برای رادیو فرهنگ «عشق کافی نیست...»

این برنامه همان‌گونه که از نامش برمی‌آید، عشق را تنها کلید ورود به یک زندگی آرام و سالم که در آن زن و مرد احساس خوشبختی ‌کنند، نمی‌داند، بلکه با واکاوی مسائلی که بعد از ازدواج گریبانگیر زوجین خواهد بود، راهکارهای مناسب رفتاری و تربیتی را در حوزه روان‌شناختی ارائه می‌کند.

این برنامه به طور کلی در 2 بخش اصلی اجرا می‌شود. بخش اول از ساعت 10 تا 11 صبح روی آنتن می‌رود که هر روز با انتخاب موضوعی خاص به بررسی روان‌شناسی خانواده می‌پردازد.

امروز نیز دکتر پروین ناظمی، متخصص روان‌شناسی تربیتی در کنار مریم یگانه، گوینده برنامه در استودیو حضور دارند و درباره تفاوت‌های تربیتی زوجین و تاثیر آن در روان خانواده بویژه فرزندان به گفتگو نشسته‌اند.

گاهی نیز با پخش قطعه‌ای موسیقی و گزارش‌هایی از سطح شهر که فرحناز خطیر‌نژاد آنها را تهیه کرده است، فضای گفتگوها مخاطب‌محور می‌شود.

بخش دوم برنامه نیز از ساعت 30‌/‌10 تا 11 با حضور دکتر ضیامنش به شکل پرسش و پاسخ اجرا می‌شود. در این بخش شنونده‌ها نیز سوالات خود را از طریق تماس با برنامه یا پیام کوتاه مطرح کرده و پاسخ را از زبان کارشناس این بخش دریافت می‌کنند.

همچنین بخش‌های دیگری چون معرفی کتاب، خبر و ... در برنامه گنجانده شده است. در بخش معرفی کتاب امروز، غلامرضا رضایی کتابی به قلم خودش، با عنوان «معجزه صمیمیت» را برای مخاطبان معرفی می‌کند. در این کتاب راهکارهای ارتباطی ساده‌ای که معمولا روان‌شناسان در ابتدای هر مشاوره مراجعان خود را ترغیب به دانستن آنها می‌کنند، گردآوری شده است.

در بخش خبر نیز، مهرنوش حیدری خبرهایی را در حوزه زنان و خانواده همراه آورده است که قبل از شروع آیتم خود، آنها را مرور می‌کند.

برنامه‌هایی از این دست با توجه به استقبال مخاطبانشان درخصوص مباحث قبل از ازدواج و نیز ارتباطات میان دختران و پسران، کمتر به بیان مشکلات یک زندگی مشترک می‌پردازند و بیشتر در تلاشند تا چگونگی ایجاد رابطه‌ای سالم، هدفمند و نتیجه‌بخش را برای وقوع یک ازدواج موفق تشریح کنند. در این بین برنامه «عشق کافی نیست» به طور خاص در جهت تحکیم رابطه پدران و مادرانی می‌کوشد که با داشتن فرزندانی جوان و نوجوان مشکلات خود را در رابطه‌شان با فرزندان نیز تعمیم می‌دهند.

کورش تهرانی (سردبیر برنامه)‌ در حالی که مشغول تنظیم متن‌های مربوط به بخش بعدی است، گوشه‌ای از اتاق فرمان می‌ایستد و درخصوص رویکرد برنامه چنین توضیح می‌دهد: «همواره مشکلات زن و مرد بعد از ازدواج نمایان می‌شود و این برنامه می‌خواهد در وهله اول به نکات و ریشه‌های تربیتی که دین اسلام نیز به آنها تاکید کرده است، نزدیک شود. مثلا طبق روایتی از حضرت علی(ع)‌ بالاترین عملی که باعث خشنودی خداوند می‌شود حلم است و حلم به‌معنای خویشتنداری در اولین جایی که خود را نشان می‌دهد، محیط خانواده است. چنین نکاتی اگر در برنامه بررسی شود، بسیار تاثیرگذار خواهد بود، چون این نکات تربیتی را به روشنی در دین و مکتوبات عرفانی خود داریم پس چرا از آنها بهره نگیریم.»

وی که پیش از این برنامه «نکته‌ها و گزینه‌ها» را برای داوطلبان کنکور در همین شبکه رادیویی سردبیری می‌کرد، معتقد است که برنامه عشق کافی نیست هم به نوعی هدف برنامه قبلی را دنبال می‌کند: «برنامه قبلی مختص جوانانی ساخته می‌شد که خود را برای ورود به دانشگاه آماده می‌کردند و فکر می‌کنم عشق کافی نیست، دنباله همان برنامه است. با این تفاوت که به محور خانواده می‌پردازد.»

تهرانی ادامه می‌دهد: «پدر و مادر می‌بایست در محیطی آرام، فضای مناسبی را فراهم کنند تا فرزندان بتوانند به اهداف عالی خود دست یابند و این برنامه این‌بار مخاطب را فقط پدران و مادران قرار داده تا بتوانند برای رسیدن به این هدف روابط خود را تسهیل کنند.»

