تراژدی مرگ جنگل ها در ایران

مهندس کاظم نصرتی، رئیس جامعه جنگلبانی معتقد است بروز آتش‌سوزی‌های وسیع در مناطق شمالی کشور، بیشتر عمدی است.

منکر آن نمی‌شویم که آتش‌سوزی‌های مکرر اخیر در کشور، نیروهای یگان حفاظت از جنگل‌ها، نیروهای مردمی، بسیج و سپاه را وادار به واکنش و تلاش برای اطفای حریق کرد. ولیکن مشکل ما در برخورداری از سیستم‌های فرسوده و کهنه اطفای حریق مربوط به چند دهه قبل است که در شرایط عادی هم نمی‌توانند در اطفای سریع وموثر حریق در جنگل‌ها موثر باشند چه برسد در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور همچون جنگل‌های گلستان؟!

نصرتی در این مورد می‌گوید: از گذشته نیز احداث برج‌های دیده‌بانی در ارتفاعات و در دامنه جنگل‌ها برای اطلاع‌رسانی موثر و بموقع یک ضرورت تلقی می‌شده است. در حالی که ما در کشورمان نه تنها از این سیستم‌های اطلاع‌رسانی مدرن بی‌بهره‌ایم بلکه بخش حفاظت از جنگل فاقد تجهیزات و امکانات پیشرفته اطفای حریق و همچنین نیروی متخصص و آموزش‌دیده است. مقوله‌ای که امروزه در دنیا برای آن در بحث مدیریت و حفاظت از جنگل سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی جدی صورت می‌گیرد.

دکتر پیمان یوسفی‌آذر، عضو هیات مدیره انجمن جنگلبانی ایران هم با تاکید بر برنامه‌ریزی‌های درازمدت و تخصیص بودجه و امکانات در بحث مدیریت جنگل کشور می‌گوید: بی‌شک آتش‌سوزی‌های اخیر به صورت آگاهانه و ناآگاهانه توسط افراد یا متصرفان زمین صورت گرفته است و به نظر نمی‌رسد که صرف پایین‌بودن فرهنگ اکوتوریسم بتواند در بروز آتش‌سوزی‌هایی در این حد وسیع موثر باشد.

با این حال وی تاکید می‌کند: استفاده از نیروی جامعه محلی که آموزش‌دیده باشند، می‌تواند در بحث مدیریت جنگل در اولویت اصلی قرار بگیرد. به عقیده یوسفی آذر، متاسفانه حتی مدیران ما با روش‌های اطفای حریق پیشرفته روز دنیا آشنا نیستند چرا که سرمایه‌گذاری در این بخش بسیار ضعیف است. با این توضیحات توصیه می‌شود که هیاتی از مسوولان منابع طبیعی و محیط زیست کشور در کنفرانس دوسالانه‌ای که جهت آشنایی با شیوه‌های جدید حفاظت از جنگل در آفریقای جنوبی برگزار می‌شود، شرکت کنند.

واقعیت آن است که خسارات وارده طی 15 روز متمادی، آن هم به جنگل‌های پهن‌برگ گلستان به سادگی قابل جبران بنظر نمی‌رسد. البته باید بررسی دقیق‌تری راجع به خسارات وارده بدنبال آتش‌سوزی‌های اخیر در گلستان صورت بگیرد، گرچه استاندار گلستان در اظهارات خود گفته است که عمده خسارات وارده به سرشاخه‌ها و نه تنه درختان بوده است.

با وجود این نصرتی با تاکید بر این‌که ما برای حفاظت و مدیریت موثر و کارآمد بر جنگل‌هایمان نیاز به سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای آموزش نیروی انسانی متخصص و امکانات و تجهیزات پیشرفته در سازمان جنگل‌ها و مراتع و نیز منابع طبیعی کشور داریم، می‌افزاید: در جنگل‌های گلستان تخریب‌ها آنقدر وسیع است که احیای آن به نظر کار ساده‌ای نمی‌آید. همچنان ‌که در چنین شرایطی از دست رفتن یک هکتار هم زیاد است. با این حال حتی اگر بخش‌های آسیب‌دیده بیشتر شامل بوته‌زارها، درختچه‌ها و در واقع حاشیه امن جنگل هم بشوند خسارات ناشی از آنها به سادگی ممکن نخواهد بود.رسول حسام مدیر ستاد حوادث غیر مترقبه استان گلستان نیز در گفت و گو با خبرنگار ما با اشاره به این که آتش سوزی جنگل های عروسک مینو دشت همچنان ادامه دارد و مهار آن به اتمام نرسیده است گفت: به همین دلیل نمی توان از میزان خسارات وارده به جنگل های گلستان برآورد دقیقی داشت و برای اعلام آن نیاز به زمان داریم فقط می توان گفت که این آتش سوزی در برخی مناطق سطحی بوده است.

امسال برای جنگل‌های ایران، سال بلا لقب گرفته، چون علاوه بر خشکسالی، عوامل پنهان و آشکار انسانی هم دست به کار شده‌اند تا دمار از روزگار درختان سبز درآورند.

براساس استاندارد جهانی، سهم هر فرد از جنگل 8 هکتار است و این رقم در ایران که در زمره 56 کشور کم جنگل جهان به شمار می‌رود برای هر نفر 2 هکتار است. با وجود این، هر سال آتش بخش قابل‌توجهی از جنگل‌های گلستان، مازندران، گیلان یا کردستان، لرستان، چهارمحال و بختیاری و دیگر استان‌های زاگرس را طعمه خود می‌کند.در یک سال گذشته، بیش از 500 مورد آتش‌سوزی در استان کردستان اتفاق افتاده و پنج هزار و 600 هکتار از عرصه‌های طبیعی این استان طعمه حریق شده‌اند. در استان لرستان نیز امسال بیش از 20 مورد آتش‌سوزی بزرگ و کوچک در سطح مناطق حفاظت شده تحت مدیریت محیط زیست اتفاق افتاد و طی 15 روز نیز در ماه‌های آبان و آذر امسال جنگل‌های گلستان طعمه حریق شدند. البته پایین بودن رطوبت هوا و خشکی بیش از حد منطقه و عدم بارندگی از جمله دلایل مستعد بودن جنگل‌های استان گلستان برای بروز آتش‌سوزی و صعب‌العبور بودن منطقه و نبود تجهیزات کافی اطفای حریق از دلایل تداوم این آتش‌سوزی‌ها طی بیش از 2 هفته،حداقل از سوی مقامات رسمی، ذکر شده است.

هنوز اطلاعات و آمار موثقی از سوی مسوولان در ارتباط با میزان خسارات وارده به عرصه‌های جنگلی گلستان با 450 هزار هکتار وسعت اعلام نشده است. با این حال آنچه نیاز به اعلام رسمی ندارد آن‌که جنگل‌های سوخته گلستان همچون دیگر نقاط جنگلی از دست رفته کشورمان به انبوهی از درختان سر به فلک کشیده خلاصه نمی‌شدند و نمی‌شوند بلکه اینها میراث سبز چند سده بر این خاک‌اند که بستر حیات زنده و پایدار سرزمینمان را تشکیل می‌دهند.