سنجش عملکرد پژوهشی کشورهای اسلامی با اجرای طرح ISC و با استقرار پایگاه استنادی علوم جهان اسلام موضوع بااهمیتی است که امروز به یک فرهنگ علمی و تحقیقاتی تبدیل شده و ایران و کشورهای اسلامی به ثمر نشستن ISC را مشاهده می‌کنند.

شما سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) هستید. این پایگاه چطور تاسیس شد و چگونه رشد کرد؟

براساس مصوبه شورایعالی انقلاب فرهنگی در اردیبهشت سال 87 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مکلف به تاسیس پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) ظرف مدت 2 ماه شد. با این وجود ریشه‌های اولیه این پایگاه حتی به فرمایشات رهبر معظم انقلاب در خصوص ایجاد پایگاه استنادی برای جهان اسلام در سال 83 بازمی‌گردد. برنامه پایلوت گزارش استنادی نشریات فارسی (PJCR) به‌عنوان اولین فرآورده از زیرمجموعه فرآورده‌های ISCدر سال 81 در مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری راه‌اندازی شد. برای تولید این فرآورده‌ها نظام استنادی موسسه اطلاعات علمی تامسون رویترز (ISC) مورد مطالعه قرار گرفت و هسته این سیستم با اجرای این طرح بنیانگذاری شد. در گام بعدی برنامه پایلوت تولید شده توسط معاون پژوهشی وقت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در خرداد 85 افتتاح شد. دقیقا حدود 3 ماه بعد همایش ملی ISC در اواخر شهریور همین سال در مجتمع تحقیقاتی عصر انقلاب با حضور وزیر علوم وقت با مشارکت سردبیران نشریات علمی ـ پژوهشی و علمی ـ ترویجی برگزار شد. این اولین همایش ملی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام بود که در یک سطح وسیع به معرفی نظام پرداخت. بعد از این همایش سردبیران به صورت رسمی از وجود پایگاه استنادی علوم جهان اسلام و فرآورده‌های تولیدشده آن مطلع شدند. در همین سال در هفته پژوهش و فناوری در 2 گروه معاونان پژوهشی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و همچنین سردبیران مجلات علمی کارگاهی برای آشنایی با نحوه بکارگیری این نظام جهت سنجش عملکرد پژوهشی در سطح دانشگاه‌ها و مجلات برگزار شد. به منظور توسعه طرح پایگاه استنادی علوم جهان اسلام به کشورهای اسلامی سومین نشست وزاری آموزش عالی کشورهای اسلامی که در اکتبر سال 2006 در کویت برگزار شد، فرصت مغتنمی به نظر می‌رسید؛ بنابراین در این جلسه با حضور وزیر علوم وقت (دکتر زاهدی) طرح ISC مطرح و از جانب وزرای آموزش عالی مورد بررسی قرار گرفت. به همین صورت در نهمین مجمع عمومی وزرای آموزش و پرورش کشورهای اسلامی در رباط مراکش در سال 2007 پایگاه استنادی علوم جهان اسلام مورد تصویب قرار گرفت. دومین فرآورده پایگاه استنادی علوم جهان اسلام در سال 86 تولید شد؛ این فرآورده یکی از مهم‌ترین فرآورده‌های این پایگاه بود که نمایه استنادی علوم ایران (ISCI) نام دارد. اما به موازات این اقدام مهم ورود نشریات عربی و انگلیسی کشورهای اسلامی به پایگاه استنادی علوم جهان اسلام در اسفند 86 نیز آغاز شد و بدین‌صورت جنبه بین‌المللی این پایگاه نمایان شد. با توجه به رشد و شکوفایی سریع پایگاه استنادی علوم جهان اسلام و قابل بهره‌برداری‌شدن آن با همت صورت‌گرفته از سال 85، انتخاب نشریه‌های برتر از ISCدر هفته پژوهش و فناوری صورت گرفت. به همین صورت از سال 85 تاکنون این روند هر ساله وجود داشته است و تعدادی از نشریات برتر کشور برحسب ضریب تاثیر انتخاب شدند و جوایز ارزنده‌ای را دریافت کردند. چراکه نشریات از جمله مهم‌ترین مولفه‌های تولید علم هر کشوری را تشکیل می‌دهند. انتخاب نویسندگان پرتالیف و پراستناد از ISCدر هفته پژوهش و فناوری نیز از سال 87 آغاز شد. در همین سال سومین فرآورده پایگاه استنادی علوم جهان اسلام تولید شد. این فرآورده طلایه‌داران علم ایران نام دارد. این فرآورده امکان دستیابی به بروندادها و عملکرد پژوهشی دانشمندان، موسسات، کشورها و مجلات را امکان‌پذیر می‌سازد. با استفاده از طلایه‌داران علم ایران PESI به آسانی می‌توان پراستنادترین مقالات در 10 سال گذشته و به مقالات داغ 2 سال گذشته و تحلیل‌های استنادی دسترسی پیدا کرد. پایگاه طلایه‌داران علم ایران حدود 103 هزار و 900 مقاله را در 22 رشته موضوعی به صورت ماهانه روزآمد می‌کند. در همین زمان تصویب سیاست‌ها و ضوابط پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی در اردیبهشت 87 و ابلاغ این مصوبه توسط ریاست جمهوری اسلامی ایران به تمام دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی و فناوری صورت گرفت. بنابراین تمام این فعالیت‌ها تا قبل از این ابلاغیه در مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری صورت گرفت.