تهرانی گاهی به سراغ تهیه‌کننده برنامه می‌رود تا سی‌دی‌های مربوط به آیتم‌های برنامه را با مشورت یکدیگر انتخاب کنند. خودش می‌گوید پیش از این نیز در برنامه «نکته‌ها و گزینه‌ها» با محمدحسین سعیدی (تهیه‌کننده برنامه)‌ همکاری داشته و ازجمله دوستان خوب یکدیگر در رادیو فرهنگ هستند. تهرانی همین طور که سرگرم چیدن آیتم‌های مختلف است، می‌گوید: «این برنامه در حقیقت طرحی بود از خانم معصوم‌زاده (مدیر گروه فرهنگ و دانش)‌ و ما با یک برنامه از پیش شکل گرفته مواجه بودیم. تمام تلاش ما این است که در انتخاب کارشناسان دقت لازم به عمل آید و کسانی که به لحاظ کلامی در ناخودآگاه مخاطب موثر واقع می‌شوند در برنامه حضور یابند. بسیاری از کارشناسان رادیویی از قشر استادان دانشگاهی انتخاب می‌شوند و مسلما در رابطه با مطالب علمی کاملا تسلط دارند ولی در رادیو باید از بیانی شیرین و دهانی گرم برخوردار باشند. پس باید در کلاس‌ درس کاملا پخته شده باشند، یعنی آنقدر مقابل سوال و جواب با دانشجو قرار گرفته باشند تا در رسانه‌ای مثل رادیو بتوانند در لحظه، پاسخی مناسب ارائه کنند.»

تهرانی به متن‌هایی که قرار است در اختیار گوینده قرار گیرد، اشاره می‌کند و می‌گوید: «در این برنامه بندرت از متن استفاده می‌کنیم، مگر این که بخواهیم نکته خاصی را توسط خواندن متن به شنونده القا یا سوالاتی را برای کارشناسان مطرح کنیم».

وی چند برگ کاغذ را نشان می‌دهد که از بالا به یکدیگر منگنه شده است. روی صفحه اول شعری از محمد اقبال نوشته شده که نویسنده برنامه در انتخاب آن کوشیده است تا در یک ارتباط معنایی عنوان شبکه فرهنگ و نام این برنامه را به هم سنجاق کند:

«بی‌محبت زندگی ماتم همه

کار و بارش زشت و نامحکم همه

عشق صیقل می‌زند فرهنگ را

جوهر آیینه ‌بخشد سنگ را

گرمی افکار ما از نار اوست

آفریدن، جان دمیدن کار اوست»

سردبیر عشق کافی نیست توضیح می‌دهد: «قطعات اینچنینی که در لابه‌لای متن اصلی برنامه انتخاب می‌شوند بیشتر برای تلطیف فضای برنامه است و حجم بالایی از زمان برنامه به صحبت‌های کارشناسان اختصاص می‌یابد تا موضوع انتخابی ما تا حد ممکن تشریح شود و راه‌حل‌های بیشتری ارائه کنیم».

امروز مباحث روان‌شناسی جزیی جدانشدنی از ارتباطات بین فردی و در سطح گسترده‌تر یعنی جامعه است. رسانه نیز در بعد گسترده خود با این باور که هر جامعه سالم می‌بایست ابتدا به لحاظ روانی در سطح قابل قبولی از سلامت باشد، اقدام به ساخت برنامه‌های گوناگونی در این زمینه می‌کند، اما آیا در این زمینه توفیقی حاصل شده است تا برنامه‌هایی با مباحث کاملا کاربردی در اختیار مخاطبان قرار گیرد؟

سردبیر عشق کافی نیست در پاسخ به این سوال ابتدا مثالی از برنامه‌های سیما می‌زند و می‌گوید: «گاهی برنامه‌ها بیشترین ضرر را به خانواده‌ها می‌زنند بویژه در سریال‌هایی که برای جذابیت بیشتر به نمایش مشاجره و درگیری زوجین و افراد خانواده می‌پردازند. خب این رویکرد بیننده را تحریک می‌کند و مستقیما در ناخودآگاه او و ارتباطات خانوادگی افراد تاثیر می‌گذارد. حتی بچه‌های کوچک یک خانواده گاهی همین الگوهای نادرست را در بازی‌هایشان و حتی ارتباط با عروسک‌شان به کار می‌بندند.» او ادامه می‌دهد: «رسانه می‌تواند در بعد مثبت و منفی‌‌ تربیتی یک جامعه بسیار موثر باشد؛ بخصوص رسانه‌ای مثل رادیو که در دسترس‌ترین است، البته اگر مباحث برنامه‌هایمان مخاطب را به سوی الگوهای مناسب سوق دهد و او را نسبت به منفی‌آموزی ترغیب نکند.»

تهرانی پیشنهاد می‌کند تا در این خصوص نظر کارشناس برنامه را نیز جویا شویم. پروین ناظمی که اجرای بخش مربوط به خود را به پایان رسانده، خارج از اتاق‌فرمان، جایی که سر و صدای داخل استودیو کمتر به گوش می‌رسد، صحبت‌های تهرانی را چنین تکمیل می‌کند: «رسانه در زمینه مسائل روان‌شناختی بسیار موثر است. این تاثیر را به‌وضوح در میان مخاطبانم در رادیو دیده‌‌ام. بویژه اگر در بیان مسائل از تکرار بهره گیریم. مردم ما بشدت نیازمند اطلاعات هستند و رسانه‌ها در این زمینه نقش بسیار پررنگی دارند.»

ناظمی در ادامه می‌گوید: «بیشتر مشکلات رفتاری که از افراد سر می‌زند به دلیل ناآگاهی است و عواقب ناخوشایندی که این ناآگاهی در پی دارد، بسیار مخرب است. ما باید راهکارهای عملی ارائه کنیم. بیشتر مخاطبان ما می‌دانند مشکلاتشان از چه مسائلی نشات می‌گیرد ولی شاید در لحظه توان حل آن را نداشته باشند. امیدوارم رسانه‌ها در هر جایگاهی بتوانند از این دیدگاه‌های اثرگذار بهره ببرند، چون سطح سلامت خانواده در وهله اول روی جامعه تاثیر می‌گذارد و برنامه‌های تربیتی و رفتاری متناسب خانواده نقش موثری می‌تواند داشته باشد.»