آرایش شهر با فضای سبز عمودی

احساس نیاز برای تعریف فضای سبز در محیط‌های شهری از آن رو در طراحی شهری به عنوان یک ضرورت مطرح شد که انسان شهرنشین در چرخ‌دنده‌های زندگی پیچیده امروزی نیاز پیدا کرد طبیعت را وارد زندگی ماشینی خود کند تا از آلودگی‌های محیطی (مانند آلودگی‌های نور، صوت، هوا و آلودگی‌های بصری) خلاصی یابد و به ذات و سرشت خود نزدیکتر شود.

این تعریف ابتدا در کشورهای توسعه یافته مطرح شد. در این کشورها دغدغه اصلی طراحان شهری و هنرمندان، آوردن طبیعت به محیط زندگی شهروندان و آشتی دوباره آنان با طبیعت بود.

پس از گسترس قارچ‌گونه محیط‌های شهری که زمین‌های اطراف شهرها را به یکباره می‌بلید، نابهنجاری‌های محیطی و استرس‌ها و فشارهای روحی ـ روانی شهروندان، متخصصان را به این ایده سوق داد که برای رهایی از زندگی ماشینی، گسترش فضای سبز و آشتی انسان با سرشتش امری اجتناب‌ناپذیر است.

اکنون اما فقط نیاز به بالا بردن سرانه فضای سبز نیست که مدیران شهری را مجاب می‌کند تا بیش از پیش بر گسترش و تنوع فضای سبز عمودی در شهرهای شلوغ تاکید کنند. چرا که علاوه بر تعاریف سنتی فضای سبز در شهرها (که همان تصفیه و کاهش آلودگی هوا است)، موارد متعدد دیگری نیز برای گسترش فضای سبز عمودی در نظر گرفته شده است که از جمله آن می‌توان به حذف اغتشاشات بصری و زیبایی بخشیدن به فضاهای شهری (نمای سرسبز دیوارها و باغچه‌های روی تراس‌ها)، استفاده از فضای سبز به عنوان یک عایق صوتی (گسترس نمای سبز در بزرگراه‌ها و کنار خیابان‌ها)، ایجاد باغ و باغچه روی سقف مجتمع‌های بزرگ مسکونی، مانعی برای جلوگیری از اتلاف انرژی در گرما و سرما (جلوگیری از تابش نور شدید آفتاب بر دیوارها و جذب حداقلی آن‌که باعث خنک ماندن منازل در گرما می‌شود یا با جذب حداقلی سرما که باعث عدم اتلاف گرمای منازل در فصل سرد سال می‌شود) و در نتیجه ایجاد شهری با چشم اندازهای زیبای طبیعی اشاره کرد.

از همین زاویه و با این تعریف آنچه اکنون در شهرهای ایران شاهدیم، فاصله زیادی با اصول و روش‌های رایج در دنیا دارد.

البته در کلان‌شهرهای ما به صورت موردی، مواردی را می‌توان نشان کرد اما چیزی که به صورت مدون و ضابطه‌مند تعریف شده باشد، شاید کمتر به‌ چشم بخورد یا اگر هم هست، در ابتدای تجربه شدن است. اگرچه شهر تهران نسبت به دیگر شهرهای ما در این موارد پیشگام بوده و اتفاقات خوبی در آن افتاده است اما با این حال کاستی‌های بسیاری در آن شاهدیم.

تهران به خاطر رشد افسار گسیخته جمعیت و گسترش قارچ‌گونه شهری چاره‌ای جز به‌کارگیری مدل‌های اینچنینی برای حفظ محیط شهری انسان‌مدار ندارد.

گذشته از آن به خاطر توقع و انتظار شهروندان برای داشتن شهری زیبا و به دور از اغتشاشات بصری مدیران شهری مجبورند برنامه‌ای مدون در این خصوص طراحی و تدوین کنند که یکی از همین برنامه‌ها می‌تواند اختصاص درصدی از ساخت و سازها به فضای سبز عمودی باشد.

اگر قرار است مدیران شهری تهران (که همیشه تصمیمات آنها الگویی برای مادر شهرهای ما بوده است) در این زمینه شاهد تحولی روبه جلو و شگرف باشند، باید در چند زمینه بیش از پیش گام بردارند؛ نخست تعریف و طراحی قوانین و جدی گرفتن آنها. دوم سرعت بخشیدن به کارهای اجرایی و سوم گسترش آموزش‌های شهروندی و جلب مشارکت شهروندان برای گسترش فضای سبز عمودی در واحدهای مسکونی.