جستو‌جوی هوشمندان فرازمینی در خانه‌های مسکونی

یکی از دغدغه‌های همیشگی کارل ساگان و سوالی که ذهن او را آشفته می‌کرد این بود که آیا جایی فراسوی زمین حیات هوشمند وجود دارد و اگر وجود دارد چگونه می‌توان آن را شناسایی کرد و با آن تماس برقرار کرد. او مدت‌ها به دنبال روشی بود تا بتواند چنین تلاشی را به طور روش‌مندی دنبال کند و به همین دلیل در سال 1980 به همراه بروس ماری و لویسس فریدمن انجمن سیاره‌ای را تاسیس کرد؛ انجمنی که هدفش گردهم آوردن دانشمندان حوزه سیاره‌شناسی بود اما در واقع برای بنیانگذارانش به عنوان وسیله‌ای برای تاسیس برنامه‌ای برای جست و جوی موجودات هوشمند فرازمینی به حساب می‌آمد. آنها این برنامه را به نام جست و جوی موجودات هوشمند فرازمینی مطرح کردند و با حمایت برخی از نهادهای دانشگاهی و افراد ثروتمند بخش اول آن در همان سال‌ها اجرا شد.

پس از آن این پروژه که جست و جو برای هوشمندان فرا زمینی یا ستی نام داشت به طور جدی‌تری دنبال شد و موسسه ستی به دنبال راهی می‌گشت که با هزینه کمتر بتواند این مسیر را دنبال کند. در پایان دهه 90 میلادی بود که با مشارکت دانشگاه برکلی،‌ انجمن سیاره‌ای و کمپانی فیلم‌سازی پارامونت پروژه مهمی به نام ستی در خانه آغاز به کار کرد که سر فصل مجموعه‌ای از پروژه‌های مهم بعدی شد.

در این طرح ‌دانشمندان سعی داشتند با کمک بزرگ‌ترین رادیو تلسکوپ‌های موجود در جهان به آسمان گوش دهند تا اگر احیانا سیگنال غیرطبیعی در آن تشخیص دهند با بررسی بیشتر، امکان وجود حیات فرا زمینی هوشمند را در آن بررسی کنند. در این سیستم حجم اطلاعاتی که باید پردازش‌های اولیه را از سر می‌گذراند آنقدر زیاد بود که تمام امکانات آزمایشگاه‌های رسمی هم نمی‌توانست پاسخگوی نیاز موجود برای آن باشد. به همین دلیل، طراحان این طرح، جست و جوی هوشمندان در خانه یا SETI @ Home را ایجاد کردند.

در این طرح مهندسان نرم‌افزاری را طراحی کردند که در قالب یک برنامه حافظ صفحه نمایش (Screen Saver)‌ عمل می‌کرد. آنها داده‌های دریافتی از رادیوتلسکوپ‌های خود را در قالب بسته‌های اطلاعاتی کوچک تقسیم و از مردم دعوت کردند به آنها در یافتن موجودات هوشمند فرازمینی کمک کنند. علاقه‌مندان بسته نرم‌افزاری سبکی را دریافت و روی رایانه خود نصب می‌کردند و سپس بسته‌های اطلاعاتی برای آنها ارسال می‌شد.

در بازه زمانی که آنها از قدرت پردازشی رایانه خود استفاده نمی‌کردند، ‌این نرم‌افزار فعال می‌شد و الگوهای امواجی که در این بسته‌ها قرار داشت را با الگوی تعیین شده برای امواج غیرطبیعی مقایسه می‌کرد و در نهایت نتیجه را برای بررسی به مرکز اصلی داده‌ها می‌فرستاد. اگر در بین طول موج‌هایی که سیستم شما آن را بررسی کرده بود نمونه مشکوکی وجود داشت بررسی‌های دقیق‌تر روی آن صورت می‌گرفت. در طرح تنها کمکی که مردم به دانشمندان می‌کنند این است که وقت آزاد رایانه خود را در اختیار آنها قرار می‌دهند. شاید به نظر این کار چندان مهم نباشد، اما اهمیتش در این است که اگر چند صد هزار نفر در سراسر جهان وقت اندکی از قدرت محاسبه‌گر رایانه‌های خود را در اختیار تحلیل داده‌ها قرار دهند، این مقدار بسیار بیشتر از محاسباتی است که یک رایانه پر قدرت تنها می‌تواند انجام دهد.

در ضمن هزینه خریدن زمان از آن رایانه بزرگ بسیار بیشتر از هزینه طراحی نرم‌افزار و مدیریت چنین طرحی بود. نتیجه خیره‌کننده و استقبال مردم از این طرح به حدی بود که بلافاصله برای برخی پروژه‌های دیگر نیز نمونه‌های این برنامه طراحی شد. این ایده به حدی مورد توجه قرار گرفت که وقتی طرح شتاب‌دهنده ذرات در آزمایشگاه اروپایی سرن در حال طراحی بود دانشمندان که نگران حجم انبوه داده‌ها و ضرورت پردازش آنها بودند شبکه‌ای به نام گرید یا تور طراحی کردند که قدرت محاسبه رایانه‌ها و ابر رایانه‌های پژوهشی سراسر جهان را برای تحلیل داده‌های این آزمایش به کار می‌گرفت. امروز دانشمندان حدس می‌زنند آینده ارتباطات اینترنتی با پدیده گرید و با به اشتراک گذاشتن قدرت محاسبات رایانه‌های مختلف در گوشه و کنار جهان به طور چشمگیری دگرگون شود.

پروژه ستی در خانه آغازگر راهی بود که کاربران اینترنت را از انتقال دهنده‌های داده‌های خام به مشارکت کنندگان در پردازش آنها تبدیل می‌کرد و این یعنی فصل تازه‌ای از مشارکت شهروندان و دانشمندان در کنار یکدیگر برای رشد و تولید دانش.

ستی شاید تاکنون نتوانسته باشد موجود فضایی هوشمندی را پیدا کند اما واقعیت این است که نوع جدیدی از هوشمندی را در کنار خود ما یافته است.

گذشته از انبوه ذهن‌های نابی که به واسطه این پروژه جذب فعالیت‌های علمی شده‌اند، این طرح توانست راه جدیدی را ایجاد کند که نوعی شبکه هوشمندی برروی زمین به وجود آید. شبکه‌ای که با به اشتراک گذاشتن قدرت رایانه‌های جهان می‌تواند پشتیبان فعالیت‌هایی باشد که بدون چنین رده‌ای از مشارکت محاسباتی که نوعی هوش محاسباتی به شمار می‌رود دست نیافتنی می‌نمود. ستی حداقل شبکه‌ای از اشتراک‌گذاری توان محاسبات را برای انسان کشف کرده است.

پوریا ناظمی / گروه دانش