گام‌های بعدی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام در سال 87 تولید فرآورده‌های پایگاه همایش‌های پراستناد فارسی (PHPD) در خردادماه، نظام آگاهی‌رسانی استنادی (PCA) در تیرماه، سامانه انتقال الکترونیکی نشریات به ISC به زبان‌های فارسی، انگلیسی و عربی در آبان‌ماه، نظام تمام متن مقالات مجلات فارسی، عربی و انگلیسی جهان اسلام در آذرماه و نظام گزارش‌های استنادی شامل استنادها و hindex در آذرماه بود. مجددا ISC در چهارمین نشست وزرای آموزش عالی کشورهای اسلامی در اکتبر سال 2008 در باکو جمهوری آذربایجان با حضور وزیر وقت علوم، تحقیقات و فناوری مطرح و مورد تاکید و تصویب قرار گرفت. در این تاریخ هنوز با تاسیس پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) موافقت قطعی صورت نگرفته بود و در جلسه آبان 87 توسط شورای گسترش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موافقت قطعی با تاسیس این پایگاه صورت گرفت. اولین سمینار بین‌المللی ISC در سطح جهان اسلام در 30 دی و اول بهمن 87 در هتل استقلال تهران با حضور معاونان و مدیران امور آموزشی و پژوهشی وزرای آموزش عالی کشورهای اسلامی برگزار شد و رسما ISC فعالیت خود را در عرصه بین‌المللی و جهان اسلام آغاز کرد. با توجه به رشد سریع ISC این سیستم در همین سال کتاب علم ایران را منتشر کرد. این کتاب وضعیت تولید علم در سطح کشور را به تصویر می‌کشید. از بهمن سال 87، ISC به آیین‌نامه ارتقای مرتبه اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری راه یافت و لازم‌الاجرا شد. آیین‌نامه نمایه‌سازی استنادی نشریات معتبر علمی در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام نیز در اسفند 87 تصویب شد. در همین ماه به هدف افزایش رویت‌پذیری تحقیقات دانشمندان اسلامی در سطح بین‌المللی تفاهم‌نامه ISC و پایگاه استنادی اسکوپوس(Scopus) امضا شد و اولین نشست کمیته اجرایی (ISC) در شیراز برای تهیه برنامه سمینار ISC در تاریخ 25 آوریل 2009 در شیراز تشکیل شد.

