اعتیادِ‌‌ همیشه‌آنلاین‌ها

فکر می‌کنید اعتیاد اینترنتی وجود ندارد؟ فکر می‌کنید ممکن نیست روزی شما یا شریک زندگی‌تان به چت‌های طولانی پای رایانه عادت کند؟ فکر می‌کنید امکان ندارد شما یا همسرتان، نشستن روبه‌روی کامپیوتر را به مصاحبت با یکدیگر ترجیح دهید؟ اما اعتیاد به اینترنت از هیچکس بعید نیست، حتی شما یا او!

اعتیاد به اینترنت به معنای استفاده بیش از اندازه از اینترنت است، این نوع اعتیاد در حدی است که فرد با گذشت زمان، توانایی کنترل و اراده‌اش را در استفاده از اینترنت از دست می‌دهد و در انجام فعالیت‌های روزمره و همیشگی‌اش با مشکل مواجه می‌شود.

این که دقیقا کدام بخش اینترنت این معتادان را جذب می‌کند قابل تعیین نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد این گروه معمولا در اتصال به شبکه یا مشغول وبلاگ‌نویسی می‌شوند یا بازی‌های رایانه‌ای، چت، خرید یا هرزنگاری.

اما این معتادان چگونه فرصت همیشه آنلاین بودن را پیدا می‌کنند؟ علاوه بر کودکان و نوجوانان که هنوز شاغل نیستند و فرصت زیادی برای اینترنت‌گردی دارند، شمار زیادی از معتادان به اینترنت را جوانانی تشکیل می‌دهند که به دلیل اعتیادشان به اینترنت،ناچارند ساعات کارشان را نیز صرف آن کنند.

شاید به نظر می‌آید این جوان‌ها باید مجرد باشند، اما درواقع مجرد یا متاهل بودن و حتی داشتن یا نداشتن فرزند، ربط چندانی به اعتیاد اینترنتی ندارد، مثلا چندی پیش پلیس، زن و شوهری اروپایی را به جرم آزار و اذیت نوزادشان دستگیر کرد. این زن و شوهر معتاد به اینترنت بودند. آنها در حالی مشغول شرکت در نوعی بازی اینترنتی درباره بزرگ کردن فرزندی در دنیای مجازی بودند که نوزادشان را در دنیای واقعی از یاد بردند و وقتی کودک پیدا شد بشدت دچار سوءتغذیه شده بود!

حدود 14 سال از زمانی که کشورهای پیشرفته، اعتیاد به اینترنت را به عنوان نوعی اختلال روانی پذیرفتند می‌گذرد، از آن زمان تا امروز پژوهشگران سراسر دنیا روش‌های زیادی برای تشخیص اعتیاد افراد به اینترنت ابداع کرده‌اند که بررسی همه آنها علائمی مشترک از اعتیاد به اینترنت را نشان می‌دهد.

براساس‌پژوهش‌ها یک معتاد به اینترنت به جای دوستان واقعی، دوستانی مجازی پیدا می‌کند، ساعت‌های متمادی آنلاین است و حتی چک کردن ایمیل‌ها و گفتگو با دوستان مجازی‌اش را به انجام وظایف اصلی‌اش ترجیح می‌دهد. زندگی او از برنامه زمانی خاصی تبعیت نمی‌کند، نمی‌تواند نقش واقعی‌اش را در خانواده به عنوان یک همسر، پدر، مادر یا فرزند به درستی انجام دهد و در نهایت خانواده را نادیده می‌گیرد، از آنجا که وقت زیادی را پای رایانه می‌گذراند به مرور زمان با انتقاد اطرافیان مواجه می‌شود و برای شانه خالی کردن از آن درباره زمان آنلاین بودنش دروغ می‌گوید یا با دیگر اعضای خانواده برای بیشتر بهره بردن از اینترنت درگیر می‌شود، خماری این نوع اعتیاد فقط روحی ـ روانی است و با نشانه‌های جسمی همراه نیست، فرد در بیشتر اوقاتی که به اینترنت متصل نیست، برای وصل شدن دوباره به آن نقشه می‌ کشد و اگر این نیاز از او دریغ شود متاثر و ناخشنود می‌شود.

این گروه از معتادان، اینترنت و گشت و گذار در دنیای مجازی را راهی برای فرار از واقعیت‌های آزاردهنده و کسل‌کننده زندگی و ناتوانی‌شان در برقراری ارتباط با دیگران می‌دانند، احساس می‌کنند در حالت آنلاین از تمرکز و توانایی ذهنی بیشتری برخوردار هستند و با آفلاین شدن به بیقراری و خشم دچار می‌شوند.

عسل فرهادی کارشناس ارشد روان‌شناسی می‌گوید: چه پیر و چه جوان، چه زن و چه مرد و خلاصه همه آنها که به اینترنت معتاد شده‌اند یک وجه مشترک دارند و آن ناتوانی در برقراری ارتباط موفق اجتماعی با دیگران است.

فرهادی با اشاره به پژوهش‌های گوناگونی که با محوریت دلایل اعتیاد به اینترنت انجام گرفته است، این نوع اعتیاد را زاییده زندگی در دنیای مدرن می‌داند و توضیح می‌دهد: برای این گروه از معتادان، اینترنت قادر است تمامی نیازهای زندگی آنها را از خرید گرفته تا دوستیابی برطرف کند.

اینترنت به گفته این پژوهشگر از نظر خیلی‌ها دنیایی نامریی است که هرکس می‌تواند با پنهان کردن هویت واقعی‌اش به شخصیت واقعی خود را بروز دهد و افرادی ناشناس را که دوستان مجازی‌اش محسوب می‌شوند در محرمانه‌ترین احساساتش سهیم کند. چه‌بسا مشترکان جسور و گستاخ چت روم‌های اینترنتی با اسم‌های عجیب و غریب در دنیای واقعی انسان‌هایی به ظاهر خوددار و محجوب باشند که وصل شدن به اینترنت مجال هنجارشکنی را به آنها داده است.

اینترنت گاهی سرگرمی بیماران مبتلا به افسردگی نیز می‌شود در حالی که فرهادی می‌گوید: احتمال دارد امکان ارتباط با دوستانی مجازی و دوری از دنیای واقعی، این گروه از بیماران را بیش از پیش گوشه‌گیر و غمگین کند.

به گفته این متخصص، اعتیاد به اینترنت در سنین نوجوانی و جوانی بیشتر است و این گروه‌ها معمولا برای پاسخ دادن به حس کنجکاوی، علاقه به بیشتر دانستن درباره مسائل ممنوع، فرار از احساس تنهایی، نیاز قلبی به فعالیت‌های گروهی و نامحدود بودن اطلاعات اینترنت به آن معتاد می‌شوند. گرچه نوجوانان را می‌توان با وضع برخی قوانین در خانه از شر اعتیاد اینترنتی خلاص کرد، اما مسلما کنترل جوانانی که از اعتیاد به اینترنت رنج می‌برند، دشوارتر و عوارض آن بیشتر است. برای مثال این نوع زندگی در جوانان متاهل، به تضعیف روابط عاطفی میان زوج‌ها، مشکوک شدن آنها نسبت به دوستان مجازی یکدیگر و حتی فراهم شدن امکان خیانت به یکدیگر در فضای مجازی می‌انجامد و در جوانان غیرمتاهل‌ به هدر رفتن فرصت‌های مفید، دور ماندن از جامعه و ایجاد ارتباط‌های ناسالم با دوستان نامطمئن منجر می‌شود.

کاش می‌شد مثل فیلم‌های زمان قدیم ترک دادن معتادان به اینترنت هم مثل معتادان معمولی با حبس کردن‌شان در یک اتاق یا بستن‌شان به تخت میسر می‌شد، اما واقعیت این است که اعتیاد به اینترنت پدیده‌ای روانی و پیچیده است که برای حل آن باید دلیل گرایش فرد معتاد را به آن دانست.

فرهادی در این زمینه مثالی می‌زند: اگر دلیل اصلی گرایش فرد به اینترنت، فرار از زندگی کسالت بار واقعی است، می‌توانیم با افزایش برنامه‌های تفریحی و ایجاد دلمشغولی‌های جذاب، او را به دنیای واقعی دعوت کنیم.