ایجاد فرصت و تقویت نوآوری در علوم بومی بویژه علوم انسانی با توجه به ارزش‌های اسلامی در راستای الهام‌بخشی به جهان اسلام، فراهم‌سازی بستر مناسب برای گسترش علم، توسعه علم سنجی و سیاستگذاری آگاهانه در حوزه علم و فناوری در کشورهای اسلامی، توجه به ضوابط اخلاقی و حقوقی اسلامی در تولید و نشر علم، ایجاد زمینه‌های مناسب برای تعاملات بهینه با سایر دانشمندان جهان اسلام و مراکز اسلامی، ارائه ابزارهای مناسب برای ارتقاء و پاسخگویی علمی به نیازهای کشورهای اسلامی، بهره‌گیری از امکانات علمی موجود در دانشگاه‌ها، موسسات آموزش عالی و پژوهشی و مراکز اطلاع‌رسانی جهان اسلام و برقراری ارتباطات الکترونیکی راه دور به منظور دریافت انتشارات و ارسال اطلاعات پردازش شده در جهت توسعه علمی کشورهای اسلامی از جمله این اهداف به شمار می‌روند.

پایگاه استنادی علوم جهان اسلام(ISC) به عنوان سومین پایگاه استنادی در سطح جهان و بعنوان اولین پایگاه استنادی در سطح جهان اسلام فعالیت خود را با جدیت آغاز کرده و ادامه می‌دهد. عملکرد پایگاه استنادی علوم جهان اسلام به نوعی در سطح بین‌المللی منحصربه‌فرد است و همین منحصربه‌فرد بودن باعث شده است تا پایگاه استنادی همچون ISI و Scopus علاقه‌مند به همکاری با ISC باشند. تفاهمنامه منعقده میان Scopus و ISC دلیلی بر این مدعاست. دسترسی به پژوهش‌های کشورهای اسلامی به مراتب بسیار دشوارتر از نشریاتی است که توسط پایگاه‌های استنادی ISI و Scopus نمایه‌سازی می‌شوند. عمده نشریاتی که در این پایگاه نمایه می‌شوند به زبان انگلیسی بوده یا در صورتی که به زبان دیگری منتشر شوند، باید تعدادی از اطلاعات کتاب‌شناختی آنها بعلاوه اطلاعات استنادها به زبان انگلیسی تهیه شود تا در این پایگاه‌ها نمایه‌سازی شوند. این در حالی است که اساس پایگاه استنادی علوم جهان اسلام برای انعطاف‌پذیری آن و همچنین پوشش‌دادن علم بومی در سطح جهان اسلام به صورت چند زبانه بنیانگذاری شده است. به همین صورت در حال حاضر هیچ یک از پایگاه‌های استنادی بین‌المللی به صورت چندزبانه مدیریت و دسترس‌پذیر نمی‌باشند. آنها فقط با یک زبان و آن هم زبان انگلیسی سروکار دارند. مسائل در نظام‌های چندزبانه به صورت کامل با نظام‌های یک زبانه فرق می‌کند. بعنوان مثال نام یک نویسنده که دارای انتشاراتی به زبان‌های انگلیسی در نشریات انگلیسی‌زبان پایگاه استنادی علوم جهان اسلام و همچنین زبان فارسی و عربی در نشریات مربوطه باشد، باید به هر زبان کلیه مدارک این نویسنده قابل جستجو بوده و امکان سنجش عملکرد پژوهشی نویسنده امکان‌پذیر باشد. باید گفت که ISC اولین نظام استنادی چندزبانه در سطح بین‌المللی است. هم‌اکنون این نظام به زبان‌های عربی، فارسی، انگلیسی و فرانسه نمایه‌سازی می‌کند و تمامی فرآورده‌های این پایگاه به زبان‌های مختلف قابل دسترس است. در کنار این ویژگی‌ها باید به مشخصه تمام متن بودن پایگاه استنادی علوم جهان اسلام اشاره کرد. این پایگاه برخلاف دو پایگاه ISI و Scopus به صورت تمام متن امکان دسترسی پژوهشگران کشورهای اسلامی را فراهم آورده است به این صورت در ضمن جستجو بدون نیاز به استفاده از پایگاه اطلاعات دیگری امکان مشاهده و استفاده پژوهش‌های جهان اسلام برای تمامی دانشمندان کشورهای اسلامی وجود دارد.

پایگاه استنادی علوم جهان اسلام هر چند مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی علم‌سنجی بیانگذاری شده است اما نسبت به هر دو نظام ISI و Scopus از قابلیت کاربری بالاتری برخوردار است. بدین ترتیب فراگیری این سیستم و کار با آن بسیار ساده‌تر از 2 نظام فوق‌الذکر است. این قابلیت در توسعه نظام در سطح جهان اسلام می‌تواند بسیار کارآمد باشد.

اما نباید این واقعیت را در نظر نداشت که موسسه اطلاعات علمی تامسون رویترز در حدود 60 سال قبل تاسیس شده‌اند. این نظام در سطح بین‌المللی جایگاه خود را به خوبی کسب کرده است و از سرمایه بسیار بالایی برخوردار است. گردش مالی موسسه اطلاعات علمی تامسون در سال 2008 نزدیک به 4‌/‌13 میلیارد دلار بوده است. به همین صورت کمپانی الزویر که قدمت آن به 400 سال قبل بازمی‌گردد، دارای گردش مالی نزدیک به 8‌/‌2 میلیارد یورو در سال 2007 بوده است. به هر حال با توجه به این واقعیت‌ها باید همواره عملکرد رقبا مورد توجه و نقد قرار گیرد. پایگاه استنادی علوم جهان اسلام با مطالعه وضعیت بازار و همچنین فناوری‌های نوین و تغییرات حاصل در حوزه علم‌سنجی سعی در روزآمد‌سازی خود دارد. اما به هر حال مشکلاتی نیز در سر این راه وجود دارد. راه‌اندازی یک Data Center بین‌المللی با قابلیت پردازش تعداد مراجعان بالا به صورت پایدار و همچنین برگزاری مرتب همایش بین‌المللی برای شناساندن و معرفی هر چه بهتر این نظام می‌تواند راهگشا باشد.

تکریم دانشمندان و ایجاد محیط پژوهشی آرام و امن برای اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها باید بیش از پیش فراهم شود و بودجه‌های لازم به امر تحقیق و پژوهش به طور مکفی اختصاص یابد. فعال‌کردن قطب‌های علمی در دانشگاه‌های بزرگ و تبدیل‌کردن آنها به قطب‌های واقعی پژوهش به جای قطب‌هایی که صرفا برای جذب امکانات مالی و هزینه‌کردن بودجه تاسیس می‌شوند هم از جمله اقداماتی است که سیاستگذاران علمی کشور می‌توانند در جهت ارتقای هر چه بیشتر سطح علمی و پژوهشی کشور به کار گیرند.

توسعه علمی و پایدار بستگی به تصمیمات و برنامه‌ریزی‌های بزرگ ملی دارد که مسوولان کشورها می‌بایست به آن توجه کنند و تحت مدیریت ویژه به اجرا درآورند. از جمله موارد پیشنهادی که برای پیشرفت کشورها از درجه اهمیت بالایی برخوردار است، توجه ویژه به نیازهای اساسی و شناخت پتانسیل‌های موجود است.

پایگاه استنادی علوم جهان اسلام نظامی تحلیلی ـ استنادی است که هدف اصلی آن نمایه‌سازی نشریات هسته جهان اسلام است. 3500 نشریه در ایران در حال انتشار هستند که تقریبا 25 درصد آنها نشریات ارزیابی‌شده هستند که به عنوان نشریات علمی ـ پژوهشی و علمی ـ ترویجی شناخته می‌شوند. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مسوول ارزیابی کیفیت این نشریات هستند. پایگاه استنادی علوم جهان اسلام از سال 78 تاکنون نشریات هسته ایرانی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. بررسی میزان انتشارات علمی ایرانیان در 2 پایگاه ISC و ISI حاکی از این امر است که در برخی از حوزه‌های علوم میزان تولیدات علمی نمایه‌شده در ISC از ISI بیشتر است.