اگر همسر شما به اینترنت معتاد است، نخست باید قانعش کنیم این نوع اعتیاد هم مضرات فراوانی دارد. در این مرحله اگر او بپذیرد آنگاه باید برنامه‌ای مشخص برای هر روز بنویسد و خود را ملزم به عمل کردن به آن کند. زمان اتصال به اینترنت را کم کند و ساعت‌ها را با دقت زیر نظر داشته باشد تا گذشت زمان را درک کند.

فرهادی درباره راهکارهای دیگر ترک اعتیاد اینترنتی توضیح می‌دهد: از مراجعه به روان‌شناسان و روان‌پزشکان نترسید. بعید نیست درمانی ساده برای حل مشکل افسردگی و اضطراب بتواند میل بی‌حد به اینترنت را کم کند.

او در زمینه ترک اعتیاد اینترنتی در نوجوانان نیز می‌گوید: برای نوجوانتان محرم اسرار باشید تا به جای دوستان مجازی، با شما گفتگو کند. دقیقا بفهمید دلیل این اعتیاد چیست و او دقیقا از کدام بخش اینترنت بیشتر لذت می‌برد تا بتوانید جایگزین‌هایی مناسب برای آن بیابید. برای استفاده‌اش از رایانه فرصتی اختصاص دهید و در خارج از آن زمان حق استفاده از اینترنت را از او بگیرید.

از زمانی که اعتیاد به اینترنت تبدیل به یک مشکل جدی در جامعه بشری شد دانشمندان راه‌های گوناگونی را برای سنجش سطح این اعتیاد ابداع کردند. یکی از معتبر ترین این راه روش دکتر کیمبرلی یانگ است. اگر پاسخ شما به هر یک از این «آیا‌ها» مثبت و در حد بالا باشد نشان می‌دهد که مشکل اینترنت شما جدی است و باید به روانشناس مراجعه کنید یا دستکم روش‌هایی را برای ترک آغاز کنید.

آیا شما آنقدر پای اینترنت وقت می‌گذرانید که گفتگو اعضای خانواده را فراموش کنید؟

آیا وقتی مقابل مانیتور نشسته‌اید زمان از دست‌تان در می‌رود و نمی‌توانید وقت‌تان را تنظیم کنید؟

آیا در نگفته‌های دل‌تان، وصل شدن به اینترنت را از مصاحبت با شریک زندگی‌تان شیرین‌تر می‌دانید؟

آیا وصل شدن به اینترنت را از بیرون رفتن از منزل با خانواده ترجیح می‌دهید؟

آیا دیگران از آنلاین بودن شما شکایت دارند و معتقدند شما زیادی به اینترنت وابسته هستید؟

آیا راندمان کاری شما به دلیل اتصال دائمی به اینترنت افت کرده است؟

آیا دوستان مجازی فراوانی پیدا کرده‌اید؟

آیا دائما ایمیل یا جی‌میل‌تان را چک می‌کنید؟

آیا شب‌ها برای اینترنت گردی از خواب‌تان کم می‌کنید؟

آیا به خاطر آنلاین بودن حاضرید قید کارهای مهم زندگی را بزنید؟

یا گمان می‌کنید اگر آفلاین باشید از تمرکز ذهنی لازم برای کارهای روزانه ناتوانید؟

آیا برای بیشتر آنلاین ماندن دائما به اطرافیان التماس می‌کنید که بگذارند کمی بیشتر از اینترنت استفاده کنید؟

آیا تلاش‌های شما برای قطع وابستگی به اینترنت بی‌نتیجه مانده است؟

آیا شما اینترنت گردی را به عنوان راهی برای خلاصی از دل مشغولی‌های روزمره می‌پسندید؟

آیا با وصل شدن به اینترنت حس می‌کنید می‌توانید امور زندگی را بهتر مدیریت کنید و حتی حوادث را پیش‌بینی کنید؟

آیا حس می‌کنید بدون اینترنت زندگی دشوار و کسل کننده می‌شود؟

آیا وقتی آنلاین هستید تحمل این که کسی مزاحم‌تان شود یا وقت‌تان را برای کاری ضروری بگیرد، ندارید؟

آیا در حالت آفلاین احساس افسردگی و ناامیدی می‌کنید؟

علی یوشی‌زاده