همان گونه که مشاهده می‌شود، 42 درصد از مقالات هسته ایرانیان در ISI نمایه شده‌اند در حالی که این میزان در ISC برابر با 58 درصد می‌باشد. بیش از نیمی از مقالات هسته ایران در حوزه‌هایی مانند شیمی، فیزیک، علوم مواد، ریاضیات، علوم گیاهی و حیوانی، زمین‌شناسی و مهندسی در ISI نمایه‌سازی می‌شوند. از طرف دیگر بیش از نیمی از مقالات هسته ایران در حوزه‌هایی مانند علوم محیطی و بوم‌شناسی، علوم اعصاب و رفتار، پزشکی بالینی، روان‌درمانی و روانشناسی، علوم کشاورزی و علوم اجتماعی در پایگاه ISC نمایه می‌شوند.

با در نظرگرفتن محدودیت زبان پایگاه وب علوم موسسه اطلاعات علمی، پایگاه ISC فرصت مناسبی را برای نمایه‌سازی و تحلیل انتشارات علمی و سنجش تاثیر علمی کشورهای اسلامی فراهم آورده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها در پایگاه ISC نشان داد که برخی از دانشمندان لزوما نتایج پژوهش‌هایشان را در نشریات نمایه‌شده در ISI منتشر نمی‌سازند، بلکه ترجیح می‌دهند یافته‌های علمی خود را در نشریات ملی و داخلی ارائه کنند. از این رو پایگاه استنادی علوم جهان اسلام محمل مناسبی را برای ارائه و ارزیابی تولیدات این دسته از دانشمندان در سطح جهان اسلام فراهم آورده است تا انتشارات و تولیدات داخلی پژوهشگران کشورهای اسلامی که به زبان‌های محلی نگارش‌یافته و امکان ورود به پایگاه‌های بین‌المللی را ندارند، مورد سنجش، تحلیل و استفاده سایر پژوهشگران قرار گیرند.

تمام محققان جهان اسلام با استفاده از کد کاربری و رمز عبور می‌توانند از تمام فرآورده‌های این پایگاه استفاده نمایند. به همین صورت برای دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی امکان دسترسی به اطلاعات پایگاه و فرآورده‌های مختلف آن به صورت IP-Based فراهم آورده شده است. این پایگاه دارای فرآورده‌های متعددی است که هر کدام قابلیت سنجش و ارزیابی مولفه‌های مختلف پژوهشی شامل دانشمندان، نشریات و دانشگاه‌ها را فراهم می‌آورند. این تحلیل‌ها می‌توانند در سطوح مختلفی مانند رشته‌های تحصیلی، رشته‌های موضوعی و همین طور کشورها و در کل جهان اسلام صورت گیرند. این فرآورده‌ها امکان دسترسی به آخرین تحقیقات کشورهای اسلامی را برای جامعه علمی آن فراهم آورده است. این فرآورده‌ها به ترتیب عبارتند از:

1ـ نمایه استنادی علوم

2ـ گزارش‌های استنادی نشریات

3ـ طلایه‌داران علم

4ـ نظام تمام متن نشریات جهان اسلام

5ـ نظام آگاهی‌رسانی استنادی

6ـ نظام شاخص‌های عملکردی نشریات

7ـ نظام گزارش و تحلیل استنادی

هیچ پایگاهی در سطح بین‌المللی نمی‌تواند بدون تعامل با سایر پایگاه‌ها به حیات فعال خود در عرصه بین‌المللی ادامه دهد. تمامی پایگاه‌ها به نوعی با یکدیگر در تعامل هستند. این امر موجب می‌شود تا رویت‌پذیری و نمایانی اطلاعات پایگاه در سطح بین‌المللی به صورت قابل ملاحظه‌ای افزایش یابد. پژوهش‌های دانشمندان جهان اسلام می‌تواند به نحو ارزنده‌ای در سطح بین‌المللی قابل استفاده شود زیرا قبل از استفاده، این اطلاعات باید قابل جستجو و دسترس‌پذیر باشند. به همین صورت تفاهمنامه انجام گرفته با Scopus بر همین محور استوار است. به علاوه ISI نیز خواستار آن است که این تبادل اطلاعات با ISC صورت گیرد. یکی از محورهای تبادل اطلاعات با سایر پایگاه‌ها استفاده از پروتکل‌های ارتباطی بین‌المللی است. به همین منظور پروتکل OAI-PMH در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام راه‌اندازی شد. بر اساس این پروتکل، کلیه پایگاه‌های اطلاعاتی و موتورهای کاوش بین‌المللی که با این پروتکل سازگاری دارند، قادر خواهند بود اطلاعات کتابشناختی این پایگاه را به گونه‌ای نمایه‌سازی کنند که دسترس پذیری به مبدا اطلاعات یعنی ISC امکان‌پذیر شود.

وضعیت تولید علم ایران در سطح بین‌المللی وضعیت بسیار مطلوبی را نشان می‌دهد. ایران در سال 2009 رتبه 22 تولید علم جهان را در اختیار داشت. این شامل رتبه کلی ایران می‌شود اما در بسیاری از شاخص‌های علمی وضعیت بسیار مطلوب‌تری را دارد. در بسیاری از حوزه‌های تحقیقاتی، ایران از رتبه بین‌المللی بهتری برخوردار است بعنوان مثال در حوزه‌های فیزیک ریاضی، پلیمر، شیمی آلی و هسته‌ای، شیمی چند رشته‌ای، شیمی معدنی و مکانیک ایران رتبه 13 را در سطح بین‌المللی کسب کرده است.

در حوزه دانشگاهی برخی دانشگاه‌های ایران در برخی حوزه‌های موضوعی رتبه‌های بسیار قابل توجهی را در سال 2009 کسب کردند. در حوزه مهندسی شاخه چند رشته‌ای دانشگاه صنعتی شریف در رتبه 10 دنیا قرار گرفته است. دانشگاه‌هایی مثل MIT یا Stanford در جایگاه‌های بعد از این دانشگاه از جهت تولید علم در سطح بین‌المللی قرار گرفته‌اند. در همین حوزه دانشگاه تهران در رتبه 35 بین‌المللی در بین دانشگاه‌های دنیا قرار گرفته است. در حوزه مهندسی تولید دانشگاه امیر کبیر در رتبه 12، دانشگاه شریف در رتبه 20، دانشگاه علم و صنعت در رتبه 23 و دانشگاه تهران در رتبه 37 بین‌المللی قرار گرفته‌اند. دانشگاه‌هایی مانند MIT یا دانشگاه توکیو ژاپن بعد از ایران قرار گرفته‌اند. در حوزه مهندسی نفت دانشگاه تهران در رتبه 13 قرار گرفته است. همچنین در این حوزه دانشگاه شریف در رتبه 40 قرار دارد.

به هر ترتیب تولید علم باید در مسیر رشد و توسعه ظرفیت‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد. تولید علم می‌تواند در تعامل با بخش صنعت به تولید فناوری تبدیل شود. اما یکی از شروط لازم این گونه اهداف، افزایش ظرفیت علمی دانشمندان است. پژوهش در سطح ملی، جهان اسلام و بین‌المللی همگی می‌توانند در راستای افزایش توان علمی دانشمندان کشور مورد توجه قرار گیرند که خود زیربنای توسعه‌های مختلف در عرصه‌های یادشده هستند. می‌توانیم از این گام به عنوان یک گام زیربنایی و قابل توجه برای برنامه‌ریزی‌های بعدی یاد کنیم.